THUỒNG LUỒNG MÀO ĐỎ Ở SÔNG MÃ - Chương 27: Xương Cũ Mắc Ở Rễ Si
Chiều ngày 13/07/2026, nước sông ở bờ vực trên đường vào hẻm Cẩm Lương rút xuống nửa buổi sau một đợt nước đổi. Hà Văn Lực và Hà Văn Thao đi dọc bờ vực…
Nội dung chương
Chiều ngày 13/07/2026, nước sông ở bờ vực trên đường vào hẻm Cẩm Lương rút xuống nửa buổi sau một đợt nước đổi. Hà Văn Lực và Hà Văn Thao đi dọc bờ vực kiểm tra đường neo cho những ngày tới. Phạm Văn Kiêu đi cùng hai cha con, tay chống cây gậy tre quen thuộc của già bến.
Ở một gốc si lớn sát bờ vực, rễ cây chằng chịt ôm lấy đất đá tạo thành một hốc rễ sâu. Trong hốc rễ đó, nước rút làm lộ ra một khúc xương động vật cũ, đã mục và ngả màu xám đất, mắc chặt giữa các rễ si không biết từ bao giờ. Khúc xương cong và rỗng ở giữa, nhìn qua không ai trong ba người gọi được tên con vật của nó.
Sau việc vừa xảy ra, thợ trẻ trong đoàn nhìn thợ cả bằng ánh mắt khác hẳn buổi sáng. Không ai nhắc, Hà Văn Thao vẫn tự đi kiểm lại mảng của mình, vì anh biết dưới nước không có chỗ cho chữ quên.
Thao định cúi xuống gỡ khúc xương ra xem cho rõ thì Lực giữ tay con lại. Anh nói xương cũ ở bờ sông thì nhiều, khúc xương này chưa nói lên điều gì cả. Không ai trong đoàn được vớt nó lên mang về mảng, và cũng không ai được đoán mò về nó trước mặt thợ bè khác.
- Để yên nó trong rễ si, Thao. Xương cũ bờ sông thì mùa nào lũ rút cũng lộ ra cả đống.
Chiều về, ánh nắng cuối ngày nhuộm mặt sông thành màu đồng đỏ, đoàn bè nhìn nhau mà biết một ngày nữa đã qua yên.
- Nhưng nó mắc ngay bờ vực này, gần chỗ đoàn mình sắp qua nhất.
- Gần hay xa cũng vậy thôi. Chưa biết nó là xương gì, của năm nào, thì nó chỉ là một khúc xương cũ. Ghi vị trí vào sổ là đủ.
Trang sổ của ngày hôm nay ngắn hơn mọi ngày, nhưng Lực vẫn bắt ghi đủ, vì ngày yên cũng là một phần của chuyến đi. Ai mới vào nghề cũng phải học cách nói ngắn lại, bởi giữa dòng xoáy không có thời gian cho một câu dài.
Lực tự tay đánh dấu vị trí gốc si vào sổ tay của mình, ghi rõ ngày và giờ nước rút làm lộ khúc xương. Anh ghi ngắn gọn, không một chữ suy đoán. Thao nhìn khúc xương rất lâu trước khi đứng dậy đi tiếp, trong đầu cậu có nhiều câu hỏi mà cậu biết cha mình sẽ không cho phép hỏi thành lời lúc này.
Dây chão ngâm nước lâu ngày nặng trĩu, kéo lên phải dùng cả hai tay và một nhịp hít thở sâu của người thợ. Thứ tự của đoàn được giữ nghiêm như thứ tự trong sổ, mảng thứ 7 ở đúng vị trí của nó từ sáng tới chiều.
Khi đoàn đã yên, Lực vẫn chưa yên, anh còn đi thêm một vòng cuối như thói quen không bỏ được của người cầm lái. Có những lúc Lực chỉ giơ tay ra hiệu, không nói một lời, mà cả đoàn vẫn hiểu phải làm gì ngay sau đó.
Người dân ven bờ nhìn đoàn bè đi qua với ánh mắt của người quen thấy cảnh này mỗi mùa lũ. Cuộn dây nào cũng được phơi lại khi đoàn neo, vì dây ướt để qua đêm trong khoang mảng sẽ mục rất nhanh.
