THAO THIẾT TRÊN ĐỈNH ĐỒNG - Chương 49: Trang Sách Viết Thêm
Đầu tháng tám, Tôn Khắc Minh về nhà thờ họ Tôn để trả chiếc búa đồng. Chiếc búa đã ở nhà ông từ sau đêm phong ấn. Ông mang nó về biệt phủ đêm mười tám…
Nội dung chương
Đầu tháng tám, Tôn Khắc Minh về nhà thờ họ Tôn để trả chiếc búa đồng.
Chiếc búa đã ở nhà ông từ sau đêm phong ấn. Ông mang nó về biệt phủ đêm mười tám tháng năm, rồi mang về nhà mình vào hôm sau, định bụng trả ngay trong tuần. Nhưng việc nối việc: giám định cho đoàn công tác, biên bản giao nộp, thư từ với bảo tàng. Chiếc búa nằm trong hộp gỗ đặt trên kệ sách của ông suốt hơn hai tháng, bọc trong lớp vải sạch, như một thứ đồ nghề đang chờ hết tang.
Sáng nay ông mở hộp ra kiểm tra lần cuối trước khi mang đi. Đầu búa đã nguội hẳn từ lâu, nguội tới mức sờ vào thấy cái lạnh của kim loại trong phòng điều hòa. Hoa văn mây sấm trên đầu búa, trong mắt ông, như mờ đi một sắc so với hôm thỉnh búa. Ông không chắc đó là thật hay là mắt mình. Đêm mười tám tháng năm, mặt búa ấy đã đỏ rực trong lửa và chạm vào viên ngọc ba ngàn năm. Đồng đi qua một việc như thế, mờ đi một sắc cũng là chuyện phải lẽ của nghề.
Ông thắp hương lên bàn thờ tổ, rồi mang hộp búa vào gian giữa.
Cụ Tôn Đức Hiền ngồi ở ghế mây quen thuộc. Cụ yếu hơn hồi tháng năm một chút, giọng nói nhỏ hơn, nhưng khi thấy chiếc hộp gỗ trong tay con trai, cụ bảo cháu họ đỡ cụ đứng dậy. Hai cha con làm lại đúng động tác của ngày thỉnh búa, chỉ ngược chiều: lần này cụ tự tay nhận hộp, mở nắp, nhìn chiếc búa nằm trên lớp nhung đỏ, rồi gật đầu.
- Về đủ, về nguyên. - Cụ nói. - Đặt nó vào tủ đi, con.
Khắc Minh đặt hộp búa lên ngăn cao nhất của tủ thờ, đúng chỗ cũ. Ông đóng nắp hộp lại, lần này là đóng thật, vì việc đã xong. Ổ khóa đồng cũ khép lại với một tiếng tách rất nhỏ. Hơn một trăm năm họ Tôn, chiếc búa ra khỏi hộp bốn lần theo nghĩa đã được dùng tới, và lần nào trở về, nhà thờ họ cũng yên tĩnh như thế này. Không trống, không chiêng. Chỉ có một ông già, một người con và mùi hương trầm.
- Cha. - Khắc Minh ngồi xuống ghế thấp. - Con xin phép cha một việc nữa. Con muốn viết bổ sung vào Trấn Sát Lục một trang mới.
Cụ Đức Hiền nhìn con trai. Trấn Sát Lục là cuốn sổ tay truyền đời của họ Tôn, ghi cách nhận diện và phong ấn đồ đồng bị yểm. Sách do nhiều đời viết nối vào nhau. Người được viết vào sách phải là người đã tự tay làm một vụ việc trọn vẹn và được người giữ sách cho phép.
- Viết về vụ cái đỉnh ở Lạc Dương à? - Cụ hỏi.
- Dạ. - Ông đáp. - Vụ đỉnh Thao Thiết năm nay. Con muốn ghi đủ trình tự: nung đầu búa tới đỏ anh đào, một nhát vào giữa viên ngọc, giội ngay ba gáo nước chu sa pha rượu gạo, không gián đoạn. Ghi đủ số liệu: ngọc vỡ ba mảnh, gom đủ ba mảnh, người bệnh nôn một lần chất lỏng đen, ngất sáu giờ, hết bệnh. Và ghi cả phần đất trấn, phần minh văn, phần phân tích của phòng thí nghiệm, để đời sau biết nghề mình bây giờ làm bằng cả giấy tờ phòng lab chứ không chỉ bằng mắt.
