THUỒNG LUỒNG MÀO ĐỎ Ở SÔNG MÃ - Chương 4: Nanh Heo Rừng Hộ Thân

Chiều ngày 03/07/2026, Lực sang nhà Phạm Văn Kiêu ở đầu bến để nói chuyện chuẩn bị cuối cùng trước ngày đọc lệ cho cả đoàn. Lương Thị Mận đi cùng chồng,…

Nội dung chương

Chiều ngày 03/07/2026, Lực sang nhà Phạm Văn Kiêu ở đầu bến để nói chuyện chuẩn bị cuối cùng trước ngày đọc lệ cho cả đoàn. Lương Thị Mận đi cùng chồng, tay mang theo gói dây gai mới để buộc lại mấy món đồ nghề. Nhà Kiêu nhỏ, mái thấp, gian ngoài kê một bàn gỗ và mấy chiếc ghế đẩu đã mòn mặt.

Kiêu nhìn xuống ngực áo của Lực, chỗ có sợi dây gai luồn trong cổ áo, và ông hỏi về chiếc nanh heo rừng mà Lực đeo bên mình. Chiếc nanh cong, màu ngà cũ, đầu nanh buộc dây gai, đã theo Lực từ chuyến bè đầu tiên khi anh mới mười chín tuổi.

Người dân ven bờ nhìn đoàn bè đi qua với ánh mắt của người quen thấy cảnh này mỗi mùa lũ. Chiều về, ánh nắng cuối ngày nhuộm mặt sông thành màu đồng đỏ, đoàn bè nhìn nhau mà biết một ngày nữa đã qua yên.

Lực tháo sợi dây qua đầu, đặt chiếc nanh lên lòng bàn tay cho Kiêu xem. Nanh dài hơn ngón tay cái của anh, bề mặt có mấy vết xước nhỏ của nhiều năm cọ vào áo và vào dây chão. Với người ngoài, nó chỉ là một chiếc nanh cũ. Với Lực, nó là vật hộ thân anh quý nhất trong người.

- Chiếc nanh này theo anh từ chuyến đầu tới giờ, tính ra cũng hơn ba chục năm rồi.

Dây chão ngâm nước lâu ngày nặng trĩu, kéo lên phải dùng cả hai tay và một nhịp hít thở sâu của người thợ.

- Ba mươi ba năm. Ngày đó tôi suýt ngã xuống ghềnh, tay quờ được vào rễ cây mà giữ lại. Về tới bến, già bến đời trước cho tôi chiếc nanh này.

Mận cầm chiếc nanh lên, tháo mối dây cũ đã sờn và buộc lại bằng dây gai mới bà mang theo. Tay bà buộc chậm và chắc, miệng dây giấu vào trong như cách bà buộc mọi thứ trong nhà. Kiêu nhìn bà buộc dây mà nói một câu làm cả hai vợ chồng cùng yên lặng.

Phù sa đỏ bám lên phên nứa rất nhanh, mảng đi nửa ngày đã thấy mặt phên đổi màu như được quét một lớp sơn đất. Mỗi ngày của chuyến đi đều được chốt lại bằng một trang sổ, không ngày nào được bỏ trống dù là ngày yên nhất.

- Vật hộ thân của thợ cả quý nhất không phải vì nó thiêng. Quý vì thả nó đi là không lấy lại được. Nước sông đã nhận thứ gì thì không trả lại bao giờ.

Câu nói của già bến không phải lời dọa. Ở bến này, ai cũng biết đồ thả xuống sông Mã mùa lũ thì trôi đi trong một đêm, sáng ra tìm đỏ mắt cũng không thấy. Lực nghe câu đó và tự nhiên đưa tay sờ lên chiếc nanh vừa được buộc lại dây mới.

Trên mảng, lời nói được dùng tiết kiệm như gạo ăn, chỉ nói đúng việc cần nói cho người cầm sào bên cạnh nghe.

- Tôi giữ nó bên người để nhớ mình còn có cái phải giữ. Người đi sông mà không có gì phải giữ thì tay sào sẽ lỏng.

- Anh giữ cho chắc vào. Chuyến này anh đừng để mất nó, nghe chưa.

Gió sông thổi qua bến Hồi Xuân mang theo mùi lá rừng ướt và mùi gỗ mục trôi từ thượng nguồn về.

