THUỒNG LUỒNG MÀO ĐỎ Ở SÔNG MÃ - Chương 1: Bến Bè Trước Lũ

Sáng ngày 02/07/2026, bến Hồi Xuân thức dậy trong tiếng gọi nhau í ới từ lúc trời còn mờ đất. Sông Mã chảy qua trước bến rộng và sâu, mặt nước ngả màu…

Nội dung chương

Sáng ngày 02/07/2026, bến Hồi Xuân thức dậy trong tiếng gọi nhau í ới từ lúc trời còn mờ đất. Sông Mã chảy qua trước bến rộng và sâu, mặt nước ngả màu trà đặc vì mưa rừng ở thượng nguồn đã đổ về mấy ngày nay. Mười mảng nứa nằm nối nhau dọc bờ, mảng nào cũng mới buộc xong, phên tre còn thơm mùi nắng.

Bùi Văn Hảo trải sổ phường lên mặt phản trong nhà kho của bến, tay giữ mép giấy cho khỏi bay vì gió sông. Ông đọc to từng khoản cho Hà Văn Lực và Hà Văn Thao cùng nghe. Trong sổ, dòng đầu của phần hàng ghi rõ mảng thứ 1 chở 50 tấn luồng. Chuyến này đoàn đi đúng mười mảng nứa, xuôi sông Mã qua Quan Hóa và Cẩm Thủy để bán luồng xuống hạ lưu.

Sổ bè ghi thêm một trang mới về ngày làm việc hôm nay, trang giấy ẩm hơi nước và chữ viết hơi nhòe ở mép. Dưới mặt nước đục ngầu ấy là một thế giới khác hẳn, có đá, có hố sâu và có những dòng chảy không ai nhìn thấy trọn.

- Sổ ghi rõ rồi. Mảng thứ 1 chở 50 tấn luồng, là mảng đi đầu và cũng là mảng nặng nhất của đoàn.

- Hàng nặng đi đầu thì sào đầu phải là người chắc tay nhất. Việc đó để tôi xếp, ông đừng lo phần nước.

Thứ tự của đoàn được giữ nghiêm như thứ tự trong sổ, mảng thứ 3 ở đúng vị trí của nó từ sáng tới chiều. Cơm mang theo được gói trong lá chuối, mở ra còn thơm mùi lá mới dù đã nguội từ lâu.

Lực nói xong thì ra bến, đi dọc từng mảng như người ta đi dọc một hàng quân trước giờ ra trận. Anh cúi xuống sờ mối buộc ở đầu mảng thứ 1, giật thử hai lần cho chắc tay. Mối buộc nào còn lỏng, anh gọi thợ của mảng đó tới buộc lại ngay trước mặt mình.

Thao đi sau cha, tay cầm sổ tay và cây bút chì ngắn. Cậu ghi lại từng chỗ cha vừa chỉ, chữ viết vội mà rõ. Hai mươi bốn tuổi, cậu đã đi bè được sáu mùa lũ, nhưng đây là mùa đầu tiên cậu giữ việc phó thợ một cách chính thức trong sổ phường.

Phần việc của Hà Văn Thao được kiểm thêm một lượt, mối buộc nào cũng phải qua tay anh một lần mới yên.

- Cha đi một vòng mà chỉ ra được bằng này chỗ hổng. Mắt con nhìn mãi không thấy.

- Mắt phải học nhìn vào chỗ sắp hỏng, không nhìn vào chỗ đang yên. Xuống nước rồi, chỗ hổng nào cũng thành chỗ vỡ hết.

Bữa ăn trên sông không có giờ cố định, nước cho lúc nào yên thì thợ ăn lúc đó, ăn xong lại chống sào ngay. Đoàn bè đi qua một bến là để lại ở bến đó một câu chuyện, và mang theo một câu chuyện khác của bến đi cùng.

Đoàn bè năm nay gồm thợ của ba bản ven sông gộp lại. Có người đã đi với Lực mười mấy mùa, có người mới vào phường từ mùa trước. Lực thuộc tên từng người, thuộc cả tay nghề và tính nết của từng người, vì giữa dòng xoáy anh phải biết giao việc nặng cho ai.

