THUỒNG LUỒNG MÀO ĐỎ Ở SÔNG MÃ - Chương 19: Cái Tên Bị Né Tránh
Sáng ngày 09/07/2026, đoàn bè neo ở bãi dưới Quan Hóa để chờ con nước và sửa lại những phên nứa bị lỏng sau mấy ngày đi. Hà Văn Lực gọi Đinh Văn Rô ra…
Nội dung chương
Sáng ngày 09/07/2026, đoàn bè neo ở bãi dưới Quan Hóa để chờ con nước và sửa lại những phên nứa bị lỏng sau mấy ngày đi. Hà Văn Lực gọi Đinh Văn Rô ra đầu mảng nói chuyện riêng về câu nói đêm qua. Rô nói tới bến dưới sẽ gặp một người tên là Quách Văn Lẹm, thợ bè cầm mảng đầu trong chuyến năm xưa, nay còn sống và còn đi bè.
Rô kể thêm rất ít. Anh nói Lẹm là người ít lời, giữ việc của mình và không bao giờ nhắc tới chuyến bè năm năm trước. Nếu Lực muốn hỏi chuyện năm xưa, phải hỏi khéo, vì người giữ chuyện cũ lâu năm thường sợ cả việc có người hỏi tới.
Nhìn mặt sông lâu, mắt người ta hoa đi vì bọt và rác trôi, nên thợ cả bắt thợ trẻ thay nhau nhìn nước từng chặng ngắn. Bữa ăn trên sông không có giờ cố định, nước cho lúc nào yên thì thợ ăn lúc đó, ăn xong lại chống sào ngay.
Chiều đó, Quách Văn Lẹm lên mảng điều hành chào đoàn theo lệ thợ bè gặp nhau giữa đường. Anh ta bốn mươi mốt tuổi, người gầy và chắc, tay chai sần như mọi thợ bè lâu năm. Anh chào Lực, chào Rô, nói mấy câu chuyện con nước và giá luồng rất bình thường.
- Anh Lẹm đi bè ở bến dưới này lâu chưa. Đoàn tôi qua đây, ghé chào anh một tiếng.
Cây sào trong tay thợ bè vừa là mái chèo, vừa là cây gậy đo sâu, vừa là vũ khí tự vệ cuối cùng trước đá ngầm. Việc gì qua tay Quách Văn Lẹm cũng được ghi lại, vì anh học được từ thợ cả rằng trí nhớ của người đi sông không giữ nổi một chuyến dài.
- Tôi ở bến dưới này từ ngày nghỉ chuyến xa. Các anh đi chuyến này qua Cửa Thần phải không.
Câu chuyện đổi hẳn khi Lực nhắc tới Cửa Thần và chuyến bè mùa lũ năm năm trước. Mặt Lẹm đổi sắc thấy rõ, tay anh ta đang cầm chén nước khựng lại giữa chừng. Anh nói nhanh là mình không nhớ gì về chuyến đó, năm tháng nhiều, chuyện cũ quên hết rồi.
Câu chuyện ở bãi neo đoạn dưới Quan Hóa những ngày này chỉ xoay quanh mực nước, bãi neo và đường đi của đoàn bè.
Lực không ép. Anh chỉ nhìn Lẹm và ghi nhớ từng phản ứng của người thợ này. Một người thật sự không nhớ gì thì không đổi sắc mặt như vậy, và một người không có gì để giấu thì không vội vàng phủi sạch một câu hỏi thường như vậy.
- Anh không nhớ thì thôi. Đoàn tôi còn neo ở đây tới mai, anh rảnh thì qua ăn cơm với anh em một bữa.
Lớp phù sa mùa lũ phủ lên mọi thứ đoàn mang theo, từ sào, dây cho tới gấu quần của thợ bè. Có những lúc Lực chỉ giơ tay ra hiệu, không nói một lời, mà cả đoàn vẫn hiểu phải làm gì ngay sau đó.
- Cơm thì thôi, cảm ơn thợ cả. Tôi còn việc ở bến dưới, xin phép về trước.
Bài học của ngày hôm nay đến từ một việc rất nhỏ, suýt nữa không ai trong đoàn để ý tới nó. mảng thứ 6 giữ khoảng cách đều với mảng trước, không nhanh hơn hiệu còi và cũng không chậm tới mức mảng sau phải ghìm lại.
