THAO THIẾT TRÊN ĐỈNH ĐỒNG - Chương 48: Tấm Ảnh Trong Hồ Sơ Bảo Tàng
Cuối tháng sáu, công an An Dương chuyển cho Bảo tàng tỉnh Hà Nam một bản sao tấm ảnh chụp trong mộ. Đó là thủ tục phối hợp giữa hai cơ quan. Tấm ảnh nằm…
Nội dung chương
Cuối tháng sáu, công an An Dương chuyển cho Bảo tàng tỉnh Hà Nam một bản sao tấm ảnh chụp trong mộ.
Đó là thủ tục phối hợp giữa hai cơ quan. Tấm ảnh nằm trong hồ sơ vụ án đào trộm mộ ở Ân Khư, chụp bằng điện thoại của Đỗ Thiết Trụ trong đêm khai quật. Phía bảo tàng cần nó để hoàn thiện hồ sơ hiện vật của chiếc đỉnh vừa tiếp nhận. Và phía bảo tàng, qua một cuộc điện thoại ngắn gọn, mời Tôn Khắc Minh tới đối chiếu tấm ảnh với hiện trạng chiếc đỉnh, vì ông là chuyên gia giám định độc lập đã ký tên trong biên bản tiếp nhận.
Khắc Minh tới bảo tàng vào một buổi sáng đầu tháng bảy.
Đường từ Lạc Dương tới Trịnh Châu, nơi đặt Bảo tàng tỉnh Hà Nam, mất hơn một giờ chạy xe. Ông đi cùng xe của trường tới dự một cuộc họp chuyên môn, rồi ở lại thêm buổi chiều cho việc đối chiếu ảnh. Trên xe, ông mang theo bản sao bộ hồ sơ giám định của mình. Ông đã thuộc lòng từng trang, nhưng người làm nghề khảo cổ có một thói quen không bỏ được: giấy tờ quan trọng thì phải cầm theo bản giấy, dù đã thuộc lòng.
Chiếc đỉnh lúc này đang ở trong kho bảo quản tạm của bảo tàng, chờ phòng trưng bày hoàn thiện phần tủ kính và ánh sáng cho đợt trưng bày tháng tám. Nó đứng trên bệ đỡ kim loại, xung quanh là các giá để hiện vật đồ đồng khác. Ánh sáng trong kho là ánh sáng trắng lạnh của đèn tuýp. Không còn đèn hắt từ dưới lên. Không còn phòng trưng bày của nhà giàu. Chiếc đỉnh đứng đó như một hiện vật giữa nhiều hiện vật, và Khắc Minh nhận ra nó trông nhỏ hơn hẳn so với khi nó đứng một mình giữa căn hầm của họ Chu.
Ông đeo găng, cùng chuyên viên bảo tàng trải tấm ảnh in khổ lớn lên bàn đối chiếu.
Tấm ảnh chụp trong đêm, ánh đèn pin rọi từ một phía. Chiếc đỉnh nằm nghiêng trong lòng mộ vừa đào, đất mộ bám đầy thân, ba chân lún trong lớp đất vụn. Hoa văn Thao Thiết hiện rõ ở phần thân hướng về ống kính. Và quan trọng nhất: miệng của mặt thú trong ảnh còn bị bịt kín bởi một lớp đất cứng màu đỏ sẫm.
- Đây là chi tiết quý nhất của tấm ảnh. - Khắc Minh nói với chuyên viên bảo tàng. - Hiện trạng lúc khai quật. Lớp đất đỏ này là đất trấn trộn chu sa, chính là mẫu vật mà phòng thí nghiệm đã phân tích từ hai mảnh đất khô gia đình còn giữ. Trong ảnh, lớp đất còn nguyên vẹn. Nghĩa là từ lúc nằm trong mộ cho tới lúc bị đào lên, miệng thú chưa từng bị mở ra.
- Nó chứng minh được gì cho hồ sơ, thưa tiến sĩ? - Chuyên viên hỏi.
