THUỒNG LUỒNG MÀO ĐỎ Ở SÔNG MÃ - Chương 14: Lệ Văn Thân Của Phường Bè
Chiều ngày 07/07/2026, đoàn neo ở bãi bồi đoạn Quan Hóa để chờ con nước chiều. Trời nóng hầm, mặt sông bốc hơi như một mặt gương mờ. Đinh Văn Rô cởi áo…
Nội dung chương
Chiều ngày 07/07/2026, đoàn neo ở bãi bồi đoạn Quan Hóa để chờ con nước chiều. Trời nóng hầm, mặt sông bốc hơi như một mặt gương mờ. Đinh Văn Rô cởi áo chống sào cho mát, để lộ hình xăm vảy rồng và thủy quái khắp hai cánh tay và trên đùi của anh.
Hà Văn Thao ngồi gần đó ghi sổ, nhìn hình xăm của Rô một lúc rồi hỏi. Cậu đã thấy hình xăm này nhiều lần, nhưng chưa bao giờ hỏi tới nơi tới chốn về lệ xăm của phường. Chiều nay, sau buổi sáng vật lộn với xoáy phụ, câu hỏi đó tự nhiên bật ra.
Mấy đứa trẻ ở bãi neo đoạn Quan Hóa chạy dọc bờ một đoạn, vẫy tay chào đoàn rồi đứng lại nhìn cho tới khi mảng cuối khuất hẳn. Hà Văn Thao học được trong ngày hôm nay một điều mà sách vở ở bến không dạy: nước yên chưa bao giờ có nghĩa là nước lành.
- Xăm của anh Rô với xăm của thợ bè thường là một lệ phải không anh.
- Một lệ, gọi là lệ Văn Thân của phường mình. Xăm bằng mực chàm pha tro bùa Lạc Việt, xăm hình vảy rồng và thủy quái lên tay và đùi.
Đinh Văn Rô kiểm lại phần việc của mảng mình thêm một lượt nữa, tay sờ từng mối buộc như người ta sờ lại một lời hứa. Hơi nước từ mặt sông bốc lên làm áo thợ bè ẩm suốt, dù nắng đã lên cao trên đỉnh núi.
Rô giảng cho Thao nghe bằng giọng của người đã thuộc lệ này từ ngày vào nghề. Theo lời các già bến truyền lại, người thợ bè xăm mình như vậy để khi xuống nước, thủy quái nhìn lên thấy dấu vảy rồng lướt qua thì tưởng là đồng loại của chúng mà không tấn công. Lệ này giữ mạng người đi bè đã nhiều đời nay.
Lực ngồi ở đầu mảng gần đó, nghe Rô giảng mà không chen vào. Tới cuối, anh chỉ nói một câu ngắn: lệ Văn Thân giữ mạng người đi bè đã nhiều đời, đó là điều cả phường đều tin và đều làm theo, từ thợ trẻ nhất tới thợ cả.
mảng thứ 5 giữ khoảng cách đều với mảng trước, không nhanh hơn hiệu còi và cũng không chậm tới mức mảng sau phải ghìm lại.
- Thế xăm của cha thì khác xăm của anh ở chỗ nào.
- Xăm của thợ cả đầy đủ hơn. Việc đó để dành cho thợ cả tự nói, anh không nói thay được.
Ở bến này, lệ cũ được giữ không phải vì sợ bị phạt, mà vì ai cũng từng thấy cái giá của một lần phá lệ. Thứ tự của đoàn được giữ nghiêm như thứ tự trong sổ, mảng thứ 5 ở đúng vị trí của nó từ sáng tới chiều.
Rô trả lời Thao như vậy rồi quay lại với cây sào của mình. Thao nhìn sang phía cha, thấy Lực đang ngồi nhìn mặt nước, áo xô mặc kín như thường ngày. Lần đầu tiên trong chuyến đi, cậu phó thợ tự hỏi bộ xăm của cha mình được để dành cho vực nào trên con sông này.
Ai mới vào nghề cũng phải học cách nói ngắn lại, bởi giữa dòng xoáy không có thời gian cho một câu dài. Mặt nước đổi màu theo từng đám mây trên trời, lúc xám, lúc đỏ sẫm, lúc lại ánh lên một vệt sáng bạc mỏng.
