THUỒNG LUỒNG MÀO ĐỎ Ở SÔNG MÃ - Chương 21: Già Bến Cẩm Lương

Sáng ngày 11/07/2026, đoàn bè neo ở bến phụ Cẩm Lương, bến cuối cùng trước khi vào đoạn hẻm núi. Phạm Văn Kiêu từ bến nhà đi thuyền lên thăm đoàn, mang…

Nội dung chương

Sáng ngày 11/07/2026, đoàn bè neo ở bến phụ Cẩm Lương, bến cuối cùng trước khi vào đoạn hẻm núi. Phạm Văn Kiêu từ bến nhà đi thuyền lên thăm đoàn, mang theo ít thuốc lá và một gói chè mới. Hà Văn Lực và Bùi Văn Hảo đón già bến ở đầu bãi neo, ba người ngồi xuống phên mảng điều hành nói chuyện địa hình.

Kiêu kể địa hình hẻm Cẩm Lương bằng giọng của người đã giữ bến này cả đời. Lòng sông vào hẻm thu hẹp lại còn một nửa, hai vách núi dựng đứng ép dòng nước chảy xiết hơn hẳn đoạn ngoài. Ngay cửa hẻm là vực xoáy Cửa Thần, sâu hun hút không ai đo được đáy, xoáy ngầm đổi theo mực lũ từng ngày.

Ở bến này, lệ cũ được giữ không phải vì sợ bị phạt, mà vì ai cũng từng thấy cái giá của một lần phá lệ. Người dân ven bờ nhìn đoàn bè đi qua với ánh mắt của người quen thấy cảnh này mỗi mùa lũ.

- Muốn qua Cửa Thần thì phải neo ở bến này nghe nước ít nhất hai ngày. Nghe cho ra nhịp xoáy của nó rồi mới tính ngày đi.

- Hai ngày neo là hai ngày tiền ăn và tiền công của cả đoàn đấy, già Kiêu.

Mấy đứa trẻ ở bến phụ Cẩm Lương chạy dọc bờ một đoạn, vẫy tay chào đoàn rồi đứng lại nhìn cho tới khi mảng cuối khuất hẳn. Khi đoàn đã yên, Lực vẫn chưa yên, anh còn đi thêm một vòng cuối như thói quen không bỏ được của người cầm lái.

- Tiền còn kiếm lại được. Người mất ở vực đó thì không kiếm lại được đâu, anh Hảo.

Lực nghe già bến nói mà gật đầu chậm rãi. Hai ngày nghe nước cũng là hai ngày đoàn cần để gom lại phần lễ đã mất và kiểm lại toàn bộ cấm kỵ trước đoạn cuối. Anh quyết ngay: đoàn neo ở Cẩm Lương, nghe nước theo lời già bến, không ai được sốt ruột phá nhịp này.

Ai mới vào nghề cũng phải học cách nói ngắn lại, bởi giữa dòng xoáy không có thời gian cho một câu dài. Phạm Văn Kiêu học được trong ngày hôm nay một điều mà sách vở ở bến không dạy: nước yên chưa bao giờ có nghĩa là nước lành.

Sau chuyện địa hình, Kiêu hỏi một câu làm không khí trên mảng điều hành chùng xuống. Ông hỏi lễ của đoàn đâu, phần lễ tạ trước Cửa Thần đã chuẩn bị tới đâu rồi. Hảo nhìn sang Lực và không trả lời ngay, còn Lực thì im lặng một lúc mới nói đoàn đang gom lại lễ từ các mảng.

Kiêu nghe vậy thì không hỏi sâu thêm. Ông chỉ nói lễ qua vực là việc của mạng người, gom kiểu gì cũng phải gom cho đủ và cho đàng hoàng trước ngày vào hẻm. Rồi ông đứng dậy đi một vòng quanh bãi neo, nhìn từng mảng của đoàn như nhìn một đoàn bè của chính bến mình.

Buổi trưa đoàn ăn cơm nguội với muối vừng ngay trên mảng, tay vẫn không rời sào quá lâu. Bài học của ngày hôm nay đến từ một việc rất nhỏ, suýt nữa không ai trong đoàn để ý tới nó.

Bùi Văn Hảo kiểm lại phần việc của mảng mình thêm một lượt nữa, tay sờ từng mối buộc như người ta sờ lại một lời hứa.

