THUỒNG LUỒNG MÀO ĐỎ Ở SÔNG MÃ - Chương 7: Chiếc Áo Đỏ Bị Giữ Lại

Chiều ngày 04/07/2026, đoàn cho thử mảng trên khúc sông cạn sau bến Hồi Xuân. Việc thử mảng là để kiểm mối buộc và độ cân của từng phên nứa trước ngày…

Nội dung chương

Chiều ngày 04/07/2026, đoàn cho thử mảng trên khúc sông cạn sau bến Hồi Xuân. Việc thử mảng là để kiểm mối buộc và độ cân của từng phên nứa trước ngày xuống nước chính thức. Nguyễn Văn Sình bước lên mảng thử với chiếc áo đỏ mới mua ở chợ, ngực áo còn phẳng như vừa gấp ra từ gói.

Hà Văn Lực nhìn thấy màu đỏ đó từ xa, giữa một đoàn áo nâu và áo xám. Anh gọi Sình đứng lại ngay khi cậu vừa đặt chân lên phên mảng. Cả khúc sông cạn yên lặng, thợ của các mảng gần đó đều quay lại nhìn.

Phù sa đỏ bám lên phên nứa rất nhanh, mảng đi nửa ngày đã thấy mặt phên đổi màu như được quét một lớp sơn đất.

- Cởi chiếc áo đó ra, Sình. Ngay trên mảng này, trước mặt cả đoàn.

- Áo mới của con, con mua để ra mắt đoàn hôm xuất bến mà thợ cả.

Mặt nước đổi màu theo từng đám mây trên trời, lúc xám, lúc đỏ sẫm, lúc lại ánh lên một vệt sáng bạc mỏng. Đoàn bè đi qua một bến là để lại ở bến đó một câu chuyện, và mang theo một câu chuyện khác của bến đi cùng.

- Ra mắt đoàn bằng cái áo làm cả đoàn mang họa thì không ai cần màn ra mắt đó. Qua vực mà mặc màu này là chọc mắt chúa vực, con nghe rõ chưa.

Sình cúi đầu, cởi chiếc áo đỏ ra và vo lại trong tay. Mặt cậu đỏ lên vì xấu hổ còn hơn cả màu áo. Thao bước tới, nhận chiếc áo từ tay cậu, gói vào lá chuối và gửi người đưa về bờ, để lại nhà Mận giữ tới khi chuyến đi kết thúc mới trả lại cho chủ của nó.

Buổi trưa đoàn ăn cơm nguội với muối vừng ngay trên mảng, tay vẫn không rời sào quá lâu. Lực đứng yên một lúc lâu sau khi mọi việc đã xong, mắt nhìn về phía hạ lưu như người đang nghe một câu trả lời chưa tới.

Lực không mắng thêm một lời nào sau đó. Anh cho Sình mượn chiếc áo xô nâu của thợ bè dự phòng trên mảng và bắt cậu tự tay buộc lại mối dây mà cậu vừa làm dở. Bài học của buổi chiều hôm đó không nằm ở lời mắng, nó nằm ở việc cả đoàn cùng nhìn thấy lệ được thực thi ngay trên sân khấu của khúc sông cạn.

- Con nhớ rồi. Từ nay con kiểm áo của mình trước khi kiểm sào.

Câu chuyện ở khúc sông cạn sau bến những ngày này chỉ xoay quanh mực nước, bãi neo và đường đi của đoàn bè. Việc giữ lệ nghe qua tưởng chậm chạp, nhưng người đi sông lâu năm đều biết lệ chính là đường tắt an toàn nhất qua chỗ dữ.

- Nhớ bằng tay chân mới là nhớ. Con sẽ là người kiểm áo cho mảng thử trong buổi chiều nay, tự tay con kiểm từng người.

Sình đi dọc mảng thử, nhìn áo của từng thợ một cách nghiêm túc quá mức khiến mấy thợ kỳ cựu phải nén cười. Nhưng không ai trêu cậu. Ai cũng hiểu người thợ trẻ vừa học được bài học nhập nghề đắt nhất mà không phải trả bằng tai nạn thật.