Gió sông thổi qua bờ vực trên đường vào hẻm mang theo mùi lá rừng ướt và mùi gỗ mục trôi từ thượng nguồn về. Tiếng dây chão cọ vào phên nứa nghe ken két trong đêm, là âm thanh mà thợ trực đêm nghe rõ nhất.
Chuyện nghề được truyền miệng trong lúc buộc dây và vá phên, người kể ít chữ mà người nghe nhớ rất lâu. Phạm Văn Kiêu học được trong ngày hôm nay một điều mà sách vở ở bến không dạy: nước yên chưa bao giờ có nghĩa là nước lành.
Một đoàn bè giữ lệ nghiêm thường đi chậm ở chỗ yên và qua nhanh ở chỗ dữ, vì họ không mất thời gian sửa sai. Dân ở bờ vực trên đường vào hẻm quen nhìn sông trước khi nhìn trời, bởi sông ở đây mới là cái lịch thật của họ.
Nước sông mùa này mang theo phù sa đỏ, bám vào phên nứa thành một lớp bùn mỏng chỉ sau nửa ngày đi. Thợ trẻ học nghề bằng tai trước khi học bằng tay, nghe đủ chuyện sông nước rồi mới dám cầm sào ở đoạn dữ.
Việc gì qua tay Phạm Văn Kiêu cũng được ghi lại, vì anh học được từ thợ cả rằng trí nhớ của người đi sông không giữ nổi một chuyến dài.
Bữa ăn trên sông không có giờ cố định, nước cho lúc nào yên thì thợ ăn lúc đó, ăn xong lại chống sào ngay. Nhìn mặt sông lâu, mắt người ta hoa đi vì bọt và rác trôi, nên thợ cả bắt thợ trẻ thay nhau nhìn nước từng chặng ngắn.
Ở bờ vực trên đường vào hẻm, người ta nói chuyện con nước nhiều hơn nói chuyện giá hàng, vì nước là thứ quyết định hết.
Cây sào trong tay thợ bè vừa là mái chèo, vừa là cây gậy đo sâu, vừa là vũ khí tự vệ cuối cùng trước đá ngầm.
Trên mảng, lời nói được dùng tiết kiệm như gạo ăn, chỉ nói đúng việc cần nói cho người cầm sào bên cạnh nghe. Lớp phù sa mùa lũ phủ lên mọi thứ đoàn mang theo, từ sào, dây cho tới gấu quần của thợ bè.
mảng thứ 7 giữ khoảng cách đều với mảng trước, không nhanh hơn hiệu còi và cũng không chậm tới mức mảng sau phải ghìm lại. Buổi làm việc ở bờ vực trên đường vào hẻm bắt đầu trong hơi nước lạnh và kết thúc trong nắng gắt, đó là nhịp quen của mùa lũ.
Hà Văn Thao kiểm lại phần việc của mảng mình thêm một lượt nữa, tay sờ từng mối buộc như người ta sờ lại một lời hứa. Sổ bè ghi thêm một trang mới về ngày làm việc hôm nay, trang giấy ẩm hơi nước và chữ viết hơi nhòe ở mép.
Lời của thợ cả đi dọc đoàn nhanh hơn cả tiếng còi, vì thợ nào cũng hiểu lệnh của anh là lệnh giữ mạng. Mỗi ngày của chuyến đi đều được chốt lại bằng một trang sổ, không ngày nào được bỏ trống dù là ngày yên nhất.
Mặt nước đổi màu theo từng đám mây trên trời, lúc xám, lúc đỏ sẫm, lúc lại ánh lên một vệt sáng bạc mỏng. Phạm Văn Kiêu ghi vào sổ tay của mình mấy dòng ngắn về việc vừa xong, chữ viết thẳng hàng và không thiếu một con số nào.
Sổ tay của Phạm Văn Kiêu thêm mấy dòng mới, ghi rõ việc, rõ người làm và rõ giờ giấc để sau này còn đối chiếu. Thợ bè nói với nhau bằng những câu rất ngắn, vì tiếng nước và tiếng sào đã chiếm hết phần ồn ào của một ngày.
