THUỒNG LUỒNG MÀO ĐỎ Ở SÔNG MÃ - Chương 16: Lạch Tắt Qua Đồi Quế

Sáng ngày 08/07/2026, đoàn bè chậm mất gần một buổi so với lịch vì phải neo chờ nước ở vực phụ hôm trước. Bùi Văn Hảo sốt ruột vì khung ngày giao hàng ở…

Nội dung chương

Sáng ngày 08/07/2026, đoàn bè chậm mất gần một buổi so với lịch vì phải neo chờ nước ở vực phụ hôm trước. Bùi Văn Hảo sốt ruột vì khung ngày giao hàng ở hạ lưu đang hẹp lại. Hà Văn Lực đứng ở đầu mảng điều hành, nhìn về phía bờ bên kia, nơi có một lạch nước nhỏ chạy tắt qua chân đồi Quế.

Lạch tắt đó Lực từng đi qua mười năm trước bằng mảng nhẹ. Nếu cho mảng phụ chở gạo muối lễ chính và luồng dự trữ đi tắt qua lạch, mảng phụ sẽ gặp lại đoàn ở bãi neo dưới sớm hơn nửa ngày, và đoàn chính đi đường sông lớn cũng nhẹ gánh hơn. Ý định đó bật ra trong đầu Lực như một cách bù lại buổi chậm.

Thợ trẻ học nghề bằng tai trước khi học bằng tay, nghe đủ chuyện sông nước rồi mới dám cầm sào ở đoạn dữ.

Đinh Văn Rô nghe Lực nói ý định thì can ngay. Anh nói lạch đó cạn và xiết khi lũ mới về, bờ lạch đầy rễ cây và đá, mảng nặng chở lễ và hàng dự trữ không qua được đâu. Anh can bằng giọng của người đã nhìn thấy lạch đó đổi khác sau nhiều mùa lũ.

- Lạch Quế năm nay khác mười năm trước nhiều lắm. Nước mới về, lạch vừa cạn vừa xiết, mảng nặng vào đó là mắc ngay.

Đoàn bè đi qua một bến là để lại ở bến đó một câu chuyện, và mang theo một câu chuyện khác của bến đi cùng.

- Tôi đi lạch này mười năm trước, lòng lạch tôi còn nhớ. Mảng phụ nhẹ hơn mảng chính, qua được.

Hai người nói qua lại ở đầu mảng điều hành, giọng không to nhưng thợ gần đó đều nghe thấy. Hảo đứng bên nghe, im lặng không can, vì trong lòng chủ phường cũng muốn kịp lịch giao hàng. Sự im lặng đó của Hảo về sau được chính ông nhắc lại như một phần lỗi của mình.

Chiều về, ánh nắng cuối ngày nhuộm mặt sông thành màu đồng đỏ, đoàn bè nhìn nhau mà biết một ngày nữa đã qua yên. Trên mảng, lời nói được dùng tiết kiệm như gạo ăn, chỉ nói đúng việc cần nói cho người cầm sào bên cạnh nghe.

Lực quyết như thợ cả có quyền quyết. Anh cho gọi người cầm mảng phụ tới, dặn đường đi trong lạch, dặn chỗ nào phải ghìm sào và chỗ nào phải thả trôi theo dòng. Mảng phụ chở toàn bộ gạo muối lễ chính đã niêm phong và ba tấn luồng dự trữ tách khỏi đoàn chính ở đầu buổi sáng.

- Cứ theo lạch mà đi, gặp lại đoàn ở bãi dưới trước giờ cơm chiều.

Bùi Văn Hảo học được trong ngày hôm nay một điều mà sách vở ở bến không dạy: nước yên chưa bao giờ có nghĩa là nước lành.

- Thợ cả dặn vậy, chúng tôi đi vậy. Lễ và hàng trên mảng phụ, chúng tôi giữ như giữ mảng chính.

Dây chão ngâm nước lâu ngày nặng trĩu, kéo lên phải dùng cả hai tay và một nhịp hít thở sâu của người thợ.

Việc gì qua tay Bùi Văn Hảo cũng được ghi lại, vì anh học được từ thợ cả rằng trí nhớ của người đi sông không giữ nổi một chuyến dài. Chuyện nghề được truyền miệng trong lúc buộc dây và vá phên, người kể ít chữ mà người nghe nhớ rất lâu.