Dây chão ngâm nước lâu ngày nặng trĩu, kéo lên phải dùng cả hai tay và một nhịp hít thở sâu của người thợ. Việc gì qua tay Nguyễn Văn Sình cũng được ghi lại, vì anh học được từ thợ cả rằng trí nhớ của người đi sông không giữ nổi một chuyến dài.

Việc thử mảng sau đó diễn ra yên ổn. Từng mảng được đẩy ra khúc cạn, thợ chống sào thử độ chìm và độ lắc, rồi kéo mảng về bờ ghi lại những chỗ cần gia cố. Lực đi dọc khúc cạn, thỉnh thoảng dừng lại chỉ một mối buộc hoặc một đầu sào cần thay.

Ai mới vào nghề cũng phải học cách nói ngắn lại, bởi giữa dòng xoáy không có thời gian cho một câu dài. Dưới mặt nước đục ngầu ấy là một thế giới khác hẳn, có đá, có hố sâu và có những dòng chảy không ai nhìn thấy trọn.

Người dân ven bờ nhìn đoàn bè đi qua với ánh mắt của người quen thấy cảnh này mỗi mùa lũ. Tiếng dây chão cọ vào phên nứa nghe ken két trong đêm, là âm thanh mà thợ trực đêm nghe rõ nhất.

Lực ít nói trong lúc làm việc, nhưng mỗi câu anh nói ra đều được thợ quanh đó nhắc lại cho mảng bên cạnh nghe.

Nguyễn Văn Sình ghi vào sổ tay của mình mấy dòng ngắn về việc vừa xong, chữ viết thẳng hàng và không thiếu một con số nào. Dân ở khúc sông cạn sau bến quen nhìn sông trước khi nhìn trời, bởi sông ở đây mới là cái lịch thật của họ.

Mỗi thợ bè có một cây sào quen tay, đổi sào là đổi cả nhịp chống, nên ít ai chịu mượn sào của người khác.

Buổi làm việc ở khúc sông cạn sau bến bắt đầu trong hơi nước lạnh và kết thúc trong nắng gắt, đó là nhịp quen của mùa lũ. Thợ trẻ học nghề bằng tai trước khi học bằng tay, nghe đủ chuyện sông nước rồi mới dám cầm sào ở đoạn dữ.

Thợ cả là người ngủ muộn nhất đoàn và dậy sớm nhất đoàn, đó là phần việc không ghi trong sổ của bất cứ phường bè nào.

Hà Văn Thao kiểm lại phần việc của mảng mình thêm một lượt nữa, tay sờ từng mối buộc như người ta sờ lại một lời hứa. Mấy đứa trẻ ở khúc sông cạn sau bến chạy dọc bờ một đoạn, vẫy tay chào đoàn rồi đứng lại nhìn cho tới khi mảng cuối khuất hẳn.

Sổ bè ghi thêm một trang mới về ngày làm việc hôm nay, trang giấy ẩm hơi nước và chữ viết hơi nhòe ở mép. Cây sào trong tay thợ bè vừa là mái chèo, vừa là cây gậy đo sâu, vừa là vũ khí tự vệ cuối cùng trước đá ngầm.

Hà Văn Thao kể cho thợ trẻ nghe một chuyện cũ của phường, kể ngắn gọn và dừng ở đúng chỗ cần nhớ, không thêm một lời dọa nào.

Ở bến này, lệ cũ được giữ không phải vì sợ bị phạt, mà vì ai cũng từng thấy cái giá của một lần phá lệ. Trang sổ của ngày hôm nay ngắn hơn mọi ngày, nhưng Lực vẫn bắt ghi đủ, vì ngày yên cũng là một phần của chuyến đi.

Nguyễn Văn Sình học được trong ngày hôm nay một điều mà sách vở ở bến không dạy: nước yên chưa bao giờ có nghĩa là nước lành. Cuộn dây nào cũng được phơi lại khi đoàn neo, vì dây ướt để qua đêm trong khoang mảng sẽ mục rất nhanh.

Nhìn từ trên bờ cao, đoàn mảng như một con rắn nứa dài đang trườn chậm trên mặt nước đỏ. Trên mảng, lời nói được dùng tiết kiệm như gạo ăn, chỉ nói đúng việc cần nói cho người cầm sào bên cạnh nghe.

