THUỒNG LUỒNG MÀO ĐỎ Ở SÔNG MÃ - Chương 24: Mua Lại Gạo Muối Ở Chợ Cẩm Lương

Chiều ngày 12/07/2026, Bùi Văn Hảo cùng Hà Văn Lực đi vào chợ Cẩm Lương để mua lại gạo và muối cho phần lễ qua Cửa Thần. Chợ mùa lũ đông và ồn, giá gạo…

Nội dung chương

Chiều ngày 12/07/2026, Bùi Văn Hảo cùng Hà Văn Lực đi vào chợ Cẩm Lương để mua lại gạo và muối cho phần lễ qua Cửa Thần. Chợ mùa lũ đông và ồn, giá gạo muối cao gấp rưỡi ngày thường vì hàng từ xuôi lên chậm. Hảo đi từ hàng này sang hàng khác, mặt ông nhăn lại theo từng con giá người bán đọc lên.

Đây là khoản tiền phường phải chi ra vì phần lễ chính đã mất trong lạch tắt. Hảo cắn răng trả tiền, không mặc cả tới lần thứ ba như thói quen của ông ở chợ. Người bán cân gạo và muối ngay trước mặt hai người, cân đủ từng cân một, không thiếu một lạng nào.

Lời của thợ cả đi dọc đoàn nhanh hơn cả tiếng còi, vì thợ nào cũng hiểu lệnh của anh là lệnh giữ mạng.

Phạm Văn Kiêu đi cùng để chứng kiến việc mua lễ. Ông xem từng bao gạo, mở miệng bao kiểm tra hạt gạo và muối bằng tay. Bao nào đạt, ông gật đầu cho buộc miệng bao lại và đánh dấu riêng bằng một nút dây khác hẳn nút của bao ăn thường ngày.

- Bao lễ thì nút dây phải khác, mắt nhìn là biết ngay, tay sờ là không lẫn được. Về tới mảng, giao tận tay thợ cả giữ.

Việc gì qua tay Phạm Văn Kiêu cũng được ghi lại, vì anh học được từ thợ cả rằng trí nhớ của người đi sông không giữ nổi một chuyến dài. Bùi Văn Hảo kể cho thợ trẻ nghe một chuyện cũ của phường, kể ngắn gọn và dừng ở đúng chỗ cần nhớ, không thêm một lời dọa nào.

- Già Kiêu chứng kiến tận mắt rồi. Hàng giao cho anh Lực ở đây, trước mặt cả ba người.

Việc giao nhận được làm ngay ở chợ: Hảo trả tiền, người bán giao hàng, Kiêu chứng kiến, Lực nhận và cho thợ mang về mảng điều hành. Phần lễ mua lại này cộng với phần góp của các mảng thành một phần lễ mới, chưa đủ như phần lễ ban đầu ở bến nhà, nhưng đã là một phần lễ đàng hoàng và rõ ràng nguồn gốc.

Hơi nước từ mặt sông bốc lên làm áo thợ bè ẩm suốt, dù nắng đã lên cao trên đỉnh núi. Ở chợ Cẩm Lương, người ta nói chuyện con nước nhiều hơn nói chuyện giá hàng, vì nước là thứ quyết định hết.

Trên đường từ chợ về bãi neo, Hảo nói một câu làm Lực nhớ mãi. Ông nói tiền mua lại lễ này phường nhớ, ghi vào sổ phường đầy đủ. Lực đáp rằng anh nhớ hơn ai hết, vì lỗi làm mất lễ cũ là lỗi của chính anh, và khoản tiền này là cái giá bằng tiền của lỗi đó.

- Về tới Cửa Thần, phần lễ này mà thiếu một hạt vì tay tôi, tôi không còn là thợ cả nữa.

Câu chuyện ở chợ Cẩm Lương những ngày này chỉ xoay quanh mực nước, bãi neo và đường đi của đoàn bè. Có những lúc Lực chỉ giơ tay ra hiệu, không nói một lời, mà cả đoàn vẫn hiểu phải làm gì ngay sau đó.

Cây sào trong tay thợ bè vừa là mái chèo, vừa là cây gậy đo sâu, vừa là vũ khí tự vệ cuối cùng trước đá ngầm.

