THẦN LONG ĐỖ TRẤN SÔNG TÔ LỊCH - Chương 25: Độ Gỉ Nứt Và Dòng Chữ Phân Dòng
Sáng ngày 08 tháng 04 năm 2027, Lê Minh Tuấn đưa một nhà Hán Nôm lớn tuổi tới phòng làm việc của dự án lúc 10:00. Người đó là thầy giáo cũ của Tuấn ở…
Nội dung chương
Sáng ngày 08 tháng 04 năm 2027, Lê Minh Tuấn đưa một nhà Hán Nôm lớn tuổi tới phòng làm việc của dự án lúc 10:00. Người đó là thầy giáo cũ của Tuấn ở trường đại học, đã nghỉ hưu và chuyên đọc bia cho các đình đền quanh Hà Nội. Tuấn giới thiệu thầy với Phạm Duy Anh bằng một câu rất ngắn gọn. Cậu nói hôm nay nhóm sẽ không dịch để kết luận, mà dịch để biết mặt chữ thật sự nói gì. Duy Anh nghe câu giới thiệu đó mà thấy cậu trợ lý của mình đã học được cách nói cẩn thận hơn cả thầy của cậu. Anh gật đầu và trải toàn bộ giấy tờ lên bàn theo đúng thứ tự nguồn gốc.
Trên bàn có ba nhóm tài liệu nằm tách hẳn nhau. Nhóm thứ nhất là bản chép tay và bộ ảnh chụp tấm bia ở Đền Bạch Mã. Nhóm thứ hai là các tờ đọc được trong hộp hồ sơ chữ Hán của phường. Nhóm thứ ba là ảnh chụp dưới nước của trụ đồng do đội thợ lặn gửi lên sáng nay. Duy Anh dặn thầy giáo cứ đọc hai nhóm chữ trước, còn nhóm ảnh dưới nước để sau cùng. Anh muốn phần chữ được đọc bằng con mắt của người đọc chữ, không bị hình ảnh dưới sông kéo theo một hướng nào trước. Thầy giáo gật đầu khen cách sắp xếp đó là đúng phép làm việc với văn bản cũ.
Thầy giáo bắt đầu từ bộ ảnh chụp bia, phóng lớn từng phần trên máy tính của Tuấn. Ông đọc rất chậm, nhiều chỗ phải đối chiếu cả ba góc chụp mới dám đọc thành tiếng. Phần đầu bia vẫn là những dòng cả nhóm đã đọc được ở đền hôm trước. Người xưa lập một vật bằng đồng ở ngã ba sông Tô để giữ yên dòng nước dưới lòng đất. Tới phần giữa bia, chữ mòn nặng hơn, nhưng bộ ảnh chụp ở góc sáng xiên cho ra thêm vài cụm chữ mới. Thầy giáo đọc đi đọc lại một cụm rồi mới chép xuống giấy bằng nét bút rất chắc. Cụm chữ đó là phân dòng, đứng trong một dòng mà đầu và cuối đều đã mất chữ.
Tuấn ngồi bên cạnh đối chiếu ngay với các tờ trong hộp hồ sơ của phường. Trong một tờ giấy cũ ghi chép việc tu sửa bờ sông từ nhiều chục năm trước, cậu tìm thấy một cụm chữ tương tự. Người viết tờ giấy đó dặn kẻ làm bờ sông về sau phải liệu mà giữ mạch nước chảy qua đoạn này. Cụm giữ mạch trong tờ giấy đó không đứng cùng một văn bản với cụm phân dòng trên bia. Chúng nằm ở hai nguồn khác nhau, cách nhau cả về năm tháng lẫn người viết. Vậy mà cả hai cụm chữ đều nói tới cùng một việc liên quan tới dòng nước dưới đất. Duy Anh ghi hai cụm chữ vào hai cột riêng trong sổ và gạch một đường nối mờ bằng bút chì. Anh ghi chú ngay dưới đường nối rằng đây mới là đối chiếu của người nghiên cứu, chưa phải nội dung của bất cứ văn bản nào.