Lực ít nói trong lúc làm việc, nhưng mỗi câu anh nói ra đều được thợ quanh đó nhắc lại cho mảng bên cạnh nghe. Dân ở đoạn Quan Hóa quen nhìn sông trước khi nhìn trời, bởi sông ở đây mới là cái lịch thật của họ.

Cơm mang theo được gói trong lá chuối, mở ra còn thơm mùi lá mới dù đã nguội từ lâu. Buổi làm việc ở đoạn Quan Hóa bắt đầu trong hơi nước lạnh và kết thúc trong nắng gắt, đó là nhịp quen của mùa lũ.

Ai mới vào nghề cũng phải học cách nói ngắn lại, bởi giữa dòng xoáy không có thời gian cho một câu dài.

Sào tốt phải thẳng, nặng vừa tay và không một vết nứt dọc thân, thợ chọn sào kỹ như chọn người giữ dây neo. Ở đoạn Quan Hóa, người ta nói chuyện con nước nhiều hơn nói chuyện giá hàng, vì nước là thứ quyết định hết.

Khi đoàn đã yên, Lực vẫn chưa yên, anh còn đi thêm một vòng cuối như thói quen không bỏ được của người cầm lái.

Việc giữ lệ nghe qua tưởng chậm chạp, nhưng người đi sông lâu năm đều biết lệ chính là đường tắt an toàn nhất qua chỗ dữ. Dưới mặt nước đục ngầu ấy là một thế giới khác hẳn, có đá, có hố sâu và có những dòng chảy không ai nhìn thấy trọn.

Đinh Văn Rô kiểm lại phần việc của mảng mình thêm một lượt nữa, tay sờ từng mối buộc như người ta sờ lại một lời hứa. Bữa ăn trên sông không có giờ cố định, nước cho lúc nào yên thì thợ ăn lúc đó, ăn xong lại chống sào ngay.

Phù sa đỏ bám lên phên nứa rất nhanh, mảng đi nửa ngày đã thấy mặt phên đổi màu như được quét một lớp sơn đất. Buổi trưa đoàn ăn cơm nguội với muối vừng ngay trên mảng, tay vẫn không rời sào quá lâu.

Thứ tự của đoàn được giữ nghiêm như thứ tự trong sổ, mảng thứ 3 ở đúng vị trí của nó từ sáng tới chiều. Câu chuyện ở đoạn Quan Hóa những ngày này chỉ xoay quanh mực nước, bãi neo và đường đi của đoàn bè.

Mặt nước đổi màu theo từng đám mây trên trời, lúc xám, lúc đỏ sẫm, lúc lại ánh lên một vệt sáng bạc mỏng. Trang sổ của ngày hôm nay ngắn hơn mọi ngày, nhưng Lực vẫn bắt ghi đủ, vì ngày yên cũng là một phần của chuyến đi.

Sổ bè ghi thêm một trang mới về ngày làm việc hôm nay, trang giấy ẩm hơi nước và chữ viết hơi nhòe ở mép.

Gió sông thổi qua đoạn Quan Hóa mang theo mùi lá rừng ướt và mùi gỗ mục trôi từ thượng nguồn về.

Phần việc của Đinh Văn Rô được kiểm thêm một lượt, mối buộc nào cũng phải qua tay anh một lần mới yên. Hơi nước từ mặt sông bốc lên làm áo thợ bè ẩm suốt, dù nắng đã lên cao trên đỉnh núi.

Mỗi ngày của chuyến đi đều được chốt lại bằng một trang sổ, không ngày nào được bỏ trống dù là ngày yên nhất.

Bùi Văn Hảo ghi vào sổ tay của mình mấy dòng ngắn về việc vừa xong, chữ viết thẳng hàng và không thiếu một con số nào.

Tiếng dây chão cọ vào phên nứa nghe ken két trong đêm, là âm thanh mà thợ trực đêm nghe rõ nhất. Bữa ăn trên sông không có giờ cố định, nước cho lúc nào yên thì thợ ăn lúc đó, ăn xong lại chống sào ngay.