Thợ bè nói với nhau bằng những câu rất ngắn, vì tiếng nước và tiếng sào đã chiếm hết phần ồn ào của một ngày. Sổ tay của Phạm Văn Kiêu thêm mấy dòng mới, ghi rõ việc, rõ người làm và rõ giờ giấc để sau này còn đối chiếu.

Trang sổ của ngày hôm nay ngắn hơn mọi ngày, nhưng Lực vẫn bắt ghi đủ, vì ngày yên cũng là một phần của chuyến đi. Dưới mặt nước đục ngầu ấy là một thế giới khác hẳn, có đá, có hố sâu và có những dòng chảy không ai nhìn thấy trọn.

Dây chão ngâm nước lâu ngày nặng trĩu, kéo lên phải dùng cả hai tay và một nhịp hít thở sâu của người thợ. Buổi trưa đoàn ăn cơm nguội với muối vừng ngay trên mảng, tay vẫn không rời sào quá lâu.

Chiều về, ánh nắng cuối ngày nhuộm mặt sông thành màu đồng đỏ, đoàn bè nhìn nhau mà biết một ngày nữa đã qua yên. Bữa ăn trên sông không có giờ cố định, nước cho lúc nào yên thì thợ ăn lúc đó, ăn xong lại chống sào ngay.

Phạm Văn Kiêu học được trong ngày hôm nay một điều mà sách vở ở bến không dạy: nước yên chưa bao giờ có nghĩa là nước lành.

Không ai nhắc, Bùi Văn Hảo vẫn tự đi kiểm lại mảng của mình, vì anh biết dưới nước không có chỗ cho chữ quên. Phạm Văn Kiêu ghi vào sổ tay của mình mấy dòng ngắn về việc vừa xong, chữ viết thẳng hàng và không thiếu một con số nào.

mảng thứ 3 giữ khoảng cách đều với mảng trước, không nhanh hơn hiệu còi và cũng không chậm tới mức mảng sau phải ghìm lại.

Nhìn mặt sông lâu, mắt người ta hoa đi vì bọt và rác trôi, nên thợ cả bắt thợ trẻ thay nhau nhìn nước từng chặng ngắn. Cơm mang theo được gói trong lá chuối, mở ra còn thơm mùi lá mới dù đã nguội từ lâu.

Nước sông mùa này mang theo phù sa đỏ, bám vào phên nứa thành một lớp bùn mỏng chỉ sau nửa ngày đi. Mỗi thợ bè có một cây sào quen tay, đổi sào là đổi cả nhịp chống, nên ít ai chịu mượn sào của người khác.

Việc giữ lệ nghe qua tưởng chậm chạp, nhưng người đi sông lâu năm đều biết lệ chính là đường tắt an toàn nhất qua chỗ dữ.

Người dân ven bờ nhìn đoàn bè đi qua với ánh mắt của người quen thấy cảnh này mỗi mùa lũ. Khi đoàn đã yên, Lực vẫn chưa yên, anh còn đi thêm một vòng cuối như thói quen không bỏ được của người cầm lái.

Thợ cả là người ngủ muộn nhất đoàn và dậy sớm nhất đoàn, đó là phần việc không ghi trong sổ của bất cứ phường bè nào. Gió sông thổi qua chợ Cẩm Lương mang theo mùi lá rừng ướt và mùi gỗ mục trôi từ thượng nguồn về.

Chuyện nghề được truyền miệng trong lúc buộc dây và vá phên, người kể ít chữ mà người nghe nhớ rất lâu. Sào tốt phải thẳng, nặng vừa tay và không một vết nứt dọc thân, thợ chọn sào kỹ như chọn người giữ dây neo.

Buổi trưa đoàn ăn cơm nguội với muối vừng ngay trên mảng, tay vẫn không rời sào quá lâu. Sau việc vừa xảy ra, thợ trẻ trong đoàn nhìn thợ cả bằng ánh mắt khác hẳn buổi sáng.

Mặt nước đổi màu theo từng đám mây trên trời, lúc xám, lúc đỏ sẫm, lúc lại ánh lên một vệt sáng bạc mỏng.

Phần việc của Bùi Văn Hảo được kiểm thêm một lượt, mối buộc nào cũng phải qua tay anh một lần mới yên. Thợ trẻ học nghề bằng tai trước khi học bằng tay, nghe đủ chuyện sông nước rồi mới dám cầm sào ở đoạn dữ.

