THUỒNG LUỒNG MÀO ĐỎ Ở SÔNG MÃ - Chương 9: Giá Luồng Và Con Nước

Sáng ngày 05/07/2026, Bùi Văn Hảo mang hợp đồng và bảng giá luồng tới nhà mình ở bến và gọi Hà Văn Lực sang nói chuyện riêng. Đinh Văn Rô được gọi tới…

Nội dung chương

Sáng ngày 05/07/2026, Bùi Văn Hảo mang hợp đồng và bảng giá luồng tới nhà mình ở bến và gọi Hà Văn Lực sang nói chuyện riêng. Đinh Văn Rô được gọi tới làm chứng cho cuộc nói chuyện, vì việc đổi lịch xuất bến là việc của cả phường, không phải việc riêng của hai người. Trên bàn là hợp đồng đã ký với bên mua ở hạ lưu, chữ ký và dấu đỏ còn mới.

Hảo mở đầu bằng giá luồng. Giá đang ở mức cao nhất trong ba mùa gần đây, bên mua hối giao hàng trong một khung ngày rất hẹp. Ông muốn đoàn xuất bến sớm một ngày so với lịch đã chốt, để tới hạ lưu trước các đoàn bè khác một con nước.

Dân ở bến Hồi Xuân quen nhìn sông trước khi nhìn trời, bởi sông ở đây mới là cái lịch thật của họ.

- Đi sớm một ngày, phường mình ăn trọn giá cao. Chậm một ngày thôi là giá tụt xuống thấy rõ.

- Nước thượng nguồn chưa về đủ. Đi sớm một ngày là tới Cửa Thần đúng lúc xoáy ở đó đói nhất. Ông muốn ăn giá cao bằng mạng thợ của tôi sao.

Phù sa đỏ bám lên phên nứa rất nhanh, mảng đi nửa ngày đã thấy mặt phên đổi màu như được quét một lớp sơn đất. Không ai nhắc, Đinh Văn Rô vẫn tự đi kiểm lại mảng của mình, vì anh biết dưới nước không có chỗ cho chữ quên.

Cuộc cãi nhau giữa chủ phường và thợ cả kéo dài gần một buổi sáng. Hảo nói về tiền cọc, về lãi vay mua luồng, về công thợ đã ứng trước. Lực nói về con nước, về xoáy ngầm và về việc đoàn mười mảng không phải một chiếc thuyền nhỏ muốn quay đầu lúc nào cũng được.

Rô ngồi giữa, ít nói, thỉnh thoảng nhắc một câu về những chuyến đi sớm đã phải trả giá ở các phường khác. Anh không đứng hẳn về bên nào, nhưng mỗi câu anh nhắc đều làm Hảo phải tính lại con số của mình bằng một cái đầu lạnh hơn.

Thợ bè nói với nhau bằng những câu rất ngắn, vì tiếng nước và tiếng sào đã chiếm hết phần ồn ào của một ngày.

- Hai ông cứ tính. Tôi chỉ nói một câu: nước không biết hợp đồng là gì đâu.

- Anh Rô nói phải. Nhưng phường phá sản thì thợ cũng không còn bè mà đi nữa.

Thợ cả là người ngủ muộn nhất đoàn và dậy sớm nhất đoàn, đó là phần việc không ghi trong sổ của bất cứ phường bè nào. Ai mới vào nghề cũng phải học cách nói ngắn lại, bởi giữa dòng xoáy không có thời gian cho một câu dài.

Cuối cùng Hảo nhượng bộ, giữ nguyên lịch xuất bến đã chốt từ đầu. Đổi lại, phường phải chịu mất một khoản tiền cọc vì giao hàng chậm hơn cam kết ban đầu với bên mua. Số tiền cọc mất được ghi vào sổ phường ngay trong buổi sáng đó, trước mặt cả ba người, không ai giấu ai một đồng.

Lực thắng trong cuộc cãi nhau này, nhưng anh không thấy nhẹ lòng. Anh hiểu tiền cọc mất đi là tiền của cả phường, trong đó có phần công của chính những thợ bè sẽ đi cùng anh chuyến này. Giữ lệ có cái giá của nó, và cái giá đó hôm nay đã ghi thành số trong sổ.