Thứ tự của đoàn được giữ nghiêm như thứ tự trong sổ, mảng thứ 4 ở đúng vị trí của nó từ sáng tới chiều. Thợ trẻ học nghề bằng tai trước khi học bằng tay, nghe đủ chuyện sông nước rồi mới dám cầm sào ở đoạn dữ.

Trang sổ của ngày hôm nay ngắn hơn mọi ngày, nhưng Lực vẫn bắt ghi đủ, vì ngày yên cũng là một phần của chuyến đi. Sau việc vừa xảy ra, thợ trẻ trong đoàn nhìn thợ cả bằng ánh mắt khác hẳn buổi sáng.

Khi nắng đứng bóng, bóng của thợ bè đổ ngắn trên mặt mảng, và tiếng ve từ rừng ven sông kêu ran không ngớt. Không ai nhắc, Bùi Văn Hảo vẫn tự đi kiểm lại mảng của mình, vì anh biết dưới nước không có chỗ cho chữ quên.

Cây sào trong tay thợ bè vừa là mái chèo, vừa là cây gậy đo sâu, vừa là vũ khí tự vệ cuối cùng trước đá ngầm.

Mặt nước đổi màu theo từng đám mây trên trời, lúc xám, lúc đỏ sẫm, lúc lại ánh lên một vệt sáng bạc mỏng.

Lớp phù sa mùa lũ phủ lên mọi thứ đoàn mang theo, từ sào, dây cho tới gấu quần của thợ bè. Sào tốt phải thẳng, nặng vừa tay và không một vết nứt dọc thân, thợ chọn sào kỹ như chọn người giữ dây neo.

Tiếng dây chão cọ vào phên nứa nghe ken két trong đêm, là âm thanh mà thợ trực đêm nghe rõ nhất. Mỗi thợ bè có một cây sào quen tay, đổi sào là đổi cả nhịp chống, nên ít ai chịu mượn sào của người khác.

Dân ở bến phụ Cẩm Lương quen nhìn sông trước khi nhìn trời, bởi sông ở đây mới là cái lịch thật của họ.

Thợ cả là người ngủ muộn nhất đoàn và dậy sớm nhất đoàn, đó là phần việc không ghi trong sổ của bất cứ phường bè nào. Việc gì qua tay Phạm Văn Kiêu cũng được ghi lại, vì anh học được từ thợ cả rằng trí nhớ của người đi sông không giữ nổi một chuyến dài.

Bùi Văn Hảo kể cho thợ trẻ nghe một chuyện cũ của phường, kể ngắn gọn và dừng ở đúng chỗ cần nhớ, không thêm một lời dọa nào. Thợ bè nói với nhau bằng những câu rất ngắn, vì tiếng nước và tiếng sào đã chiếm hết phần ồn ào của một ngày.

Hơi nước từ mặt sông bốc lên làm áo thợ bè ẩm suốt, dù nắng đã lên cao trên đỉnh núi. Một đoàn bè giữ lệ nghiêm thường đi chậm ở chỗ yên và qua nhanh ở chỗ dữ, vì họ không mất thời gian sửa sai.

Sổ tay của Phạm Văn Kiêu thêm mấy dòng mới, ghi rõ việc, rõ người làm và rõ giờ giấc để sau này còn đối chiếu. Việc giữ lệ nghe qua tưởng chậm chạp, nhưng người đi sông lâu năm đều biết lệ chính là đường tắt an toàn nhất qua chỗ dữ.

Có những lúc Lực chỉ giơ tay ra hiệu, không nói một lời, mà cả đoàn vẫn hiểu phải làm gì ngay sau đó.

Phù sa đỏ bám lên phên nứa rất nhanh, mảng đi nửa ngày đã thấy mặt phên đổi màu như được quét một lớp sơn đất. Trên mảng, lời nói được dùng tiết kiệm như gạo ăn, chỉ nói đúng việc cần nói cho người cầm sào bên cạnh nghe.

Đêm xuống trên sông nhanh hơn trên đất, vì hai bên núi che mất nắng chiều từ rất sớm. Lực đứng yên một lúc lâu sau khi mọi việc đã xong, mắt nhìn về phía hạ lưu như người đang nghe một câu trả lời chưa tới.