Thầy giáo tiếp tục với một tờ khác trong hộp hồ sơ, tờ giấy đã ố vàng và mất một góc. Ở phần còn lại của tờ giấy, ông đọc được một câu dặn ngắn về vật đồng dưới sông. Câu dặn đó nói rõ người về sau không dời vật đồng ở ngã ba đi nơi khác. Thầy giáo nhấn mạnh cách dùng chữ trong câu dặn này rất đáng chú ý. Người xưa dặn không dời, chứ không dặn không phá, cũng không dặn phải thờ cúng vật đó. Ông nói một câu dặn không dời thường gắn với những vật làm nhiệm vụ ở đúng vị trí của chúng. Đặt sai vị trí là mất việc, còn bản thân vật đó quý hay dữ thì câu dặn không hề nói tới. Duy Anh nghe tới đó thì ngồi yên một lúc lâu trước trang giấy.
Ông quay sang hỏi thầy giáo một câu mà anh đã giữ trong đầu từ chiều hôm qua. Anh hỏi trong toàn bộ chữ đã đọc được, có cụm nào nói tới việc trấn áp một thực thể nào trên sông hay không. Thầy giáo lắc đầu và trả lời rất dứt khoát. Chữ trên bia và chữ trong hồ sơ chỉ nói tới nước, tới dòng chảy và tới vị trí của vật đồng. Không một chữ nào nói tới quái, tới tà hay tới việc giam giữ bất cứ thứ gì biết động đậy. Ông còn nói thêm rằng nếu người xưa lập vật để trấn quái, chữ trên bia thường khoe công tích trấn áp rất rõ. Bia này không khoe gì cả. Nó chỉ dặn dò về nước và về vị trí, lặng lẽ như một tấm biển báo cho người làm sông đời sau.
Câu trả lời đó không làm Duy Anh nhẹ nhõm. Nó làm anh thấy rõ hơn cái hố mà nhận định của mình đã đào hôm 04 tháng 04. Anh đã lấy khung trấn yểm của tích Cao Biền để lấp vào chỗ trống của bằng chứng. Trong khi đó, những chữ thật sự thuộc về vật đồng này lại nói một thứ ngôn ngữ hoàn toàn khác. Đó là ngôn ngữ của người làm sông nước, của dòng chảy và mạch ngầm dưới lòng đất. Duy Anh ghi vào sổ một dòng tự phê rất thẳng. Nhận định cũ không sai ở một chữ, nó sai ở toàn bộ hướng nhìn. Anh viết dòng đó xong mà không tìm cách bào chữa thêm cho mình một câu nào nữa.
Buổi chiều, Hoàng Thị Mai mang tập ảnh chụp dưới nước mới nhất tới phòng làm việc. Đội thợ lặn đã chụp lại thân trụ trong đợt kiểm tra định kỳ sáng nay. Mai trải ảnh ra bàn và chỉ cho Duy Anh và Tuấn xem phần thân trụ lộ ra sau các đợt nạo vét quanh khu vực. Lớp gỉ trên thân trụ đã đổi hẳn so với những bức ảnh đầu tiên của dự án. Nó không còn là lớp gỉ xanh mỏng phủ đều như ngày gầu máy mới chạm vào trụ. Phần gỉ bây giờ dày hơn, sần hơn và nứt thành từng mảng nhỏ chồng lên nhau. Mai ghi vào biên bản kiểm tra đúng cụm từ mà cả nhóm thống nhất dùng trong hồ sơ. Độ gỉ của trụ đã chuyển sang gỉ xanh dày nứt ở phần thân lộ ra.
Mai giải thích thêm rằng lớp gỉ dày và nứt như vậy cho thấy thân trụ đang tiếp xúc với nước nhiều hơn trước. Các đợt nạo vét quanh khu vực đã làm lớp bùn che phủ quanh thân trụ mỏng đi. Phần đồng vốn nằm yên trong bùn nhiều năm nay phải lộ ra trước dòng nước chảy qua. Cô nói đây là một diễn biến vật lý bình thường của kim loại ngâm nước lâu năm. Nhưng đặt cạnh việc trụ đã nghiêng một tấc, nó là thêm một dấu hiệu cho thấy trạng thái yên ổn của vật đồng này đang bị phá vỡ từng chút một. Duy Anh chụp lại các bức ảnh và xếp chúng theo thứ tự ngày tháng ngay trước mặt mình. Ba mốc ảnh nằm cạnh nhau kể một câu chuyện không cần chữ nào giải thích thêm. Vật đồng dưới sông đang lộ dần ra khỏi lớp che chở của chính nó.