Điểm đến làm cả bến vừa mong vừa ngại là vực xoáy Cửa Thần ở cửa hẻm Cẩm Lương, đoạn sông dữ nhất của cả chuyến. Lực nhắc điều đó ngay trong buổi sáng đầu tiên, không để ai nghĩ chuyến này chỉ là một chuyến chở hàng thường.

Tiếng dây chão cọ vào phên nứa nghe ken két trong đêm, là âm thanh mà thợ trực đêm nghe rõ nhất. Bài học của ngày hôm nay đến từ một việc rất nhỏ, suýt nữa không ai trong đoàn để ý tới nó.

- Qua được ghềnh, qua được vực phụ chưa phải là qua được chuyến này. Qua Cửa Thần mới là qua được chuyến này.

- Thợ cả nói vậy thì cả đoàn nghe vậy. Nhưng giá luồng đang cao, chậm một con nước là phường lỗ nặng lắm.

Ai mới vào nghề cũng phải học cách nói ngắn lại, bởi giữa dòng xoáy không có thời gian cho một câu dài. Nhìn từ trên bờ cao, đoàn mảng như một con rắn nứa dài đang trườn chậm trên mặt nước đỏ.

Hảo nói câu đó khi hai người đứng ở cuối bến, nhìn ra mặt sông đang lên dần. Lực không đáp ngay. Anh nhìn vệt rác trôi ở giữa dòng, thấy rác trôi nhanh hơn hôm qua một chút, và anh hiểu con nước không chờ ai tính chuyện lỗ lãi.

Một đoàn bè giữ lệ nghiêm thường đi chậm ở chỗ yên và qua nhanh ở chỗ dữ, vì họ không mất thời gian sửa sai. Sào tốt phải thẳng, nặng vừa tay và không một vết nứt dọc thân, thợ chọn sào kỹ như chọn người giữ dây neo.

Sổ tay của Hà Văn Thao thêm mấy dòng mới, ghi rõ việc, rõ người làm và rõ giờ giấc để sau này còn đối chiếu. Khi đoàn đã yên, Lực vẫn chưa yên, anh còn đi thêm một vòng cuối như thói quen không bỏ được của người cầm lái.

Nhìn mặt sông lâu, mắt người ta hoa đi vì bọt và rác trôi, nên thợ cả bắt thợ trẻ thay nhau nhìn nước từng chặng ngắn. Có những lúc Lực chỉ giơ tay ra hiệu, không nói một lời, mà cả đoàn vẫn hiểu phải làm gì ngay sau đó.

Cây sào trong tay thợ bè vừa là mái chèo, vừa là cây gậy đo sâu, vừa là vũ khí tự vệ cuối cùng trước đá ngầm.

Dân ở bến Hồi Xuân quen nhìn sông trước khi nhìn trời, bởi sông ở đây mới là cái lịch thật của họ. Mấy đứa trẻ ở bến Hồi Xuân chạy dọc bờ một đoạn, vẫy tay chào đoàn rồi đứng lại nhìn cho tới khi mảng cuối khuất hẳn.

Lực ít nói trong lúc làm việc, nhưng mỗi câu anh nói ra đều được thợ quanh đó nhắc lại cho mảng bên cạnh nghe. Mặt nước đổi màu theo từng đám mây trên trời, lúc xám, lúc đỏ sẫm, lúc lại ánh lên một vệt sáng bạc mỏng.

Hà Văn Thao học được trong ngày hôm nay một điều mà sách vở ở bến không dạy: nước yên chưa bao giờ có nghĩa là nước lành. Không ai nhắc, Hà Văn Thao vẫn tự đi kiểm lại mảng của mình, vì anh biết dưới nước không có chỗ cho chữ quên.

Lớp phù sa mùa lũ phủ lên mọi thứ đoàn mang theo, từ sào, dây cho tới gấu quần của thợ bè. Chuyện nghề được truyền miệng trong lúc buộc dây và vá phên, người kể ít chữ mà người nghe nhớ rất lâu.

Người dân ven bờ nhìn đoàn bè đi qua với ánh mắt của người quen thấy cảnh này mỗi mùa lũ. Việc gì qua tay Hà Văn Thao cũng được ghi lại, vì anh học được từ thợ cả rằng trí nhớ của người đi sông không giữ nổi một chuyến dài.