Sào tốt phải thẳng, nặng vừa tay và không một vết nứt dọc thân, thợ chọn sào kỹ như chọn người giữ dây neo.
Lớp phù sa mùa lũ phủ lên mọi thứ đoàn mang theo, từ sào, dây cho tới gấu quần của thợ bè. Gió sông thổi qua bãi neo đoạn Quan Hóa mang theo mùi lá rừng ướt và mùi gỗ mục trôi từ thượng nguồn về.
Tiếng dây chão cọ vào phên nứa nghe ken két trong đêm, là âm thanh mà thợ trực đêm nghe rõ nhất.
Việc gì qua tay Hà Văn Thao cũng được ghi lại, vì anh học được từ thợ cả rằng trí nhớ của người đi sông không giữ nổi một chuyến dài. Đoàn bè đi qua một bến là để lại ở bến đó một câu chuyện, và mang theo một câu chuyện khác của bến đi cùng.
Ở bãi neo đoạn Quan Hóa, người ta nói chuyện con nước nhiều hơn nói chuyện giá hàng, vì nước là thứ quyết định hết. Sau việc vừa xảy ra, thợ trẻ trong đoàn nhìn thợ cả bằng ánh mắt khác hẳn buổi sáng.
Nhìn mặt sông lâu, mắt người ta hoa đi vì bọt và rác trôi, nên thợ cả bắt thợ trẻ thay nhau nhìn nước từng chặng ngắn.
Đinh Văn Rô kể cho thợ trẻ nghe một chuyện cũ của phường, kể ngắn gọn và dừng ở đúng chỗ cần nhớ, không thêm một lời dọa nào. Thợ bè nói với nhau bằng những câu rất ngắn, vì tiếng nước và tiếng sào đã chiếm hết phần ồn ào của một ngày.
Trang sổ của ngày hôm nay ngắn hơn mọi ngày, nhưng Lực vẫn bắt ghi đủ, vì ngày yên cũng là một phần của chuyến đi.
Buổi làm việc ở bãi neo đoạn Quan Hóa bắt đầu trong hơi nước lạnh và kết thúc trong nắng gắt, đó là nhịp quen của mùa lũ. Dân ở bãi neo đoạn Quan Hóa quen nhìn sông trước khi nhìn trời, bởi sông ở đây mới là cái lịch thật của họ.
Lực đứng yên một lúc lâu sau khi mọi việc đã xong, mắt nhìn về phía hạ lưu như người đang nghe một câu trả lời chưa tới.
Bữa ăn trên sông không có giờ cố định, nước cho lúc nào yên thì thợ ăn lúc đó, ăn xong lại chống sào ngay.
Khi nắng đứng bóng, bóng của thợ bè đổ ngắn trên mặt mảng, và tiếng ve từ rừng ven sông kêu ran không ngớt. Không ai nhắc, Đinh Văn Rô vẫn tự đi kiểm lại mảng của mình, vì anh biết dưới nước không có chỗ cho chữ quên.
Bài học của ngày hôm nay đến từ một việc rất nhỏ, suýt nữa không ai trong đoàn để ý tới nó.
Lực ít nói trong lúc làm việc, nhưng mỗi câu anh nói ra đều được thợ quanh đó nhắc lại cho mảng bên cạnh nghe. Việc giữ lệ nghe qua tưởng chậm chạp, nhưng người đi sông lâu năm đều biết lệ chính là đường tắt an toàn nhất qua chỗ dữ.
Lời của thợ cả đi dọc đoàn nhanh hơn cả tiếng còi, vì thợ nào cũng hiểu lệnh của anh là lệnh giữ mạng. Buổi trưa đoàn ăn cơm nguội với muối vừng ngay trên mảng, tay vẫn không rời sào quá lâu.
Phần việc của Đinh Văn Rô được kiểm thêm một lượt, mối buộc nào cũng phải qua tay anh một lần mới yên. Mấy đứa trẻ ở bãi neo đoạn Quan Hóa chạy dọc bờ một đoạn, vẫy tay chào đoàn rồi đứng lại nhìn cho tới khi mảng cuối khuất hẳn.