Mận nói câu đó khi trao lại chiếc nanh cho chồng. Lực đeo nanh vào cổ, thả cho nó nằm yên trong áo. Ba người ngồi uống nước chè, nói sang chuyện ngày mai đọc ba điều kiêng cho cả đoàn nghe ở bãi tập kết.

Lời của thợ cả đi dọc đoàn nhanh hơn cả tiếng còi, vì thợ nào cũng hiểu lệnh của anh là lệnh giữ mạng. Cơm mang theo được gói trong lá chuối, mở ra còn thơm mùi lá mới dù đã nguội từ lâu.

Khi nắng đứng bóng, bóng của thợ bè đổ ngắn trên mặt mảng, và tiếng ve từ rừng ven sông kêu ran không ngớt. Thợ bè nói với nhau bằng những câu rất ngắn, vì tiếng nước và tiếng sào đã chiếm hết phần ồn ào của một ngày.

Sổ bè ghi thêm một trang mới về ngày làm việc hôm nay, trang giấy ẩm hơi nước và chữ viết hơi nhòe ở mép. Nhìn từ trên bờ cao, đoàn mảng như một con rắn nứa dài đang trườn chậm trên mặt nước đỏ.

Phần việc của Phạm Văn Kiêu được kiểm thêm một lượt, mối buộc nào cũng phải qua tay anh một lần mới yên. Dân ở bến Hồi Xuân quen nhìn sông trước khi nhìn trời, bởi sông ở đây mới là cái lịch thật của họ.

Sổ tay của Lương Thị Mận thêm mấy dòng mới, ghi rõ việc, rõ người làm và rõ giờ giấc để sau này còn đối chiếu.

Ở bến này, lệ cũ được giữ không phải vì sợ bị phạt, mà vì ai cũng từng thấy cái giá của một lần phá lệ. Buổi làm việc ở bến Hồi Xuân bắt đầu trong hơi nước lạnh và kết thúc trong nắng gắt, đó là nhịp quen của mùa lũ.

Buổi trưa đoàn ăn cơm nguội với muối vừng ngay trên mảng, tay vẫn không rời sào quá lâu.

Ở bến Hồi Xuân, người ta nói chuyện con nước nhiều hơn nói chuyện giá hàng, vì nước là thứ quyết định hết. Đêm xuống trên sông nhanh hơn trên đất, vì hai bên núi che mất nắng chiều từ rất sớm.

Thứ tự của đoàn được giữ nghiêm như thứ tự trong sổ, mảng thứ 4 ở đúng vị trí của nó từ sáng tới chiều. Cây sào trong tay thợ bè vừa là mái chèo, vừa là cây gậy đo sâu, vừa là vũ khí tự vệ cuối cùng trước đá ngầm.

Thợ cả là người ngủ muộn nhất đoàn và dậy sớm nhất đoàn, đó là phần việc không ghi trong sổ của bất cứ phường bè nào. Bài học của ngày hôm nay đến từ một việc rất nhỏ, suýt nữa không ai trong đoàn để ý tới nó.

Mặt nước đổi màu theo từng đám mây trên trời, lúc xám, lúc đỏ sẫm, lúc lại ánh lên một vệt sáng bạc mỏng. Có những lúc Lực chỉ giơ tay ra hiệu, không nói một lời, mà cả đoàn vẫn hiểu phải làm gì ngay sau đó.

Sau việc vừa xảy ra, thợ trẻ trong đoàn nhìn thợ cả bằng ánh mắt khác hẳn buổi sáng. Ai mới vào nghề cũng phải học cách nói ngắn lại, bởi giữa dòng xoáy không có thời gian cho một câu dài.

Mỗi thợ bè có một cây sào quen tay, đổi sào là đổi cả nhịp chống, nên ít ai chịu mượn sào của người khác. Lớp phù sa mùa lũ phủ lên mọi thứ đoàn mang theo, từ sào, dây cho tới gấu quần của thợ bè.

Phạm Văn Kiêu kể cho thợ trẻ nghe một chuyện cũ của phường, kể ngắn gọn và dừng ở đúng chỗ cần nhớ, không thêm một lời dọa nào. Nước sông mùa này mang theo phù sa đỏ, bám vào phên nứa thành một lớp bùn mỏng chỉ sau nửa ngày đi.