- Nó chứng minh hiện vật tới tay bảo tàng trong tình trạng nguyên bản về mặt khảo cổ. - Ông đáp. - Mọi thay đổi sau đó đều có giấy tờ: ai bóc lớp đất, bóc khi nào, ai đập vỡ viên đá trong miệng thú, vỡ khi nào, vỡ thành mấy mảnh và mảnh đang ở đâu. Chuỗi ấy khép kín từ tấm ảnh này. Một hiện vật đào trộm mà có được chuỗi chứng cứ khép kín như thế là rất hiếm. Thường thì chúng ta chỉ nhận được hiện vật và một khoảng trống đằng sau nó.
Chuyên viên ghi chép cẩn thận. Tấm ảnh được đánh số, đưa vào phụ lục hồ sơ hiện vật cùng biên bản đối chiếu có chữ ký của Khắc Minh. Ông ký xong thì đứng nhìn chiếc đỉnh thêm một lúc. Miệng thú trống. Ba mảnh ngọc của nó nằm trong hộp niêm phong ở ngăn tủ bên cạnh, cùng mã số hồ sơ. Mọi thứ đã vào đúng vị trí của giấy tờ.
Trước khi về, chuyên viên đưa ông xem dự thảo tấm thuyết minh sẽ đặt cạnh tủ kính khi trưng bày. Thuyết minh viết ngắn gọn: tên hiện vật, niên đại cuối triều Thương, nơi phát hiện là di chỉ Ân Khư, chất liệu đồng, và một đoạn ngắn về hoa văn Thao Thiết trong nghệ thuật đồ đồng tế lễ. Không một chữ về trấn yểm. Không một chữ về chủ nhân tư nhân gần nhất của nó. Tên nhà họ Chu không xuất hiện. Tên của Khắc Minh cũng không.
- Tiến sĩ thấy bản thuyết minh này ổn chưa ạ? - Chuyên viên hỏi.
- Ổn. - Ông đáp. - Hiện vật vào bảo tàng thì chỉ nên kể chuyện của hiện vật. Chuyện của người từng giữ nó là chuyện riêng của họ, không phải của tủ kính.
Ông nói thế và thấy lòng mình nhẹ. Ba ngàn năm trước, chiếc đỉnh này được đúc để đi theo một vị vua xuống mộ cùng một món nợ lương thực. Ba ngàn năm sau, nó đứng trong kho của một bảo tàng tỉnh, hồ sơ khép kín, tên tuổi rõ ràng. Đó là chỗ đứng đúng nhất mà một món đồ đồng có thể có được.
Cùng tuần ấy, báo tỉnh Hà Nam đưa tin về tập đoàn Vĩnh Khang.
Tin đăng ở trang trong, không giật gân, đúng tính chất của một tin khắc phục hậu quả. Tập đoàn Vĩnh Khang thông báo đã hoàn tất bồi thường bổ sung cho bốn mươi bảy hộ dân thôn Hà Gia bị ảnh hưởng bởi dự án khu đô thị phía đông Lạc Dương. Mỗi hộ nhận thêm hai trăm ngàn tệ. Tổng số tiền bồi thường bổ sung là chín triệu bốn trăm ngàn tệ. Việc chi trả có chứng từ và danh sách ký nhận, được chính quyền địa phương xác nhận. Đồng thời, tập đoàn điều chỉnh lại quy hoạch dự án: giữ nguyên hiện trạng khu nhà ở của mười một hộ dân chưa di dời nằm ở rìa khu đất.
Bản tin nhắc thêm một dòng: cựu chủ tịch tập đoàn, ông Chu Vĩnh Khang, đã từ chức từ cuối tháng năm và là người trực tiếp chỉ đạo việc bồi thường bổ sung trước khi rời ghế.
Khắc Minh đọc tờ báo trong phòng làm việc ở trường, vào giờ nghỉ trưa. Ông đọc hết bản tin hai lần. Ông không thấy trong tin có chữ nào về bệnh tật, về chiếc đỉnh hay về đêm mười tám tháng năm. Đó là đúng ý ông. Phần của báo chí là phần tiền bạc và quy hoạch, phần kiểm chứng được bằng chứng từ. Phần còn lại thuộc về một cuốn sổ tay của một người vợ, một biên bản hiện trường dưới tầng hầm và một trang sách sắp được viết thêm trong nhà thờ họ Tôn.