Tuấn trong lúc đó xếp lại toàn bộ các cụm chữ đọc được trong ngày lên một tờ giấy lớn. Cậu viết phân dòng ở một góc, giữ mạch ở một góc và câu dặn không dời vật đồng ở góc còn lại. Giữa ba góc đó là một khoảng giấy trắng rất lớn. Tuấn nói khoảng trắng đó chính là phần việc còn thiếu của cả nhóm. Ba cụm chữ rời chưa nối được với nhau thành một câu chuyện trọn vẹn. Chúng chỉ cùng chỉ về một hướng mà chưa cho ai quyền nói chắc hướng đó dẫn tới đâu. Duy Anh nhìn tờ giấy lớn mà thấy nó trung thực hơn hẳn bản nhận định đầy chữ của mình hôm họp dự án. Một tờ giấy thừa nhận mình còn trống nhiều chỗ, đáng tin hơn một tờ giấy đầy chữ mà không có gì đỡ ở dưới.
Giữa buổi chiều, Huy ghé qua phòng làm việc và hỏi thẳng nhóm nghiên cứu đã đọc ra được điều gì từ bia và hồ sơ. Duy Anh trả lời anh bằng đúng ba cụm chữ đã đọc được và không thêm một chữ suy đoán nào. Anh nói rõ các cụm chữ này chưa đủ để rút lại hay thay thế nhận định đã ghi trong biên bản hôm 04 tháng 04. Huy nghe xong im lặng một lúc rồi hỏi vậy kế hoạch phá trụ thì sao. Duy Anh nói kế hoạch vẫn nên để treo cho tới khi có bằng chứng đủ sức thay thế văn bản cũ. Lần này anh không hứa hẹn một ngày giờ cụ thể nào với Huy. Anh chỉ nói khi nào có đủ bằng chứng, anh sẽ là người đầu tiên mang tới lán chỉ huy. Huy gật đầu chậm rãi và không thúc thêm câu nào nữa trước khi ra về.
Cuối buổi làm việc, thầy giáo già thu dọn kính lúp và dặn hai thầy trò một câu trước khi ra về. Ông nói chữ cũ chỉ nên được đọc thêm, không nên được nhờ nói thay việc mà người nay chưa chứng minh xong. Ông cũng hẹn sẽ quay lại khi nhóm có thêm ảnh chụp rõ hơn ở phần bia còn chìm trong ẩm. Duy Anh tiễn thầy ra tận cổng và quay lại phòng làm việc khi trời đã gần tối. Tuấn đã về từ trước, chỉ còn tờ giấy lớn với ba cụm chữ nằm lại trên bàn của anh.
Trước khi về, Duy Anh chụp lại tờ giấy lớn đó và gửi ảnh cho Mai kèm một dòng hỏi ngắn. Anh hỏi cô rằng nếu một vật đồng nằm đúng trên một đường nước ngầm, thì mẫu nước quanh vật đó sẽ cho dấu hiệu gì theo thời gian. Mai trả lời rằng câu hỏi đó chưa trả lời bằng lời được, phải trả lời bằng chuỗi mẫu ở nhiều độ sâu. Cô nói nhóm môi trường đang chờ kết quả đợt mẫu mới nhất để xem xu hướng của các chỉ số. Duy Anh đọc tin nhắn của Mai và càng thấy rõ cả hai tuyến việc đang cùng chờ một thứ. Đó là số liệu đủ dài để nói thay cho mọi suy đoán của con người.
Duy Anh ngồi xuống trước tờ giấy đó và nhìn rất lâu vào khoảng trắng ở giữa. Ngoài cửa sổ, mặt sông Tô Lịch xẩm tối dần theo giờ tan tầm của thành phố. Trong đầu anh, câu hỏi đã lởn vởn từ chiều qua bỗng tự nó bật ra thành lời, rõ ràng hơn mọi lần trước. Lần này anh không xua nó đi như những lần trước nữa. Anh cầm bút và viết nó xuống góc tờ giấy, nguyên văn như một câu hỏi chưa có trả lời.
Nếu trụ không trấn thứ gì ở trên sông, thì nó đang giữ thứ gì ở dưới sông.