Lương Thị Mận học được trong ngày hôm nay một điều mà sách vở ở bến không dạy: nước yên chưa bao giờ có nghĩa là nước lành.

Lương Thị Mận ghi vào sổ tay của mình mấy dòng ngắn về việc vừa xong, chữ viết thẳng hàng và không thiếu một con số nào. Chuyện nghề được truyền miệng trong lúc buộc dây và vá phên, người kể ít chữ mà người nghe nhớ rất lâu.

Bữa ăn trên sông không có giờ cố định, nước cho lúc nào yên thì thợ ăn lúc đó, ăn xong lại chống sào ngay. Sổ bè ghi thêm một trang mới về ngày làm việc hôm nay, trang giấy ẩm hơi nước và chữ viết hơi nhòe ở mép.

Bài học của ngày hôm nay đến từ một việc rất nhỏ, suýt nữa không ai trong đoàn để ý tới nó. Trên mảng, lời nói được dùng tiết kiệm như gạo ăn, chỉ nói đúng việc cần nói cho người cầm sào bên cạnh nghe.

Đoàn bè đi qua một bến là để lại ở bến đó một câu chuyện, và mang theo một câu chuyện khác của bến đi cùng. Việc gì qua tay Lương Thị Mận cũng được ghi lại, vì anh học được từ thợ cả rằng trí nhớ của người đi sông không giữ nổi một chuyến dài.

Việc gì qua tay Lương Thị Mận cũng được ghi lại, vì anh học được từ thợ cả rằng trí nhớ của người đi sông không giữ nổi một chuyến dài.

Một đoàn bè giữ lệ nghiêm thường đi chậm ở chỗ yên và qua nhanh ở chỗ dữ, vì họ không mất thời gian sửa sai. Mỗi ngày của chuyến đi đều được chốt lại bằng một trang sổ, không ngày nào được bỏ trống dù là ngày yên nhất.

Lực ít nói trong lúc làm việc, nhưng mỗi câu anh nói ra đều được thợ quanh đó nhắc lại cho mảng bên cạnh nghe.

Buổi làm việc ở bến Hồi Xuân bắt đầu trong hơi nước lạnh và kết thúc trong nắng gắt, đó là nhịp quen của mùa lũ. Sào tốt phải thẳng, nặng vừa tay và không một vết nứt dọc thân, thợ chọn sào kỹ như chọn người giữ dây neo.

Ở bến này, lệ cũ được giữ không phải vì sợ bị phạt, mà vì ai cũng từng thấy cái giá của một lần phá lệ. Mỗi thợ bè có một cây sào quen tay, đổi sào là đổi cả nhịp chống, nên ít ai chịu mượn sào của người khác.

Lực ít nói trong lúc làm việc, nhưng mỗi câu anh nói ra đều được thợ quanh đó nhắc lại cho mảng bên cạnh nghe. Cơm mang theo được gói trong lá chuối, mở ra còn thơm mùi lá mới dù đã nguội từ lâu.

Không ai nhắc, Phạm Văn Kiêu vẫn tự đi kiểm lại mảng của mình, vì anh biết dưới nước không có chỗ cho chữ quên. Mấy đứa trẻ ở bến Hồi Xuân chạy dọc bờ một đoạn, vẫy tay chào đoàn rồi đứng lại nhìn cho tới khi mảng cuối khuất hẳn.

Kiêu kể thêm rằng thợ cả đời trước cũng đeo một vật hộ thân như vậy suốt đời đi bè. Tới khi nghỉ nghề, ông cụ treo vật đó trong đình một thời gian rồi mới trao lại cho người nhà. Vật hộ thân đi theo người, nghỉ theo người, không truyền qua tay người ngoài bao giờ.

Chiều xuống dần trên bến Hồi Xuân, khói bếp từ các nhà ven sông bốc lên thành từng vệt mỏng. Lực và Mận ra về khi đèn trong nhà Kiêu vừa thắp. Trên đường về, Lực đi bên vợ và thấy lòng mình yên ở một chỗ rất lạ: những món đồ của nghề đã được kiểm đủ, chỉ còn con người là phải tự kiểm mình trong những ngày tới.

Chương khác

Xem thêm