Chiều về, ánh nắng cuối ngày nhuộm mặt sông thành màu đồng đỏ, đoàn bè nhìn nhau mà biết một ngày nữa đã qua yên.

Thợ cả là người ngủ muộn nhất đoàn và dậy sớm nhất đoàn, đó là phần việc không ghi trong sổ của bất cứ phường bè nào.

Thợ trẻ học nghề bằng tai trước khi học bằng tay, nghe đủ chuyện sông nước rồi mới dám cầm sào ở đoạn dữ. Lời của thợ cả đi dọc đoàn nhanh hơn cả tiếng còi, vì thợ nào cũng hiểu lệnh của anh là lệnh giữ mạng.

Buổi làm việc ở bến Hồi Xuân bắt đầu trong hơi nước lạnh và kết thúc trong nắng gắt, đó là nhịp quen của mùa lũ. Ở bến này, lệ cũ được giữ không phải vì sợ bị phạt, mà vì ai cũng từng thấy cái giá của một lần phá lệ.

Sau việc vừa xảy ra, thợ trẻ trong đoàn nhìn thợ cả bằng ánh mắt khác hẳn buổi sáng. Buổi trưa đoàn ăn cơm nguội với muối vừng ngay trên mảng, tay vẫn không rời sào quá lâu.

Gió sông thổi qua bến Hồi Xuân mang theo mùi lá rừng ướt và mùi gỗ mục trôi từ thượng nguồn về. Đêm xuống trên sông nhanh hơn trên đất, vì hai bên núi che mất nắng chiều từ rất sớm.

Trên mảng, lời nói được dùng tiết kiệm như gạo ăn, chỉ nói đúng việc cần nói cho người cầm sào bên cạnh nghe. Lời của thợ cả đi dọc đoàn nhanh hơn cả tiếng còi, vì thợ nào cũng hiểu lệnh của anh là lệnh giữ mạng.

Sau việc vừa xảy ra, thợ trẻ trong đoàn nhìn thợ cả bằng ánh mắt khác hẳn buổi sáng.

Hà Văn Thao ghi vào sổ tay của mình mấy dòng ngắn về việc vừa xong, chữ viết thẳng hàng và không thiếu một con số nào. Chuyện nghề được truyền miệng trong lúc buộc dây và vá phên, người kể ít chữ mà người nghe nhớ rất lâu.

Cơm mang theo được gói trong lá chuối, mở ra còn thơm mùi lá mới dù đã nguội từ lâu. Sổ bè ghi thêm một trang mới về ngày làm việc hôm nay, trang giấy ẩm hơi nước và chữ viết hơi nhòe ở mép.

Hà Văn Thao học được trong ngày hôm nay một điều mà sách vở ở bến không dạy: nước yên chưa bao giờ có nghĩa là nước lành. Thợ bè nói với nhau bằng những câu rất ngắn, vì tiếng nước và tiếng sào đã chiếm hết phần ồn ào của một ngày.

Mấy đứa trẻ ở bến Hồi Xuân chạy dọc bờ một đoạn, vẫy tay chào đoàn rồi đứng lại nhìn cho tới khi mảng cuối khuất hẳn. Việc gì qua tay Hà Văn Thao cũng được ghi lại, vì anh học được từ thợ cả rằng trí nhớ của người đi sông không giữ nổi một chuyến dài.

Sổ tay của Hà Văn Thao thêm mấy dòng mới, ghi rõ việc, rõ người làm và rõ giờ giấc để sau này còn đối chiếu.

Buổi sáng đầu tiên của chuyến đi khép lại bằng việc phân sào và phân dây cho từng mảng. Mảng thứ 2 tới mảng thứ 10 lần lượt nhận đủ sào chống, sào lái và dây chão dự phòng. Thao đọc tên từng mảng, thợ của mảng đó bước lên nhận đồ và ký vào sổ phụ.

Lực đứng ở đầu bến nhìn đoàn mảng nằm yên trên mặt nước mà lòng chưa yên. Anh biết rõ mười mảng nứa này sẽ phải đi qua những đoạn sông mà một quyết định sai của anh cũng đủ làm cả đoàn trả giá. Nắng lên cao dần trên đỉnh núi sau bến, và công việc của ngày đầu tiên mới chỉ bắt đầu.

Chương khác

Xem thêm