Buổi trưa đoàn ăn cơm nguội với muối vừng ngay trên mảng, tay vẫn không rời sào quá lâu. Một đoàn bè giữ lệ nghiêm thường đi chậm ở chỗ yên và qua nhanh ở chỗ dữ, vì họ không mất thời gian sửa sai.
Sổ tay của Quách Văn Lẹm thêm mấy dòng mới, ghi rõ việc, rõ người làm và rõ giờ giấc để sau này còn đối chiếu. Thợ cả là người ngủ muộn nhất đoàn và dậy sớm nhất đoàn, đó là phần việc không ghi trong sổ của bất cứ phường bè nào.
Khi nắng đứng bóng, bóng của thợ bè đổ ngắn trên mặt mảng, và tiếng ve từ rừng ven sông kêu ran không ngớt. Buổi làm việc ở bãi neo đoạn dưới Quan Hóa bắt đầu trong hơi nước lạnh và kết thúc trong nắng gắt, đó là nhịp quen của mùa lũ.
Dây chão ngâm nước lâu ngày nặng trĩu, kéo lên phải dùng cả hai tay và một nhịp hít thở sâu của người thợ. Quách Văn Lẹm ghi vào sổ tay của mình mấy dòng ngắn về việc vừa xong, chữ viết thẳng hàng và không thiếu một con số nào.
Trang sổ của ngày hôm nay ngắn hơn mọi ngày, nhưng Lực vẫn bắt ghi đủ, vì ngày yên cũng là một phần của chuyến đi. Sau việc vừa xảy ra, thợ trẻ trong đoàn nhìn thợ cả bằng ánh mắt khác hẳn buổi sáng.
Gió sông thổi qua bãi neo đoạn dưới Quan Hóa mang theo mùi lá rừng ướt và mùi gỗ mục trôi từ thượng nguồn về. Ở bến này, lệ cũ được giữ không phải vì sợ bị phạt, mà vì ai cũng từng thấy cái giá của một lần phá lệ.
Đoàn bè đi qua một bến là để lại ở bến đó một câu chuyện, và mang theo một câu chuyện khác của bến đi cùng. Sào tốt phải thẳng, nặng vừa tay và không một vết nứt dọc thân, thợ chọn sào kỹ như chọn người giữ dây neo.
Đinh Văn Rô kiểm lại phần việc của mảng mình thêm một lượt nữa, tay sờ từng mối buộc như người ta sờ lại một lời hứa. Dưới mặt nước đục ngầu ấy là một thế giới khác hẳn, có đá, có hố sâu và có những dòng chảy không ai nhìn thấy trọn.
Lực đứng yên một lúc lâu sau khi mọi việc đã xong, mắt nhìn về phía hạ lưu như người đang nghe một câu trả lời chưa tới. Hơi nước từ mặt sông bốc lên làm áo thợ bè ẩm suốt, dù nắng đã lên cao trên đỉnh núi.
Việc giữ lệ nghe qua tưởng chậm chạp, nhưng người đi sông lâu năm đều biết lệ chính là đường tắt an toàn nhất qua chỗ dữ.
Nhìn từ trên bờ cao, đoàn mảng như một con rắn nứa dài đang trườn chậm trên mặt nước đỏ.
Thợ trẻ học nghề bằng tai trước khi học bằng tay, nghe đủ chuyện sông nước rồi mới dám cầm sào ở đoạn dữ. Dân ở bãi neo đoạn dưới Quan Hóa quen nhìn sông trước khi nhìn trời, bởi sông ở đây mới là cái lịch thật của họ.
Thợ bè nói với nhau bằng những câu rất ngắn, vì tiếng nước và tiếng sào đã chiếm hết phần ồn ào của một ngày.
Lời của thợ cả đi dọc đoàn nhanh hơn cả tiếng còi, vì thợ nào cũng hiểu lệnh của anh là lệnh giữ mạng.
Tiếng dây chão cọ vào phên nứa nghe ken két trong đêm, là âm thanh mà thợ trực đêm nghe rõ nhất. Cơm mang theo được gói trong lá chuối, mở ra còn thơm mùi lá mới dù đã nguội từ lâu.