- Còn gì nữa không? - Cụ hỏi. Cụ hỏi thế vì cụ biết tính con trai mình: phần quan trọng nhất thường được nói sau cùng.
- Còn một điều không có trong sách cũ. - Khắc Minh nói chậm. - Điều kiện về người giữ đồ. Vụ này con học được rằng búa và chu sa chỉ là nửa việc. Nửa còn lại nằm ở người bị bám. Người ấy phải tự nói ra miệng lòng tham của mình, trước mặt người nhà, thì sợi dây mới cắt đứt hẳn được. Ông chủ chiếc đỉnh đã tự thừa nhận chuyện cưỡng chế đất của bốn mươi bảy hộ dân trước cả nhà. Sau đó ông ta giao nộp đỉnh, bồi thường cho dân. Con muốn ghi điều ấy thành một dòng riêng trong trang mới: người giữ đồ phải tự thú nhận lòng tham, nghề trấn sát mới làm thay phần còn lại được.
- Sách cũ không ghi, vì đời xưa ít gặp chủ đồ còn sống mà chịu nói. - Cụ Đức Hiền nói. - Đời tổ gặp toàn đồ trong mộ đào lên, chủ cũ chết mấy ngàn năm rồi, lấy ai mà thú nhận. Đời con gặp đồ qua tay người sống, mà người sống ấy lại là người có tội rõ ràng với dân. Cái điều con học được, nó là của thời này. Ghi vào là phải.
- Cha đồng ý cho con ghi ạ?
- Cha đồng ý. - Cụ nói. - Nhưng con ghi cho rõ một ý nữa. Thú nhận không phải là lễ. Không có câu chữ thần chú nào trong lời thú nhận cả. Nó là việc của người với người. Sách mình ghi nó vào để đời sau nhớ: gặp ca người sống, trước khi thỉnh búa, phải hỏi cho ra phần người trước. Hỏi không ra thì đừng gõ. Gõ mà người ta còn giấu, gõ xong cũng như chưa gõ.
Cụ Đức Hiền im lặng một lúc lâu. Rồi cụ bảo cháu họ vào tủ lấy cuốn Trấn Sát Lục ra.
Cuốn sách dày, bìa vải đã sờn, giấy ngả vàng, được đặt lên bàn giữa hai cha con. Cụ mở sách tới những trang cuối, nơi còn giấy trắng dành cho đời sau. Cụ đẩy cuốn sách về phía con trai, cùng với cây bút lông và nghiên mực đã mài sẵn.
- Viết đi. - Cụ nói. - Viết tay của con. Đời nào viết trang của đời ấy.
Khắc Minh viết trong gần một giờ. Ông viết chậm, chữ ngay ngắn. Ông ghi ngày tháng, địa điểm, lai lịch chiếc đỉnh theo đúng hồ sơ khảo cổ. Ông ghi trình tự phong ấn từng bước, kèm điều cấm kỵ về việc ngừng tay. Ông ghi số mảnh ngọc, số gáo chu sa, giờ nôn, giờ tỉnh. Ông ghi tên các vật chứng và nơi chúng đang được lưu giữ. Cuối trang, ông viết dòng điều kiện mới học được, gạch chân một lần duy nhất trong cả trang.
Ở đầu trang, trước phần trình tự, ông ghi lại cơ chế của vụ việc theo đúng những gì mắt ông đã thấy và hồ sơ đã chứng minh. Tà khí bị giam trong miệng hoa văn, không rời khỏi đỉnh, không hiện hình, không nói được tiếng người. Nó chỉ bám vào người chạm tay trần vào viên ngọc và nhận chiếc đỉnh làm của riêng bằng lòng tham tương xứng với mối oán xưa. Ngoài người đó ra, không ai trong nhà bị gì, dù sống cùng một mái nhà suốt hai tháng. Ông ghi điều này cẩn thận, vì đời sau đọc sách rất dễ thổi phồng lên. Nghề của họ Tôn muốn còn, trước hết phải ghi cho đúng, không thêm một phần ma mị nào ngoài sự thật đã thấy.
