THUỒNG LUỒNG MÀO ĐỎ Ở SÔNG MÃ - Chương 13: Xoáy Phụ Thứ Nhất
Sáng ngày 07/07/2026, đoàn bè đi vào vùng nước của một vực phụ ở đoạn Quan Hóa. Mặt sông ở đây rộng và phẳng, nhưng dòng ngầm dưới mặt phẳng đó xoáy tròn…
Nội dung chương
Sáng ngày 07/07/2026, đoàn bè đi vào vùng nước của một vực phụ ở đoạn Quan Hóa. Mặt sông ở đây rộng và phẳng, nhưng dòng ngầm dưới mặt phẳng đó xoáy tròn ở một vùng rộng bằng mấy sân đình. Hà Văn Lực gọi đây là xoáy phụ thứ 1 mà đoàn gặp trên chuyến đi này.
Mảng thứ 7 đi ở giữa đoàn lọt vào mép vùng xoáy trước tiên. Mặt mảng chao mạnh, đầu mảng bị kéo lệch hướng về phía tâm xoáy. Thợ trên mảng thứ 7 gọi to về phía mảng điều hành, tiếng gọi bị tiếng nước át đi một nửa.
mảng thứ 7 giữ khoảng cách đều với mảng trước, không nhanh hơn hiệu còi và cũng không chậm tới mức mảng sau phải ghìm lại. Hà Văn Pín kiểm lại phần việc của mảng mình thêm một lượt nữa, tay sờ từng mối buộc như người ta sờ lại một lời hứa.
- Hô sào hết cỡ về mạn trái. Rô, Pín, giữ dây chão cho mảng thứ 7, không cho nó xoay ngang.
- Dây đã căng rồi thợ cả ơi. Thêm hai người nữa giữ mới đủ sức.
Không ai nhắc, Hà Văn Pín vẫn tự đi kiểm lại mảng của mình, vì anh biết dưới nước không có chỗ cho chữ quên. Hơi nước từ mặt sông bốc lên làm áo thợ bè ẩm suốt, dù nắng đã lên cao trên đỉnh núi.
Hà Văn Pín nhảy sang vị trí giữ dây, hai tay ghì chặt cuộn chão đang căng như dây đàn. Rô chống sào ở mạn ngoài của mảng mình, dùng sức của cả thân người để ghìm hướng trôi. Nước xoáy kéo mảng thứ 7 đi một vòng chậm, bọt nước trùm lên mép phên nứa.
Sau gần một buổi vật lộn bằng sào và dây, mảng thứ 7 thoát ra khỏi mép xoáy và trở lại hàng của đoàn. Không ai bị thương, hàng trên mảng chỉ ướt một góc bạt. Cả đoàn neo lại ở bãi yên gần đó để kiểm tra dây và sào trước khi đi tiếp.
Buổi làm việc ở vực phụ đoạn Quan Hóa bắt đầu trong hơi nước lạnh và kết thúc trong nắng gắt, đó là nhịp quen của mùa lũ. Thợ bè nói với nhau bằng những câu rất ngắn, vì tiếng nước và tiếng sào đã chiếm hết phần ồn ào của một ngày.
Lực gọi Thao tới đầu mảng điều hành và nói rõ cho con nghe một bài học của chuyến đi. Xoáy vừa rồi là xoáy đất, sinh ra từ địa hình lòng sông, và sức người cộng với dây chão còn chống được. Anh nói câu cuối chậm rãi, như để con trai ghi vào sổ tay của mình.
- Xoáy này là xoáy đất, chống được bằng sào và dây. Xoáy ở Cửa Thần không giống thế này đâu, Thao.
Cây sào trong tay thợ bè vừa là mái chèo, vừa là cây gậy đo sâu, vừa là vũ khí tự vệ cuối cùng trước đá ngầm.
- Khác ở chỗ nào hả cha. Cũng là nước xoáy xuống thôi mà.
Lực đứng yên một lúc lâu sau khi mọi việc đã xong, mắt nhìn về phía hạ lưu như người đang nghe một câu trả lời chưa tới. Nhìn mặt sông lâu, mắt người ta hoa đi vì bọt và rác trôi, nên thợ cả bắt thợ trẻ thay nhau nhìn nước từng chặng ngắn.
