THUỒNG LUỒNG MÀO ĐỎ Ở SÔNG MÃ - Chương 18: Chia Lại Gạo Muối
Tối ngày 08/07/2026, bãi neo sau lạch tắt sáng đèn dầu trên các mảng, và cả đoàn ngồi lại quanh mảng điều hành để nghe thợ cả nói chuyện chia lại gạo…
Nội dung chương
Tối ngày 08/07/2026, bãi neo sau lạch tắt sáng đèn dầu trên các mảng, và cả đoàn ngồi lại quanh mảng điều hành để nghe thợ cả nói chuyện chia lại gạo muối. Bùi Văn Hảo trách Lực trước: một quyết định sai của thợ cả làm phường mất tiền hàng và mất cả phần lễ quan trọng nhất của chuyến đi.
- Ba tấn luồng là tiền. Gạo muối lễ là mạng của cả đoàn khi qua vực. Anh làm thợ cả mà để mất cả hai thứ trong một buổi chiều.
Phù sa đỏ bám lên phên nứa rất nhanh, mảng đi nửa ngày đã thấy mặt phên đổi màu như được quét một lớp sơn đất. Việc gì qua tay Đinh Văn Rô cũng được ghi lại, vì anh học được từ thợ cả rằng trí nhớ của người đi sông không giữ nổi một chuyến dài.
- Ông trách đúng. Tôi không cãi một câu nào. Sổ bè tối nay ghi rõ: mất mát này do tôi quyết sai, gạt lời can của anh Rô.
Lực mở sổ bè của phường ngay trước mặt Hảo và cả đoàn, tự tay ghi khoản mất và lý do mất vào trang của ngày hôm nay. Anh ghi xong thì đưa sổ cho Hảo xem, Hảo đọc rồi im lặng gật đầu. Một lỗi đã ghi vào sổ phường thì không còn là chuyện nói miệng nữa, nó ở lại với tên tuổi của người thợ cả.
Dân ở bãi neo sau lạch tắt quen nhìn sông trước khi nhìn trời, bởi sông ở đây mới là cái lịch thật của họ.
Sau đó Lực đưa ra cách gỡ duy nhất còn lại. Mỗi mảng trong đoàn góp một phần gạo muối ăn của mình để dành riêng cho lễ tạ trước Cửa Thần. Phần góp của từng mảng được cân và ghi vào sổ phụ, tách riêng với phần ăn, không ai được động vào từ nay tới ngày vượt vực.
- Lễ gom lại từ gạo ăn của thợ thì ít hơn lễ cũ, nhưng nó là lễ của cả đoàn góp lại. Tôi tin sông nhận tấm lòng góp thật hơn là nhận phần lễ mua sẵn mà người góp không biết.
Người dân ven bờ nhìn đoàn bè đi qua với ánh mắt của người quen thấy cảnh này mỗi mùa lũ. Có những lúc Lực chỉ giơ tay ra hiệu, không nói một lời, mà cả đoàn vẫn hiểu phải làm gì ngay sau đó.
- Các mảng đồng ý góp. Nhưng từ nay quyết nào của thợ cả cũng phải qua tai anh Rô một lượt nữa mới đi.
Điều kiện đó của Hảo được cả đoàn gật đầu theo. Lực chấp nhận ngay, không một chút tự ái. Anh hiểu uy tín của mình sau vụ lạch tắt không còn nguyên vẹn như buổi sáng xuất bến, và việc lấy lại nó phải bằng những ngày đi đúng tiếp theo, không phải bằng lời nói.
Thợ cả là người ngủ muộn nhất đoàn và dậy sớm nhất đoàn, đó là phần việc không ghi trong sổ của bất cứ phường bè nào. Trên mảng, lời nói được dùng tiết kiệm như gạo ăn, chỉ nói đúng việc cần nói cho người cầm sào bên cạnh nghe.
Chuyện nghề được truyền miệng trong lúc buộc dây và vá phên, người kể ít chữ mà người nghe nhớ rất lâu. Nhìn mặt sông lâu, mắt người ta hoa đi vì bọt và rác trôi, nên thợ cả bắt thợ trẻ thay nhau nhìn nước từng chặng ngắn.
