THUỒNG LUỒNG MÀO ĐỎ Ở SÔNG MÃ - Chương 11: Mười Mảng Xuống Nước
Sáng ngày 06/07/2026, đoàn bè rời bến Hồi Xuân trong nắng sớm và tiến vào thứ tự xuôi dòng đã tập từ hôm thử mảng. Mảng thứ 1 đi đầu, do Trần Văn Nhỏ và…
Nội dung chương
Sáng ngày 06/07/2026, đoàn bè rời bến Hồi Xuân trong nắng sớm và tiến vào thứ tự xuôi dòng đã tập từ hôm thử mảng. Mảng thứ 1 đi đầu, do Trần Văn Nhỏ và Vi Văn Ơn cầm sào đầu. Mảng thứ 1 chở 50 tấn luồng, là mảng nặng nhất và cũng là mảng phải giữ nhịp cho cả đoàn phía sau.
Hà Văn Lực đi trên mảng điều hành ở giữa đoàn. Anh cầm còi sậy trong tay, thỉnh thoảng đưa lên miệng thổi một tiếng dài để các mảng giữ khoảng cách. Tiếng còi đi dọc mặt nước, mảng nào nghe tiếng còi cũng tự chỉnh lại nhịp sào của mình.
Sau việc vừa xảy ra, thợ trẻ trong đoàn nhìn thợ cả bằng ánh mắt khác hẳn buổi sáng. Lực đứng yên một lúc lâu sau khi mọi việc đã xong, mắt nhìn về phía hạ lưu như người đang nghe một câu trả lời chưa tới.
- Mảng thứ 1 giữ tốc độ này thôi. Nước mới về, đi nhanh là mảng sau dồn lên ngay.
- Thợ cả yên tâm. Sào đầu của em và anh Ơn giữ đều từ sáng tới giờ.
Bữa ăn trên sông không có giờ cố định, nước cho lúc nào yên thì thợ ăn lúc đó, ăn xong lại chống sào ngay. Nhìn mặt sông lâu, mắt người ta hoa đi vì bọt và rác trôi, nên thợ cả bắt thợ trẻ thay nhau nhìn nước từng chặng ngắn.
Nhỏ trả lời qua tiếng nước, giọng cậu trẻ và chắc. Hai mươi mốt tuổi, cậu là thợ trẻ nhất trong nhóm cầm sào đầu, nhưng tay sào của cậu được Lực chấm từ mùa trước. Bên cạnh cậu, Ơn chống sào ở mạn phải, ít nói hơn và hay nhìn mặt nước trước khi đặt sào xuống.
Trên bờ bến, Cầm Thị Hoa đứng giữa đám người tiễn, tay cầm chiếc áo khô của chồng. Cô đứng nhìn mảng thứ 1 đi qua trước mặt mình rất lâu. Ơn giơ tay chào vợ một lần, rồi quay mặt về phía hạ lưu như mọi thợ bè khác, vì trên mảng đang đi không ai được ngoái lại lâu.
Việc gì qua tay Trần Văn Nhỏ cũng được ghi lại, vì anh học được từ thợ cả rằng trí nhớ của người đi sông không giữ nổi một chuyến dài. Đêm xuống trên sông nhanh hơn trên đất, vì hai bên núi che mất nắng chiều từ rất sớm.
- Anh đi giữ mình cho khéo. Qua được vực thì về, em ở bến dưới chờ.
- Ừ. Qua vực anh về. Áo khô em cầm, về tới bến dưới anh thay.
Thợ bè nói với nhau bằng những câu rất ngắn, vì tiếng nước và tiếng sào đã chiếm hết phần ồn ào của một ngày. Ở đoạn sông dưới bến Hồi Xuân, người ta nói chuyện con nước nhiều hơn nói chuyện giá hàng, vì nước là thứ quyết định hết.
Hà Văn Thao đi ở mảng ngay sau mảng điều hành, giữ sổ phụ và kiểm khoảng cách giữa các mảng. Cậu đọc thầm thứ tự trong sổ: mảng thứ 1 đi đầu, các mảng hàng nối nhau ở giữa, mảng thứ 10 đi cuối cùng để chốt đoàn. Mảng thứ 10 khuất sau khúc quanh là lúc bến Hồi Xuân ở lại hẳn phía sau.