Một đoàn bè giữ lệ nghiêm thường đi chậm ở chỗ yên và qua nhanh ở chỗ dữ, vì họ không mất thời gian sửa sai. Sau việc vừa xảy ra, thợ trẻ trong đoàn nhìn thợ cả bằng ánh mắt khác hẳn buổi sáng.
Đoàn bè đi qua một bến là để lại ở bến đó một câu chuyện, và mang theo một câu chuyện khác của bến đi cùng. Bài học của ngày hôm nay đến từ một việc rất nhỏ, suýt nữa không ai trong đoàn để ý tới nó.
Thợ trẻ học nghề bằng tai trước khi học bằng tay, nghe đủ chuyện sông nước rồi mới dám cầm sào ở đoạn dữ. Phần việc của Hà Văn Pín được kiểm thêm một lượt, mối buộc nào cũng phải qua tay anh một lần mới yên.
Cuộn dây nào cũng được phơi lại khi đoàn neo, vì dây ướt để qua đêm trong khoang mảng sẽ mục rất nhanh. Thứ tự của đoàn được giữ nghiêm như thứ tự trong sổ, mảng thứ 7 ở đúng vị trí của nó từ sáng tới chiều.
Ở vực phụ đoạn Quan Hóa, người ta nói chuyện con nước nhiều hơn nói chuyện giá hàng, vì nước là thứ quyết định hết.
Ai mới vào nghề cũng phải học cách nói ngắn lại, bởi giữa dòng xoáy không có thời gian cho một câu dài. Đêm xuống trên sông nhanh hơn trên đất, vì hai bên núi che mất nắng chiều từ rất sớm.
Mặt nước đổi màu theo từng đám mây trên trời, lúc xám, lúc đỏ sẫm, lúc lại ánh lên một vệt sáng bạc mỏng. Khi đoàn đã yên, Lực vẫn chưa yên, anh còn đi thêm một vòng cuối như thói quen không bỏ được của người cầm lái.
Chiều về, ánh nắng cuối ngày nhuộm mặt sông thành màu đồng đỏ, đoàn bè nhìn nhau mà biết một ngày nữa đã qua yên.
Lớp phù sa mùa lũ phủ lên mọi thứ đoàn mang theo, từ sào, dây cho tới gấu quần của thợ bè. Cơm mang theo được gói trong lá chuối, mở ra còn thơm mùi lá mới dù đã nguội từ lâu.
Sổ tay của Đinh Văn Rô thêm mấy dòng mới, ghi rõ việc, rõ người làm và rõ giờ giấc để sau này còn đối chiếu. Thợ cả là người ngủ muộn nhất đoàn và dậy sớm nhất đoàn, đó là phần việc không ghi trong sổ của bất cứ phường bè nào.
Có những lúc Lực chỉ giơ tay ra hiệu, không nói một lời, mà cả đoàn vẫn hiểu phải làm gì ngay sau đó. Hà Văn Pín kể cho thợ trẻ nghe một chuyện cũ của phường, kể ngắn gọn và dừng ở đúng chỗ cần nhớ, không thêm một lời dọa nào.
Buổi trưa đoàn ăn cơm nguội với muối vừng ngay trên mảng, tay vẫn không rời sào quá lâu. Nhìn từ trên bờ cao, đoàn mảng như một con rắn nứa dài đang trườn chậm trên mặt nước đỏ.
Mỗi ngày của chuyến đi đều được chốt lại bằng một trang sổ, không ngày nào được bỏ trống dù là ngày yên nhất. Đinh Văn Rô học được trong ngày hôm nay một điều mà sách vở ở bến không dạy: nước yên chưa bao giờ có nghĩa là nước lành.
Ở bến này, lệ cũ được giữ không phải vì sợ bị phạt, mà vì ai cũng từng thấy cái giá của một lần phá lệ. Sào tốt phải thẳng, nặng vừa tay và không một vết nứt dọc thân, thợ chọn sào kỹ như chọn người giữ dây neo.
Lực ít nói trong lúc làm việc, nhưng mỗi câu anh nói ra đều được thợ quanh đó nhắc lại cho mảng bên cạnh nghe. Bữa ăn trên sông không có giờ cố định, nước cho lúc nào yên thì thợ ăn lúc đó, ăn xong lại chống sào ngay.