Đêm xuống trên sông nhanh hơn trên đất, vì hai bên núi che mất nắng chiều từ rất sớm. Cuộn dây nào cũng được phơi lại khi đoàn neo, vì dây ướt để qua đêm trong khoang mảng sẽ mục rất nhanh.
Lực ít nói trong lúc làm việc, nhưng mỗi câu anh nói ra đều được thợ quanh đó nhắc lại cho mảng bên cạnh nghe.
Trang sổ của ngày hôm nay ngắn hơn mọi ngày, nhưng Lực vẫn bắt ghi đủ, vì ngày yên cũng là một phần của chuyến đi. Bùi Văn Hảo kể cho thợ trẻ nghe một chuyện cũ của phường, kể ngắn gọn và dừng ở đúng chỗ cần nhớ, không thêm một lời dọa nào.
Gió sông thổi qua bãi neo sau lạch tắt mang theo mùi lá rừng ướt và mùi gỗ mục trôi từ thượng nguồn về. Cây sào trong tay thợ bè vừa là mái chèo, vừa là cây gậy đo sâu, vừa là vũ khí tự vệ cuối cùng trước đá ngầm.
Sào tốt phải thẳng, nặng vừa tay và không một vết nứt dọc thân, thợ chọn sào kỹ như chọn người giữ dây neo.
Thợ bè nói với nhau bằng những câu rất ngắn, vì tiếng nước và tiếng sào đã chiếm hết phần ồn ào của một ngày. Khi đoàn đã yên, Lực vẫn chưa yên, anh còn đi thêm một vòng cuối như thói quen không bỏ được của người cầm lái.
Đinh Văn Rô học được trong ngày hôm nay một điều mà sách vở ở bến không dạy: nước yên chưa bao giờ có nghĩa là nước lành.
Một đoàn bè giữ lệ nghiêm thường đi chậm ở chỗ yên và qua nhanh ở chỗ dữ, vì họ không mất thời gian sửa sai.
Dây chão ngâm nước lâu ngày nặng trĩu, kéo lên phải dùng cả hai tay và một nhịp hít thở sâu của người thợ. Ở bãi neo sau lạch tắt, người ta nói chuyện con nước nhiều hơn nói chuyện giá hàng, vì nước là thứ quyết định hết.
Bùi Văn Hảo kiểm lại phần việc của mảng mình thêm một lượt nữa, tay sờ từng mối buộc như người ta sờ lại một lời hứa. Câu chuyện ở bãi neo sau lạch tắt những ngày này chỉ xoay quanh mực nước, bãi neo và đường đi của đoàn bè.
Dưới mặt nước đục ngầu ấy là một thế giới khác hẳn, có đá, có hố sâu và có những dòng chảy không ai nhìn thấy trọn. Tiếng dây chão cọ vào phên nứa nghe ken két trong đêm, là âm thanh mà thợ trực đêm nghe rõ nhất.
Sổ tay của Đinh Văn Rô thêm mấy dòng mới, ghi rõ việc, rõ người làm và rõ giờ giấc để sau này còn đối chiếu.
Thứ tự của đoàn được giữ nghiêm như thứ tự trong sổ, mảng thứ 2 ở đúng vị trí của nó từ sáng tới chiều. Ở bến này, lệ cũ được giữ không phải vì sợ bị phạt, mà vì ai cũng từng thấy cái giá của một lần phá lệ.
Cơm mang theo được gói trong lá chuối, mở ra còn thơm mùi lá mới dù đã nguội từ lâu.
Đinh Văn Rô ghi vào sổ tay của mình mấy dòng ngắn về việc vừa xong, chữ viết thẳng hàng và không thiếu một con số nào.
Cuộn dây nào cũng được phơi lại khi đoàn neo, vì dây ướt để qua đêm trong khoang mảng sẽ mục rất nhanh. Bữa ăn trên sông không có giờ cố định, nước cho lúc nào yên thì thợ ăn lúc đó, ăn xong lại chống sào ngay.