Phần việc của Đinh Văn Rô được kiểm thêm một lượt, mối buộc nào cũng phải qua tay anh một lần mới yên. Trang sổ của ngày hôm nay ngắn hơn mọi ngày, nhưng Lực vẫn bắt ghi đủ, vì ngày yên cũng là một phần của chuyến đi.

- Lịch giữ nguyên. Tiền cọc mất, tôi ghi vào phần trách nhiệm của thợ cả một nửa, vì quyết giữ lịch là quyết của tôi.

- Thợ cả ghi vậy thì tôi ghi vậy. Sổ phường không thiếu một chữ nào của buổi sáng nay.

Sào tốt phải thẳng, nặng vừa tay và không một vết nứt dọc thân, thợ chọn sào kỹ như chọn người giữ dây neo. Cơm mang theo được gói trong lá chuối, mở ra còn thơm mùi lá mới dù đã nguội từ lâu.

Sổ tay của Bùi Văn Hảo thêm mấy dòng mới, ghi rõ việc, rõ người làm và rõ giờ giấc để sau này còn đối chiếu.

Đêm xuống trên sông nhanh hơn trên đất, vì hai bên núi che mất nắng chiều từ rất sớm. Buổi làm việc ở bến Hồi Xuân bắt đầu trong hơi nước lạnh và kết thúc trong nắng gắt, đó là nhịp quen của mùa lũ.

Mỗi ngày của chuyến đi đều được chốt lại bằng một trang sổ, không ngày nào được bỏ trống dù là ngày yên nhất. Lời của thợ cả đi dọc đoàn nhanh hơn cả tiếng còi, vì thợ nào cũng hiểu lệnh của anh là lệnh giữ mạng.

Thợ trẻ học nghề bằng tai trước khi học bằng tay, nghe đủ chuyện sông nước rồi mới dám cầm sào ở đoạn dữ. Một đoàn bè giữ lệ nghiêm thường đi chậm ở chỗ yên và qua nhanh ở chỗ dữ, vì họ không mất thời gian sửa sai.

Thứ tự của đoàn được giữ nghiêm như thứ tự trong sổ, mảng thứ 10 ở đúng vị trí của nó từ sáng tới chiều. Buổi trưa đoàn ăn cơm nguội với muối vừng ngay trên mảng, tay vẫn không rời sào quá lâu.

Bữa ăn trên sông không có giờ cố định, nước cho lúc nào yên thì thợ ăn lúc đó, ăn xong lại chống sào ngay.

Người dân ven bờ nhìn đoàn bè đi qua với ánh mắt của người quen thấy cảnh này mỗi mùa lũ.

Lực ít nói trong lúc làm việc, nhưng mỗi câu anh nói ra đều được thợ quanh đó nhắc lại cho mảng bên cạnh nghe. Ở bến Hồi Xuân, người ta nói chuyện con nước nhiều hơn nói chuyện giá hàng, vì nước là thứ quyết định hết.

Ở bến này, lệ cũ được giữ không phải vì sợ bị phạt, mà vì ai cũng từng thấy cái giá của một lần phá lệ. Chuyện nghề được truyền miệng trong lúc buộc dây và vá phên, người kể ít chữ mà người nghe nhớ rất lâu.

Dưới mặt nước đục ngầu ấy là một thế giới khác hẳn, có đá, có hố sâu và có những dòng chảy không ai nhìn thấy trọn. Lớp phù sa mùa lũ phủ lên mọi thứ đoàn mang theo, từ sào, dây cho tới gấu quần của thợ bè.

Gió sông thổi qua bến Hồi Xuân mang theo mùi lá rừng ướt và mùi gỗ mục trôi từ thượng nguồn về. Việc giữ lệ nghe qua tưởng chậm chạp, nhưng người đi sông lâu năm đều biết lệ chính là đường tắt an toàn nhất qua chỗ dữ.

Cuộn dây nào cũng được phơi lại khi đoàn neo, vì dây ướt để qua đêm trong khoang mảng sẽ mục rất nhanh.

Bài học của ngày hôm nay đến từ một việc rất nhỏ, suýt nữa không ai trong đoàn để ý tới nó. Hơi nước từ mặt sông bốc lên làm áo thợ bè ẩm suốt, dù nắng đã lên cao trên đỉnh núi.