Chuyện nghề được truyền miệng trong lúc buộc dây và vá phên, người kể ít chữ mà người nghe nhớ rất lâu. Hơi nước từ mặt sông bốc lên làm áo thợ bè ẩm suốt, dù nắng đã lên cao trên đỉnh núi.
Phạm Văn Kiêu ghi vào sổ tay của mình mấy dòng ngắn về việc vừa xong, chữ viết thẳng hàng và không thiếu một con số nào. Khi nắng đứng bóng, bóng của thợ bè đổ ngắn trên mặt mảng, và tiếng ve từ rừng ven sông kêu ran không ngớt.
Phù sa đỏ bám lên phên nứa rất nhanh, mảng đi nửa ngày đã thấy mặt phên đổi màu như được quét một lớp sơn đất. Sổ bè ghi thêm một trang mới về ngày làm việc hôm nay, trang giấy ẩm hơi nước và chữ viết hơi nhòe ở mép.
Sào tốt phải thẳng, nặng vừa tay và không một vết nứt dọc thân, thợ chọn sào kỹ như chọn người giữ dây neo. Câu chuyện ở bờ vực trên đường vào hẻm những ngày này chỉ xoay quanh mực nước, bãi neo và đường đi của đoàn bè.
Dây chão ngâm nước lâu ngày nặng trĩu, kéo lên phải dùng cả hai tay và một nhịp hít thở sâu của người thợ. Đoàn bè đi qua một bến là để lại ở bến đó một câu chuyện, và mang theo một câu chuyện khác của bến đi cùng.
Lực ít nói trong lúc làm việc, nhưng mỗi câu anh nói ra đều được thợ quanh đó nhắc lại cho mảng bên cạnh nghe. Ai mới vào nghề cũng phải học cách nói ngắn lại, bởi giữa dòng xoáy không có thời gian cho một câu dài.
Buổi trưa đoàn ăn cơm nguội với muối vừng ngay trên mảng, tay vẫn không rời sào quá lâu. Đêm xuống trên sông nhanh hơn trên đất, vì hai bên núi che mất nắng chiều từ rất sớm.
Chiều về, ánh nắng cuối ngày nhuộm mặt sông thành màu đồng đỏ, đoàn bè nhìn nhau mà biết một ngày nữa đã qua yên. Bữa ăn trên sông không có giờ cố định, nước cho lúc nào yên thì thợ ăn lúc đó, ăn xong lại chống sào ngay.
Mỗi thợ bè có một cây sào quen tay, đổi sào là đổi cả nhịp chống, nên ít ai chịu mượn sào của người khác. Bữa ăn trên sông không có giờ cố định, nước cho lúc nào yên thì thợ ăn lúc đó, ăn xong lại chống sào ngay.
Nhìn từ trên bờ cao, đoàn mảng như một con rắn nứa dài đang trườn chậm trên mặt nước đỏ. Khi nắng đứng bóng, bóng của thợ bè đổ ngắn trên mặt mảng, và tiếng ve từ rừng ven sông kêu ran không ngớt.
Buổi trưa đoàn ăn cơm nguội với muối vừng ngay trên mảng, tay vẫn không rời sào quá lâu. Câu chuyện ở bờ vực trên đường vào hẻm những ngày này chỉ xoay quanh mực nước, bãi neo và đường đi của đoàn bè.
Kiêu đứng bên nhìn hai cha con và nói một câu của người giữ bến lâu năm. Ông nói bờ vực này năm nào lũ rút cũng lộ đồ cũ, có thứ nên để yên dưới rễ cây, đào lên chỉ làm người sống thêm rối lòng. Lực gật đầu, và cả ba người quay về bãi neo khi nắng chiều đã ngả sang màu vàng đục.
Tối đó, trong bữa cơm trên mảng điều hành, không ai nhắc tới khúc xương ở rễ si. Nhưng Thao thấy cha mình mở sổ ra xem lại dòng ghi vị trí gốc si một lần nữa trước khi gập sổ đi ngủ. Một khúc xương chưa xác định được gì, người thợ cả vẫn ghi nó vào sổ như ghi mọi thứ khác trên chuyến đi này.