Sào tốt phải thẳng, nặng vừa tay và không một vết nứt dọc thân, thợ chọn sào kỹ như chọn người giữ dây neo. Buổi làm việc ở đoạn sông dưới bến Hồi Xuân bắt đầu trong hơi nước lạnh và kết thúc trong nắng gắt, đó là nhịp quen của mùa lũ.
Lời của thợ cả đi dọc đoàn nhanh hơn cả tiếng còi, vì thợ nào cũng hiểu lệnh của anh là lệnh giữ mạng. Ở bến này, lệ cũ được giữ không phải vì sợ bị phạt, mà vì ai cũng từng thấy cái giá của một lần phá lệ.
Dây chão ngâm nước lâu ngày nặng trĩu, kéo lên phải dùng cả hai tay và một nhịp hít thở sâu của người thợ. Đoàn bè đi qua một bến là để lại ở bến đó một câu chuyện, và mang theo một câu chuyện khác của bến đi cùng.
Trang sổ của ngày hôm nay ngắn hơn mọi ngày, nhưng Lực vẫn bắt ghi đủ, vì ngày yên cũng là một phần của chuyến đi. Mấy đứa trẻ ở đoạn sông dưới bến Hồi Xuân chạy dọc bờ một đoạn, vẫy tay chào đoàn rồi đứng lại nhìn cho tới khi mảng cuối khuất hẳn.
Hà Văn Thao kiểm lại phần việc của mảng mình thêm một lượt nữa, tay sờ từng mối buộc như người ta sờ lại một lời hứa.
Hà Văn Thao kể cho thợ trẻ nghe một chuyện cũ của phường, kể ngắn gọn và dừng ở đúng chỗ cần nhớ, không thêm một lời dọa nào. Hơi nước từ mặt sông bốc lên làm áo thợ bè ẩm suốt, dù nắng đã lên cao trên đỉnh núi.
Thứ tự của đoàn được giữ nghiêm như thứ tự trong sổ, mảng thứ 4 ở đúng vị trí của nó từ sáng tới chiều. Cuộn dây nào cũng được phơi lại khi đoàn neo, vì dây ướt để qua đêm trong khoang mảng sẽ mục rất nhanh.
Thợ cả là người ngủ muộn nhất đoàn và dậy sớm nhất đoàn, đó là phần việc không ghi trong sổ của bất cứ phường bè nào. Trần Văn Nhỏ học được trong ngày hôm nay một điều mà sách vở ở bến không dạy: nước yên chưa bao giờ có nghĩa là nước lành.
Gió sông thổi qua đoạn sông dưới bến Hồi Xuân mang theo mùi lá rừng ướt và mùi gỗ mục trôi từ thượng nguồn về. Khi đoàn đã yên, Lực vẫn chưa yên, anh còn đi thêm một vòng cuối như thói quen không bỏ được của người cầm lái.
Câu chuyện ở đoạn sông dưới bến Hồi Xuân những ngày này chỉ xoay quanh mực nước, bãi neo và đường đi của đoàn bè.
Khi nắng đứng bóng, bóng của thợ bè đổ ngắn trên mặt mảng, và tiếng ve từ rừng ven sông kêu ran không ngớt. Một đoàn bè giữ lệ nghiêm thường đi chậm ở chỗ yên và qua nhanh ở chỗ dữ, vì họ không mất thời gian sửa sai.
Mặt nước đổi màu theo từng đám mây trên trời, lúc xám, lúc đỏ sẫm, lúc lại ánh lên một vệt sáng bạc mỏng.
Nước sông mùa này mang theo phù sa đỏ, bám vào phên nứa thành một lớp bùn mỏng chỉ sau nửa ngày đi.
Việc giữ lệ nghe qua tưởng chậm chạp, nhưng người đi sông lâu năm đều biết lệ chính là đường tắt an toàn nhất qua chỗ dữ. Sổ tay của Trần Văn Nhỏ thêm mấy dòng mới, ghi rõ việc, rõ người làm và rõ giờ giấc để sau này còn đối chiếu.
Người dân ven bờ nhìn đoàn bè đi qua với ánh mắt của người quen thấy cảnh này mỗi mùa lũ. Sổ bè ghi thêm một trang mới về ngày làm việc hôm nay, trang giấy ẩm hơi nước và chữ viết hơi nhòe ở mép.