Viết xong, ông đặt bút xuống, chờ mực khô, rồi đưa cuốn sách sang cho cha đọc.
Cụ Đức Hiền đeo kính, đọc rất chậm. Cụ đọc hết trang, có chỗ cụ gật đầu khẽ, có chỗ cụ dừng lại lâu hơn. Đọc xong, cụ khép cuốn sách lại, đặt tay lên bìa vải sờn, và nói:
- Sách của tổ tiên thêm được một trang là nghề chưa chết.
Cùng tuần ấy, Bảo tàng tỉnh Hà Nam gửi tới nhà họ Chu và các bên liên quan bản thông báo lịch trưng bày. Chiếc đỉnh sẽ được đưa ra phòng trưng bày từ giữa tháng tám, trong chuyên đề đồ đồng thời Thương của bảo tàng. Hộp niêm phong ba mảnh ngọc đen được trưng bày cùng hiện vật như một phần của hồ sơ đi kèm. Chu Tiểu Đồng gọi điện báo tin cho Khắc Minh, và trong cuộc gọi ấy cô cho ông biết thêm tình hình của cha mình.
- Cha cháu khỏe đều, thầy ạ. - Cô nói. - Ăn ba bữa, ngủ trọn đêm. Cân đang lên lại dần. Bác sĩ gia đình tới khám định kỳ tháng này cũng nói các chỉ số ổn định hết. Từ đêm mười tám tháng năm tới giờ, không một lần nào cơn đói quay lại. Ba tháng rồi.
- Tốt. - Khắc Minh nói. - Cô nhắn với ông nhà, hôm trưng bày nếu ông tới xem thì cứ xem như xem một món đồ của nhà nước. Nó không còn là việc của nhà mình nữa.
Trưa hôm đó, theo lệ miệng của họ Tôn mà cụ Đức Hiền nhắc hôm thỉnh búa, gia đình làm một mâm cơm thanh đạm trong nhà thờ họ. Ba ngày ăn chay sau lễ, Khắc Minh đã ăn đủ từ hồi tháng năm. Mâm cơm hôm nay không phải phần của lệ nữa. Nó chỉ là bữa cơm nhà sau khi một việc lớn đã khép: cơm trắng, rau luộc, đậu phụ kho và một bát canh bí. Người cháu họ ăn cùng, hỏi ông một câu:
- Chú Minh, sau vụ này chú còn nhận giám định đồ đào trộm nữa không?
- Còn. - Khắc Minh đáp. - Nghề giám định là nghề của chú ở trường. Còn nghề trong cuốn sách kia, chú chỉ mong nó nằm yên trong tủ. Nó ra khỏi tủ lần nào là có người suýt chết lần ấy.
- Cháu sẽ nhắn. - Cô nói. - Cha cháu cũng định thế. Ông còn một việc nữa ở thôn Hà Gia, ông bảo để dành tới khi đi xem đỉnh về sẽ đi luôn một thể.
- Việc ấy mới là việc khó nhất của ông ấy đấy. - Khắc Minh nói. - Đứng trước tủ kính thì dễ. Đứng trước cửa nhà người ta mới khó. Nhưng ông ấy đã hứa với cháu từ đêm ở cạnh hầm. Người đã hứa trong đêm như thế thì thường giữ được.
Khắc Minh cúp máy, đứng dậy khép cuốn Trấn Sát Lục đã khô mực vào tủ, cạnh hộp gỗ đựng búa. Ông nhìn hai thứ đồ nghề của họ mình nằm cạnh nhau trong bóng tối của ngăn tủ, một thứ bằng đồng, một thứ bằng giấy, rồi nói với cha đang ngồi ngoài hiên:
- Đời con chắc chỉ gặp một cái miệng thú như thế này thôi.