Nước sông mùa này mang theo phù sa đỏ, bám vào phên nứa thành một lớp bùn mỏng chỉ sau nửa ngày đi.

Bữa ăn trên sông không có giờ cố định, nước cho lúc nào yên thì thợ ăn lúc đó, ăn xong lại chống sào ngay. Sau việc vừa xảy ra, thợ trẻ trong đoàn nhìn thợ cả bằng ánh mắt khác hẳn buổi sáng.

Nhìn mặt sông lâu, mắt người ta hoa đi vì bọt và rác trôi, nên thợ cả bắt thợ trẻ thay nhau nhìn nước từng chặng ngắn.

Phần việc của Bùi Văn Hảo được kiểm thêm một lượt, mối buộc nào cũng phải qua tay anh một lần mới yên. Thợ trẻ học nghề bằng tai trước khi học bằng tay, nghe đủ chuyện sông nước rồi mới dám cầm sào ở đoạn dữ.

Phạm Văn Kiêu ghi vào sổ tay của mình mấy dòng ngắn về việc vừa xong, chữ viết thẳng hàng và không thiếu một con số nào. Ai mới vào nghề cũng phải học cách nói ngắn lại, bởi giữa dòng xoáy không có thời gian cho một câu dài.

Chuyện nghề được truyền miệng trong lúc buộc dây và vá phên, người kể ít chữ mà người nghe nhớ rất lâu. Buổi làm việc ở bến phụ Cẩm Lương bắt đầu trong hơi nước lạnh và kết thúc trong nắng gắt, đó là nhịp quen của mùa lũ.

Sổ tay của Phạm Văn Kiêu thêm mấy dòng mới, ghi rõ việc, rõ người làm và rõ giờ giấc để sau này còn đối chiếu. Chiều về, ánh nắng cuối ngày nhuộm mặt sông thành màu đồng đỏ, đoàn bè nhìn nhau mà biết một ngày nữa đã qua yên.

Lớp phù sa mùa lũ phủ lên mọi thứ đoàn mang theo, từ sào, dây cho tới gấu quần của thợ bè. Sổ bè ghi thêm một trang mới về ngày làm việc hôm nay, trang giấy ẩm hơi nước và chữ viết hơi nhòe ở mép.

Sào tốt phải thẳng, nặng vừa tay và không một vết nứt dọc thân, thợ chọn sào kỹ như chọn người giữ dây neo. Câu chuyện ở bến phụ Cẩm Lương những ngày này chỉ xoay quanh mực nước, bãi neo và đường đi của đoàn bè.

Dây chão ngâm nước lâu ngày nặng trĩu, kéo lên phải dùng cả hai tay và một nhịp hít thở sâu của người thợ. Đoàn bè đi qua một bến là để lại ở bến đó một câu chuyện, và mang theo một câu chuyện khác của bến đi cùng.

Lời của thợ cả đi dọc đoàn nhanh hơn cả tiếng còi, vì thợ nào cũng hiểu lệnh của anh là lệnh giữ mạng. Trên mảng, lời nói được dùng tiết kiệm như gạo ăn, chỉ nói đúng việc cần nói cho người cầm sào bên cạnh nghe.

Bữa ăn trên sông không có giờ cố định, nước cho lúc nào yên thì thợ ăn lúc đó, ăn xong lại chống sào ngay. Đêm xuống trên sông nhanh hơn trên đất, vì hai bên núi che mất nắng chiều từ rất sớm.

Buổi trưa, thợ bè của đoàn tranh thủ ngày neo đầu tiên để vá phên và thay dây. Tiếng búa và tiếng gọi nhau vang đều trên bãi. Lực đi kiểm từng mảng, trong đầu anh, bản đồ đoạn sông cuối cùng đang rõ dần lên qua lời của già bến: hẻm hẹp, vực sâu, xoáy đổi theo mực nước.

Chiều đó, anh cho Thao ghi vào sổ phụ một mục mới: nghe nước hai ngày ở Cẩm Lương theo lời già bến, ghi lại giờ nước lên xuống và hướng bọt trôi ở cửa hẻm mỗi buổi. Việc nghe nước từ hôm nay là việc chính của thợ cả, quan trọng không kém việc cầm sào.

Chương khác

Xem thêm