Phạm Văn Kiêu ghi vào sổ tay của mình mấy dòng ngắn về việc vừa xong, chữ viết thẳng hàng và không thiếu một con số nào. Ai mới vào nghề cũng phải học cách nói ngắn lại, bởi giữa dòng xoáy không có thời gian cho một câu dài.

Thợ trẻ học nghề bằng tai trước khi học bằng tay, nghe đủ chuyện sông nước rồi mới dám cầm sào ở đoạn dữ. Buổi làm việc ở chợ Cẩm Lương bắt đầu trong hơi nước lạnh và kết thúc trong nắng gắt, đó là nhịp quen của mùa lũ.

Sổ tay của Phạm Văn Kiêu thêm mấy dòng mới, ghi rõ việc, rõ người làm và rõ giờ giấc để sau này còn đối chiếu. Đêm xuống trên sông nhanh hơn trên đất, vì hai bên núi che mất nắng chiều từ rất sớm.

Phù sa đỏ bám lên phên nứa rất nhanh, mảng đi nửa ngày đã thấy mặt phên đổi màu như được quét một lớp sơn đất. Sổ bè ghi thêm một trang mới về ngày làm việc hôm nay, trang giấy ẩm hơi nước và chữ viết hơi nhòe ở mép.

Sào tốt phải thẳng, nặng vừa tay và không một vết nứt dọc thân, thợ chọn sào kỹ như chọn người giữ dây neo. Dân ở chợ Cẩm Lương quen nhìn sông trước khi nhìn trời, bởi sông ở đây mới là cái lịch thật của họ.

Cuộn dây nào cũng được phơi lại khi đoàn neo, vì dây ướt để qua đêm trong khoang mảng sẽ mục rất nhanh. Đoàn bè đi qua một bến là để lại ở bến đó một câu chuyện, và mang theo một câu chuyện khác của bến đi cùng.

Có những lúc Lực chỉ giơ tay ra hiệu, không nói một lời, mà cả đoàn vẫn hiểu phải làm gì ngay sau đó. Trên mảng, lời nói được dùng tiết kiệm như gạo ăn, chỉ nói đúng việc cần nói cho người cầm sào bên cạnh nghe.

Buổi trưa đoàn ăn cơm nguội với muối vừng ngay trên mảng, tay vẫn không rời sào quá lâu. Chiều về, ánh nắng cuối ngày nhuộm mặt sông thành màu đồng đỏ, đoàn bè nhìn nhau mà biết một ngày nữa đã qua yên.

Chiều về, ánh nắng cuối ngày nhuộm mặt sông thành màu đồng đỏ, đoàn bè nhìn nhau mà biết một ngày nữa đã qua yên. Bữa ăn trên sông không có giờ cố định, nước cho lúc nào yên thì thợ ăn lúc đó, ăn xong lại chống sào ngay.

Mỗi thợ bè có một cây sào quen tay, đổi sào là đổi cả nhịp chống, nên ít ai chịu mượn sào của người khác. Buổi trưa đoàn ăn cơm nguội với muối vừng ngay trên mảng, tay vẫn không rời sào quá lâu.

Nhìn từ trên bờ cao, đoàn mảng như một con rắn nứa dài đang trườn chậm trên mặt nước đỏ.

Cơm mang theo được gói trong lá chuối, mở ra còn thơm mùi lá mới dù đã nguội từ lâu. Nhìn từ trên bờ cao, đoàn mảng như một con rắn nứa dài đang trườn chậm trên mặt nước đỏ.

- Anh nói vậy thì tôi yên tâm chi tiền. Sổ phường ghi rõ: lễ mua lại ở chợ Cẩm Lương, già Kiêu chứng kiến, thợ cả nhận giữ.

Chiều đó, phần lễ mới được xếp riêng ở đầu mảng điều hành, phủ bạt khô và giao cho Thao ghi vào sổ phụ như một khoản riêng. Cả đoàn nhìn phần lễ được đưa lên mảng mà không khí nhẹ đi một chút: từ hôm nay, đoàn lại có lễ để đi tiếp về phía Cửa Thần.

Chương khác

Xem thêm