Đinh Văn Rô kiểm lại phần việc của mảng mình thêm một lượt nữa, tay sờ từng mối buộc như người ta sờ lại một lời hứa. Gió sông thổi qua bãi neo đoạn Quan Hóa mang theo mùi lá rừng ướt và mùi gỗ mục trôi từ thượng nguồn về.
Sổ bè ghi thêm một trang mới về ngày làm việc hôm nay, trang giấy ẩm hơi nước và chữ viết hơi nhòe ở mép.
Hà Văn Thao ghi vào sổ tay của mình mấy dòng ngắn về việc vừa xong, chữ viết thẳng hàng và không thiếu một con số nào.
Dây chão ngâm nước lâu ngày nặng trĩu, kéo lên phải dùng cả hai tay và một nhịp hít thở sâu của người thợ. Bữa ăn trên sông không có giờ cố định, nước cho lúc nào yên thì thợ ăn lúc đó, ăn xong lại chống sào ngay.
Dây chão ngâm nước lâu ngày nặng trĩu, kéo lên phải dùng cả hai tay và một nhịp hít thở sâu của người thợ. Lực đứng yên một lúc lâu sau khi mọi việc đã xong, mắt nhìn về phía hạ lưu như người đang nghe một câu trả lời chưa tới.
Phù sa đỏ bám lên phên nứa rất nhanh, mảng đi nửa ngày đã thấy mặt phên đổi màu như được quét một lớp sơn đất. Trên mảng, lời nói được dùng tiết kiệm như gạo ăn, chỉ nói đúng việc cần nói cho người cầm sào bên cạnh nghe.
Chiều về, ánh nắng cuối ngày nhuộm mặt sông thành màu đồng đỏ, đoàn bè nhìn nhau mà biết một ngày nữa đã qua yên. Thợ cả là người ngủ muộn nhất đoàn và dậy sớm nhất đoàn, đó là phần việc không ghi trong sổ của bất cứ phường bè nào.
Nước sông mùa này mang theo phù sa đỏ, bám vào phên nứa thành một lớp bùn mỏng chỉ sau nửa ngày đi.
Cơm mang theo được gói trong lá chuối, mở ra còn thơm mùi lá mới dù đã nguội từ lâu. Hà Văn Thao học được trong ngày hôm nay một điều mà sách vở ở bến không dạy: nước yên chưa bao giờ có nghĩa là nước lành.
Dưới mặt nước đục ngầu ấy là một thế giới khác hẳn, có đá, có hố sâu và có những dòng chảy không ai nhìn thấy trọn.
Không ai nhắc, Đinh Văn Rô vẫn tự đi kiểm lại mảng của mình, vì anh biết dưới nước không có chỗ cho chữ quên. Chuyện nghề được truyền miệng trong lúc buộc dây và vá phên, người kể ít chữ mà người nghe nhớ rất lâu.
Sổ tay của Hà Văn Thao thêm mấy dòng mới, ghi rõ việc, rõ người làm và rõ giờ giấc để sau này còn đối chiếu. Ai mới vào nghề cũng phải học cách nói ngắn lại, bởi giữa dòng xoáy không có thời gian cho một câu dài.
Thợ trẻ học nghề bằng tai trước khi học bằng tay, nghe đủ chuyện sông nước rồi mới dám cầm sào ở đoạn dữ. Buổi làm việc ở bãi neo đoạn Quan Hóa bắt đầu trong hơi nước lạnh và kết thúc trong nắng gắt, đó là nhịp quen của mùa lũ.
Buổi chiều ở bãi neo trôi qua chậm. Thợ bè vá lại mấy phên nứa bị nước xoáy sáng nay làm lỏng mối buộc. Rô đi dọc các mảng, thỉnh thoảng dừng lại chỉ cho thợ trẻ cách siết một mối dây cho đúng kiểu của phường.
Trong sổ tay của mình, Thao ghi thêm một dòng về lệ Văn Thân ở trang sau ba điều kiêng. Cậu ghi ngắn gọn: xăm vảy rồng bằng mực chàm pha tro bùa, lệ giữ mạng của phường, thợ cả xăm đầy đủ nhất. Ghi xong, cậu nhìn dòng chữ của mình một lúc rồi mới gập sổ lại.