Khi nắng đứng bóng, bóng của thợ bè đổ ngắn trên mặt mảng, và tiếng ve từ rừng ven sông kêu ran không ngớt. Hơi nước từ mặt sông bốc lên làm áo thợ bè ẩm suốt, dù nắng đã lên cao trên đỉnh núi.

Sau việc vừa xảy ra, thợ trẻ trong đoàn nhìn thợ cả bằng ánh mắt khác hẳn buổi sáng. Thợ bè nói với nhau bằng những câu rất ngắn, vì tiếng nước và tiếng sào đã chiếm hết phần ồn ào của một ngày.

Đoàn bè đi qua một bến là để lại ở bến đó một câu chuyện, và mang theo một câu chuyện khác của bến đi cùng. Sổ tay của Nguyễn Văn Sình thêm mấy dòng mới, ghi rõ việc, rõ người làm và rõ giờ giấc để sau này còn đối chiếu.

Sổ tay của Nguyễn Văn Sình thêm mấy dòng mới, ghi rõ việc, rõ người làm và rõ giờ giấc để sau này còn đối chiếu.

Một đoàn bè giữ lệ nghiêm thường đi chậm ở chỗ yên và qua nhanh ở chỗ dữ, vì họ không mất thời gian sửa sai. Sổ bè ghi thêm một trang mới về ngày làm việc hôm nay, trang giấy ẩm hơi nước và chữ viết hơi nhòe ở mép.

Lời của thợ cả đi dọc đoàn nhanh hơn cả tiếng còi, vì thợ nào cũng hiểu lệnh của anh là lệnh giữ mạng.

Gió sông thổi qua khúc sông cạn sau bến mang theo mùi lá rừng ướt và mùi gỗ mục trôi từ thượng nguồn về. Mỗi thợ bè có một cây sào quen tay, đổi sào là đổi cả nhịp chống, nên ít ai chịu mượn sào của người khác.

Việc giữ lệ nghe qua tưởng chậm chạp, nhưng người đi sông lâu năm đều biết lệ chính là đường tắt an toàn nhất qua chỗ dữ. Cây sào trong tay thợ bè vừa là mái chèo, vừa là cây gậy đo sâu, vừa là vũ khí tự vệ cuối cùng trước đá ngầm.

Lời của thợ cả đi dọc đoàn nhanh hơn cả tiếng còi, vì thợ nào cũng hiểu lệnh của anh là lệnh giữ mạng. Bữa ăn trên sông không có giờ cố định, nước cho lúc nào yên thì thợ ăn lúc đó, ăn xong lại chống sào ngay.

Phần việc của Hà Văn Thao được kiểm thêm một lượt, mối buộc nào cũng phải qua tay anh một lần mới yên. Mấy đứa trẻ ở khúc sông cạn sau bến chạy dọc bờ một đoạn, vẫy tay chào đoàn rồi đứng lại nhìn cho tới khi mảng cuối khuất hẳn.

Không ai nhắc, Hà Văn Thao vẫn tự đi kiểm lại mảng của mình, vì anh biết dưới nước không có chỗ cho chữ quên. Gió sông thổi qua khúc sông cạn sau bến mang theo mùi lá rừng ướt và mùi gỗ mục trôi từ thượng nguồn về.

Sổ bè ghi thêm một trang mới về ngày làm việc hôm nay, trang giấy ẩm hơi nước và chữ viết hơi nhòe ở mép.

Chiều muộn, khi đoàn thu mảng về bến, người bán vải ở bến ghé qua hỏi chuyện và nói năm nay áo đỏ bán chạy lắm ở chợ phiên. Lực nghe câu đó mà cau mày. Anh nghĩ tới những đoàn bè khác trên sông, những người không có thợ cả chịu khó kiểm áo cho thợ của mình trước ngày qua vực.

Sình đi sau Thao trên đường về bến, tay ôm chiếc áo xô mượn còn rộng so với người. Cậu không còn thấy xấu hổ như lúc chiều nữa. Trong đầu cậu thợ học việc, điều kiêng thứ nhất của sông Mã đã gắn với một buổi chiều cụ thể, một chiếc áo cụ thể và một lần cởi áo trước mặt cả đoàn.

Chương khác

Xem thêm