Lực ít nói trong lúc làm việc, nhưng mỗi câu anh nói ra đều được thợ quanh đó nhắc lại cho mảng bên cạnh nghe.
Hơi nước từ mặt sông bốc lên làm áo thợ bè ẩm suốt, dù nắng đã lên cao trên đỉnh núi. Mỗi thợ bè có một cây sào quen tay, đổi sào là đổi cả nhịp chống, nên ít ai chịu mượn sào của người khác.
Ở bến này, lệ cũ được giữ không phải vì sợ bị phạt, mà vì ai cũng từng thấy cái giá của một lần phá lệ. Cây sào trong tay thợ bè vừa là mái chèo, vừa là cây gậy đo sâu, vừa là vũ khí tự vệ cuối cùng trước đá ngầm.
Lời của thợ cả đi dọc đoàn nhanh hơn cả tiếng còi, vì thợ nào cũng hiểu lệnh của anh là lệnh giữ mạng. Buổi trưa đoàn ăn cơm nguội với muối vừng ngay trên mảng, tay vẫn không rời sào quá lâu.
Không ai nhắc, Hà Văn Thao vẫn tự đi kiểm lại mảng của mình, vì anh biết dưới nước không có chỗ cho chữ quên. Mấy đứa trẻ ở đoạn sông dưới bến Hồi Xuân chạy dọc bờ một đoạn, vẫy tay chào đoàn rồi đứng lại nhìn cho tới khi mảng cuối khuất hẳn.
Phần việc của Hà Văn Thao được kiểm thêm một lượt, mối buộc nào cũng phải qua tay anh một lần mới yên. Buổi làm việc ở đoạn sông dưới bến Hồi Xuân bắt đầu trong hơi nước lạnh và kết thúc trong nắng gắt, đó là nhịp quen của mùa lũ.
Sổ bè ghi thêm một trang mới về ngày làm việc hôm nay, trang giấy ẩm hơi nước và chữ viết hơi nhòe ở mép.
Trần Văn Nhỏ ghi vào sổ tay của mình mấy dòng ngắn về việc vừa xong, chữ viết thẳng hàng và không thiếu một con số nào.
Cuộn dây nào cũng được phơi lại khi đoàn neo, vì dây ướt để qua đêm trong khoang mảng sẽ mục rất nhanh. Bữa ăn trên sông không có giờ cố định, nước cho lúc nào yên thì thợ ăn lúc đó, ăn xong lại chống sào ngay.
Dây chão ngâm nước lâu ngày nặng trĩu, kéo lên phải dùng cả hai tay và một nhịp hít thở sâu của người thợ. Lực đứng yên một lúc lâu sau khi mọi việc đã xong, mắt nhìn về phía hạ lưu như người đang nghe một câu trả lời chưa tới.
Phù sa đỏ bám lên phên nứa rất nhanh, mảng đi nửa ngày đã thấy mặt phên đổi màu như được quét một lớp sơn đất. Trên mảng, lời nói được dùng tiết kiệm như gạo ăn, chỉ nói đúng việc cần nói cho người cầm sào bên cạnh nghe.
Chiều về, ánh nắng cuối ngày nhuộm mặt sông thành màu đồng đỏ, đoàn bè nhìn nhau mà biết một ngày nữa đã qua yên. Thợ cả là người ngủ muộn nhất đoàn và dậy sớm nhất đoàn, đó là phần việc không ghi trong sổ của bất cứ phường bè nào.
Nước sông mùa này mang theo phù sa đỏ, bám vào phên nứa thành một lớp bùn mỏng chỉ sau nửa ngày đi.
Đoàn đi qua đoạn sông đầu tiên trong yên ổn. Nước lũ đỏ quạch kéo các mảng đi nhanh hơn sức sào, thợ các mảng chủ yếu ghìm và lái chứ ít phải đẩy. Lực đứng ở đầu mảng điều hành nhìn đoàn mình trải dài trên mặt sông như một hàng nứa biết nghe lệnh.
Buổi sáng đầu tiên trên sông khép lại bằng một chặng nước êm dài. Nhưng Lực không cho đoàn chủ quan. Anh nhắc qua tiếng còi và qua lời truyền miệng rằng đoạn êm đầu chuyến chỉ là đoạn sông cho người ta quen tay, còn đoạn dữ thật sự vẫn nằm ở cuối hành trình.