Bùi Văn Hảo ghi vào sổ tay của mình mấy dòng ngắn về việc vừa xong, chữ viết thẳng hàng và không thiếu một con số nào.

Ở bến này, lệ cũ được giữ không phải vì sợ bị phạt, mà vì ai cũng từng thấy cái giá của một lần phá lệ. Trang sổ của ngày hôm nay ngắn hơn mọi ngày, nhưng Lực vẫn bắt ghi đủ, vì ngày yên cũng là một phần của chuyến đi.

Lời của thợ cả đi dọc đoàn nhanh hơn cả tiếng còi, vì thợ nào cũng hiểu lệnh của anh là lệnh giữ mạng.

Gió sông thổi qua bến Hồi Xuân mang theo mùi lá rừng ướt và mùi gỗ mục trôi từ thượng nguồn về. Mỗi thợ bè có một cây sào quen tay, đổi sào là đổi cả nhịp chống, nên ít ai chịu mượn sào của người khác.

Một đoàn bè giữ lệ nghiêm thường đi chậm ở chỗ yên và qua nhanh ở chỗ dữ, vì họ không mất thời gian sửa sai. Cây sào trong tay thợ bè vừa là mái chèo, vừa là cây gậy đo sâu, vừa là vũ khí tự vệ cuối cùng trước đá ngầm.

Lời của thợ cả đi dọc đoàn nhanh hơn cả tiếng còi, vì thợ nào cũng hiểu lệnh của anh là lệnh giữ mạng. Cơm mang theo được gói trong lá chuối, mở ra còn thơm mùi lá mới dù đã nguội từ lâu.

Phần việc của Đinh Văn Rô được kiểm thêm một lượt, mối buộc nào cũng phải qua tay anh một lần mới yên. Mấy đứa trẻ ở bến Hồi Xuân chạy dọc bờ một đoạn, vẫy tay chào đoàn rồi đứng lại nhìn cho tới khi mảng cuối khuất hẳn.

Không ai nhắc, Đinh Văn Rô vẫn tự đi kiểm lại mảng của mình, vì anh biết dưới nước không có chỗ cho chữ quên. Buổi làm việc ở bến Hồi Xuân bắt đầu trong hơi nước lạnh và kết thúc trong nắng gắt, đó là nhịp quen của mùa lũ.

Sổ bè ghi thêm một trang mới về ngày làm việc hôm nay, trang giấy ẩm hơi nước và chữ viết hơi nhòe ở mép.

Bùi Văn Hảo ghi vào sổ tay của mình mấy dòng ngắn về việc vừa xong, chữ viết thẳng hàng và không thiếu một con số nào.

Tiếng dây chão cọ vào phên nứa nghe ken két trong đêm, là âm thanh mà thợ trực đêm nghe rõ nhất. Cơm mang theo được gói trong lá chuối, mở ra còn thơm mùi lá mới dù đã nguội từ lâu.

Dây chão ngâm nước lâu ngày nặng trĩu, kéo lên phải dùng cả hai tay và một nhịp hít thở sâu của người thợ. Lực đứng yên một lúc lâu sau khi mọi việc đã xong, mắt nhìn về phía hạ lưu như người đang nghe một câu trả lời chưa tới.

Phù sa đỏ bám lên phên nứa rất nhanh, mảng đi nửa ngày đã thấy mặt phên đổi màu như được quét một lớp sơn đất. Trên mảng, lời nói được dùng tiết kiệm như gạo ăn, chỉ nói đúng việc cần nói cho người cầm sào bên cạnh nghe.

Buổi trưa, Lực ra bến kiểm lại công việc chuẩn bị như chưa từng có cuộc cãi nhau nào. Thợ bè vẫn buộc hàng, vẫn đếm dây, vẫn kiểm áo. Chỉ có Hảo là ngồi lại trong nhà với cuốn sổ mở trước mặt, nhìn con số tiền cọc vừa mất rất lâu.

Đêm đó, tiếng nước thượng nguồn bắt đầu đổi khác ở chân cầu bến. Nước chảy nhanh hơn, mang theo rác nhỏ và bọt trắng từ xa đổ về. Người gác bến gọi Lực ra xem, và anh đứng nhìn mặt nước đổi màu trong bóng tối mà biết ngày lũ về đã tới rất gần.

Chương khác

Xem thêm