Ông gấp tờ báo lại, đặt sang một bên.
Điện thoại của ông đổ chuông. Chu Tiểu Đồng gọi tới, giọng cô nhẹ hẳn đi so với những lần gọi trong tháng năm.
- Thầy Tôn, cháu vừa ở thôn Hà Gia về. - Cô nói. - Đợt chi trả cuối cùng xong hôm qua. Bốn mươi bảy hộ ký nhận đủ, có cán bộ xã xác nhận từng hộ. Cháu đi cùng đoàn của tập đoàn tới từng nhà trong danh sách.
- Có hộ nào từ chối không? - Ông hỏi.
- Không ạ. - Cô đáp. - Nhưng có một người ký sau cùng. Bà Ngô Tú Anh. Bà đọc kỹ giấy tờ, hỏi rõ khoản này là bồi thường bổ sung theo giá thị trường chứ không phải tiền hỗ trợ. Anh cán bộ xã xác nhận đúng thế. Bà mới ký. Ký xong bà nói một câu mà cháu nhớ mãi.
- Bà nói gì?
- Bà nói tiền thì bà nhận, vì đó là phần của nhà bà. - Tiểu Đồng kể. - Còn lời xin lỗi thì bà chờ người ký lệnh năm xưa tự tới nói. Bà nói bà không nhận lời xin lỗi qua nhân viên.
Khắc Minh cầm điện thoại, nhìn ra cửa sổ phòng làm việc. Ngoài sân trường, sinh viên đang đi lại dưới nắng tháng bảy.
- Cha cô biết chuyện này chưa? - Ông hỏi.
- Cháu chưa kể. - Cô nói. - Nhưng cháu đoán cha cháu cũng đang chờ ngày khỏe hẳn để tự đi. Hồi ở cạnh hầm, ông đã nói với cháu là sẽ tự tới đó. Ông không quên đâu, thầy ạ.
- Tôi tin là ông ấy không quên. - Khắc Minh nói.
Rồi ông lấy giấy viết thư của trường, viết một bức thư ngắn cho Chu Tiểu Đồng. Ông ít khi viết thư tay. Nhưng có những câu ông cho rằng không nên nói qua điện thoại, và cũng không nên gửi bằng tin nhắn.
Ông viết rằng tấm ảnh trong hồ sơ bảo tàng đã khép lại phần nghề của vụ việc, chiếc đỉnh từ nay là việc của nhà nước và của người làm nghiên cứu. Ông viết rằng ông đã đọc tin bồi thường trên báo tỉnh và thấy mọi con số đều đúng như cam kết mà cha cô đã ký. Rồi ông viết câu cuối, câu ông cân nhắc lâu nhất:
Cha cô đang trả nợ theo cách của ông ấy. Đó là phần phong ấn mà không cuốn sách nào làm thay được.
Ông bỏ thư vào phong bì, ghi địa chỉ biệt phủ họ Chu, nhờ văn phòng khoa gửi đi trong ngày.
Ông nghĩ, có lẽ cô gái ấy sẽ giữ bức thư này lâu hơn mọi giấy tờ khác của vụ việc. Giấy tờ nhà nước ghi phần của nhà nước. Trang sách của họ Tôn sẽ ghi phần của nghề. Còn bức thư này ghi phần của một gia đình: phần một người cha tự đi trả nợ bằng hai chân của mình, không nhờ búa, không nhờ chu sa, không nhờ thầy.
Chiều hôm đó, trước khi rời trường, Tôn Khắc Minh mở cuốn sổ tay nghề của mình. Trong sổ, ở phần ghi các vụ việc đồ đồng đặc biệt ông từng tham gia, có một mục ông mở từ hồi tháng năm, ghi bằng bút chì: đỉnh miệng thú Lạc Dương. Dưới cái tên ấy là mấy dòng ghi chép rời rạc của những ngày chạy đi chạy lại giữa biệt phủ, bệnh viện và nhà thờ họ.
Ông lấy bút mực, gạch một dòng ngang dưới cái tên ấy.
Vụ việc khép về mặt nghề.