Cuộn dây nào cũng được phơi lại khi đoàn neo, vì dây ướt để qua đêm trong khoang mảng sẽ mục rất nhanh. Khi đoàn đã yên, Lực vẫn chưa yên, anh còn đi thêm một vòng cuối như thói quen không bỏ được của người cầm lái.
Phù sa đỏ bám lên phên nứa rất nhanh, mảng đi nửa ngày đã thấy mặt phên đổi màu như được quét một lớp sơn đất. Trên mảng, lời nói được dùng tiết kiệm như gạo ăn, chỉ nói đúng việc cần nói cho người cầm sào bên cạnh nghe.
Đêm xuống trên sông nhanh hơn trên đất, vì hai bên núi che mất nắng chiều từ rất sớm. Khi đoàn đã yên, Lực vẫn chưa yên, anh còn đi thêm một vòng cuối như thói quen không bỏ được của người cầm lái.
Nước sông mùa này mang theo phù sa đỏ, bám vào phên nứa thành một lớp bùn mỏng chỉ sau nửa ngày đi.
Buổi trưa đoàn ăn cơm nguội với muối vừng ngay trên mảng, tay vẫn không rời sào quá lâu. Quách Văn Lẹm học được trong ngày hôm nay một điều mà sách vở ở bến không dạy: nước yên chưa bao giờ có nghĩa là nước lành.
Nhìn mặt sông lâu, mắt người ta hoa đi vì bọt và rác trôi, nên thợ cả bắt thợ trẻ thay nhau nhìn nước từng chặng ngắn.
Không ai nhắc, Đinh Văn Rô vẫn tự đi kiểm lại mảng của mình, vì anh biết dưới nước không có chỗ cho chữ quên. Chuyện nghề được truyền miệng trong lúc buộc dây và vá phên, người kể ít chữ mà người nghe nhớ rất lâu.
Sổ tay của Quách Văn Lẹm thêm mấy dòng mới, ghi rõ việc, rõ người làm và rõ giờ giấc để sau này còn đối chiếu. Trên mảng, lời nói được dùng tiết kiệm như gạo ăn, chỉ nói đúng việc cần nói cho người cầm sào bên cạnh nghe.
Thợ trẻ học nghề bằng tai trước khi học bằng tay, nghe đủ chuyện sông nước rồi mới dám cầm sào ở đoạn dữ. Buổi làm việc ở bãi neo đoạn dưới Quan Hóa bắt đầu trong hơi nước lạnh và kết thúc trong nắng gắt, đó là nhịp quen của mùa lũ.
Việc gì qua tay Quách Văn Lẹm cũng được ghi lại, vì anh học được từ thợ cả rằng trí nhớ của người đi sông không giữ nổi một chuyến dài. Chiều về, ánh nắng cuối ngày nhuộm mặt sông thành màu đồng đỏ, đoàn bè nhìn nhau mà biết một ngày nữa đã qua yên.
Lớp phù sa mùa lũ phủ lên mọi thứ đoàn mang theo, từ sào, dây cho tới gấu quần của thợ bè. Mỗi ngày của chuyến đi đều được chốt lại bằng một trang sổ, không ngày nào được bỏ trống dù là ngày yên nhất.
Cây sào trong tay thợ bè vừa là mái chèo, vừa là cây gậy đo sâu, vừa là vũ khí tự vệ cuối cùng trước đá ngầm. Câu chuyện ở bãi neo đoạn dưới Quan Hóa những ngày này chỉ xoay quanh mực nước, bãi neo và đường đi của đoàn bè.
Lẹm xuống mảng và đi thẳng về phía bến dưới, không ở lại ăn cơm với đoàn như lệ thợ bè gặp nhau vẫn làm. Lực đứng nhìn theo bóng anh ta khuất sau bãi bồi, rồi mở sổ tay của mình, ghi lại mấy dòng về buổi gặp hôm nay.
Trong sổ, Lực ghi: có một chuyện của phường ở Cửa Thần mà người trong cuộc không muốn nói. Anh ngờ rằng chuyện đó là một lần phạm kỵ của người trong phường từ năm xưa. Anh ghi chữ ngờ rất rõ, vì tới giờ anh chưa có gì trong tay ngoài sắc mặt của một người và sự né tránh của một người bạn.