Dây chão ngâm nước lâu ngày nặng trĩu, kéo lên phải dùng cả hai tay và một nhịp hít thở sâu của người thợ. Lực đứng yên một lúc lâu sau khi mọi việc đã xong, mắt nhìn về phía hạ lưu như người đang nghe một câu trả lời chưa tới.
Lớp phù sa mùa lũ phủ lên mọi thứ đoàn mang theo, từ sào, dây cho tới gấu quần của thợ bè. Ai mới vào nghề cũng phải học cách nói ngắn lại, bởi giữa dòng xoáy không có thời gian cho một câu dài.
Chiều về, ánh nắng cuối ngày nhuộm mặt sông thành màu đồng đỏ, đoàn bè nhìn nhau mà biết một ngày nữa đã qua yên. Khi đoàn đã yên, Lực vẫn chưa yên, anh còn đi thêm một vòng cuối như thói quen không bỏ được của người cầm lái.
Nước sông mùa này mang theo phù sa đỏ, bám vào phên nứa thành một lớp bùn mỏng chỉ sau nửa ngày đi.
Cơm mang theo được gói trong lá chuối, mở ra còn thơm mùi lá mới dù đã nguội từ lâu. Sau việc vừa xảy ra, thợ trẻ trong đoàn nhìn thợ cả bằng ánh mắt khác hẳn buổi sáng.
Dưới mặt nước đục ngầu ấy là một thế giới khác hẳn, có đá, có hố sâu và có những dòng chảy không ai nhìn thấy trọn. Phần việc của Bùi Văn Hảo được kiểm thêm một lượt, mối buộc nào cũng phải qua tay anh một lần mới yên.
Bùi Văn Hảo kiểm lại phần việc của mảng mình thêm một lượt nữa, tay sờ từng mối buộc như người ta sờ lại một lời hứa. Chuyện nghề được truyền miệng trong lúc buộc dây và vá phên, người kể ít chữ mà người nghe nhớ rất lâu.
Đinh Văn Rô ghi vào sổ tay của mình mấy dòng ngắn về việc vừa xong, chữ viết thẳng hàng và không thiếu một con số nào. Ai mới vào nghề cũng phải học cách nói ngắn lại, bởi giữa dòng xoáy không có thời gian cho một câu dài.
Thợ trẻ học nghề bằng tai trước khi học bằng tay, nghe đủ chuyện sông nước rồi mới dám cầm sào ở đoạn dữ. Hơi nước từ mặt sông bốc lên làm áo thợ bè ẩm suốt, dù nắng đã lên cao trên đỉnh núi.
Sổ tay của Đinh Văn Rô thêm mấy dòng mới, ghi rõ việc, rõ người làm và rõ giờ giấc để sau này còn đối chiếu. Chiều về, ánh nắng cuối ngày nhuộm mặt sông thành màu đồng đỏ, đoàn bè nhìn nhau mà biết một ngày nữa đã qua yên.
Lớp phù sa mùa lũ phủ lên mọi thứ đoàn mang theo, từ sào, dây cho tới gấu quần của thợ bè. Sổ bè ghi thêm một trang mới về ngày làm việc hôm nay, trang giấy ẩm hơi nước và chữ viết hơi nhòe ở mép.
Mỗi thợ bè có một cây sào quen tay, đổi sào là đổi cả nhịp chống, nên ít ai chịu mượn sào của người khác. Dân ở bãi neo sau lạch tắt quen nhìn sông trước khi nhìn trời, bởi sông ở đây mới là cái lịch thật của họ.
Cuối buổi tối, khi đoàn đã tản về các mảng, Rô ngồi lại với Lực ở đầu mảng điều hành. Anh nói một câu riêng, giọng nhỏ chỉ đủ cho hai người nghe: trong phường này còn một người nữa giữ chuyện cũ của chuyến năm xưa mà Lực chưa hỏi tới. Người đó ở bến dưới, và chuyện cũ đó có liên quan tới Cửa Thần.
Lực nhìn bạn mình rất lâu trong ánh đèn dầu. Chuyện mất lễ chưa qua, một chuyện cũ khác đã mở ra ngay trong đêm. Anh gật đầu chậm rãi và nói ngày mai, khi đoàn gặp người đó ở bến dưới, anh sẽ tự mình hỏi cho ra.