Dây chão ngâm nước lâu ngày nặng trĩu, kéo lên phải dùng cả hai tay và một nhịp hít thở sâu của người thợ. Lực đứng yên một lúc lâu sau khi mọi việc đã xong, mắt nhìn về phía hạ lưu như người đang nghe một câu trả lời chưa tới.

Lớp phù sa mùa lũ phủ lên mọi thứ đoàn mang theo, từ sào, dây cho tới gấu quần của thợ bè. Thợ bè nói với nhau bằng những câu rất ngắn, vì tiếng nước và tiếng sào đã chiếm hết phần ồn ào của một ngày.

Đêm xuống trên sông nhanh hơn trên đất, vì hai bên núi che mất nắng chiều từ rất sớm. Thợ cả là người ngủ muộn nhất đoàn và dậy sớm nhất đoàn, đó là phần việc không ghi trong sổ của bất cứ phường bè nào.

Nước sông mùa này mang theo phù sa đỏ, bám vào phên nứa thành một lớp bùn mỏng chỉ sau nửa ngày đi.

Cơm mang theo được gói trong lá chuối, mở ra còn thơm mùi lá mới dù đã nguội từ lâu. Sau việc vừa xảy ra, thợ trẻ trong đoàn nhìn thợ cả bằng ánh mắt khác hẳn buổi sáng.

Dưới mặt nước đục ngầu ấy là một thế giới khác hẳn, có đá, có hố sâu và có những dòng chảy không ai nhìn thấy trọn.

Phần việc của Đinh Văn Rô được kiểm thêm một lượt, mối buộc nào cũng phải qua tay anh một lần mới yên. Chuyện nghề được truyền miệng trong lúc buộc dây và vá phên, người kể ít chữ mà người nghe nhớ rất lâu.

Bùi Văn Hảo ghi vào sổ tay của mình mấy dòng ngắn về việc vừa xong, chữ viết thẳng hàng và không thiếu một con số nào. Trên mảng, lời nói được dùng tiết kiệm như gạo ăn, chỉ nói đúng việc cần nói cho người cầm sào bên cạnh nghe.

Thợ trẻ học nghề bằng tai trước khi học bằng tay, nghe đủ chuyện sông nước rồi mới dám cầm sào ở đoạn dữ. Buổi làm việc ở đoạn Quan Hóa bắt đầu trong hơi nước lạnh và kết thúc trong nắng gắt, đó là nhịp quen của mùa lũ.

Sổ tay của Bùi Văn Hảo thêm mấy dòng mới, ghi rõ việc, rõ người làm và rõ giờ giấc để sau này còn đối chiếu. Đêm xuống trên sông nhanh hơn trên đất, vì hai bên núi che mất nắng chiều từ rất sớm.

Lớp phù sa mùa lũ phủ lên mọi thứ đoàn mang theo, từ sào, dây cho tới gấu quần của thợ bè. Sổ bè ghi thêm một trang mới về ngày làm việc hôm nay, trang giấy ẩm hơi nước và chữ viết hơi nhòe ở mép.

Sào tốt phải thẳng, nặng vừa tay và không một vết nứt dọc thân, thợ chọn sào kỹ như chọn người giữ dây neo. Câu chuyện ở đoạn Quan Hóa những ngày này chỉ xoay quanh mực nước, bãi neo và đường đi của đoàn bè.

Mảng phụ khuất dần vào cửa lạch tắt, tiếng còi sậy của người cầm mảng phụ nhỏ dần sau rặng cây ven bờ. Lực đứng nhìn theo cho tới khi không còn thấy bóng mảng nữa mới quay lại với đoàn chính. Trong lòng anh lúc đó yên ở một chỗ rất mỏng: anh tin vào trí nhớ mười năm của mình hơn là tin vào lời can vừa nghe.

Đoàn chính đi đường sông lớn trong buổi sáng đó yên ổn một cách lạ thường. Nhưng tới gần trưa, khi đoàn neo ở bãi chờ mảng phụ gặp lại, không ai thấy bóng mảng phụ ở cửa lạch phía dưới. Lực cho thổi còi gọi ba lần, mặt nước phía lạch vẫn yên, không một tiếng còi đáp lại.

Chương khác

Xem thêm