Hà Văn Pín kiểm lại phần việc của mảng mình thêm một lượt nữa, tay sờ từng mối buộc như người ta sờ lại một lời hứa. Mấy đứa trẻ ở vực phụ đoạn Quan Hóa chạy dọc bờ một đoạn, vẫy tay chào đoàn rồi đứng lại nhìn cho tới khi mảng cuối khuất hẳn.
Phần việc của Hà Văn Pín được kiểm thêm một lượt, mối buộc nào cũng phải qua tay anh một lần mới yên. Buổi làm việc ở vực phụ đoạn Quan Hóa bắt đầu trong hơi nước lạnh và kết thúc trong nắng gắt, đó là nhịp quen của mùa lũ.
Sổ bè ghi thêm một trang mới về ngày làm việc hôm nay, trang giấy ẩm hơi nước và chữ viết hơi nhòe ở mép.
Đinh Văn Rô ghi vào sổ tay của mình mấy dòng ngắn về việc vừa xong, chữ viết thẳng hàng và không thiếu một con số nào.
Cuộn dây nào cũng được phơi lại khi đoàn neo, vì dây ướt để qua đêm trong khoang mảng sẽ mục rất nhanh. Bữa ăn trên sông không có giờ cố định, nước cho lúc nào yên thì thợ ăn lúc đó, ăn xong lại chống sào ngay.
Dây chão ngâm nước lâu ngày nặng trĩu, kéo lên phải dùng cả hai tay và một nhịp hít thở sâu của người thợ. Khi đoàn đã yên, Lực vẫn chưa yên, anh còn đi thêm một vòng cuối như thói quen không bỏ được của người cầm lái.
Phù sa đỏ bám lên phên nứa rất nhanh, mảng đi nửa ngày đã thấy mặt phên đổi màu như được quét một lớp sơn đất. Thợ bè nói với nhau bằng những câu rất ngắn, vì tiếng nước và tiếng sào đã chiếm hết phần ồn ào của một ngày.
Chiều về, ánh nắng cuối ngày nhuộm mặt sông thành màu đồng đỏ, đoàn bè nhìn nhau mà biết một ngày nữa đã qua yên. Khi đoàn đã yên, Lực vẫn chưa yên, anh còn đi thêm một vòng cuối như thói quen không bỏ được của người cầm lái.
Nước sông mùa này mang theo phù sa đỏ, bám vào phên nứa thành một lớp bùn mỏng chỉ sau nửa ngày đi.
Cơm mang theo được gói trong lá chuối, mở ra còn thơm mùi lá mới dù đã nguội từ lâu. Sau việc vừa xảy ra, thợ trẻ trong đoàn nhìn thợ cả bằng ánh mắt khác hẳn buổi sáng.
Dưới mặt nước đục ngầu ấy là một thế giới khác hẳn, có đá, có hố sâu và có những dòng chảy không ai nhìn thấy trọn. Không ai nhắc, Hà Văn Pín vẫn tự đi kiểm lại mảng của mình, vì anh biết dưới nước không có chỗ cho chữ quên.
Không ai nhắc, Hà Văn Pín vẫn tự đi kiểm lại mảng của mình, vì anh biết dưới nước không có chỗ cho chữ quên. Hà Văn Pín kể cho thợ trẻ nghe một chuyện cũ của phường, kể ngắn gọn và dừng ở đúng chỗ cần nhớ, không thêm một lời dọa nào.
Đinh Văn Rô ghi vào sổ tay của mình mấy dòng ngắn về việc vừa xong, chữ viết thẳng hàng và không thiếu một con số nào. Trên mảng, lời nói được dùng tiết kiệm như gạo ăn, chỉ nói đúng việc cần nói cho người cầm sào bên cạnh nghe.
- Tới nơi con sẽ thấy. Giờ cha nói, con cũng chưa hình dung được đâu.
Buổi trưa, đoàn ăn cơm trên bãi neo trong không khí vừa mệt vừa yên. Thợ của mảng thứ 7 kể lại lúc mảng chao, ai cũng cười cho qua chuyện, nhưng trong lòng mỗi người đều hiểu một điều: mới là vực phụ đầu tiên mà đoàn đã phải dùng hết sức của ba mảng mới giữ được một mảng.