THUỒNG LUỒNG MÀO ĐỎ Ở SÔNG MÃ - Chương 28: Hai Người Kể Chuyện Năm Xưa

Sáng ngày 14/07/2026, ở bến Cẩm Lương, Phạm Văn Kiêu ngồi uống nước với Hà Văn Lực và Bùi Văn Hảo ở quán đầu bến. Câu chuyện con nước vòng qua chuyện cũ,…

Nội dung chương

Sáng ngày 14/07/2026, ở bến Cẩm Lương, Phạm Văn Kiêu ngồi uống nước với Hà Văn Lực và Bùi Văn Hảo ở quán đầu bến. Câu chuyện con nước vòng qua chuyện cũ, và già bến kể lại mùa lũ năm năm trước, khi một đoàn bè của phường khựng lại ở Cửa Thần rất lâu mới qua được.

Cùng buổi sáng đó, bà bán cá già ở đầu chợ bến, người không hẹn trước với Kiêu, cũng kể với thợ của đoàn một câu chuyện giống hệt. Bà nói mùa lũ năm đó, đoàn bè về tới bến dưới muộn hơn mọi năm, thợ bè nào xuống mảng cũng mặt mày mất vía, và có một phụ bè bỏ nghề hẳn sau chuyến đó.

Ai mới vào nghề cũng phải học cách nói ngắn lại, bởi giữa dòng xoáy không có thời gian cho một câu dài. Người dân ven bờ nhìn đoàn bè đi qua với ánh mắt của người quen thấy cảnh này mỗi mùa lũ.

Hai người kể, hai nơi khác nhau trong cùng một buổi sáng, cùng một câu chuyện về một đoàn bè khựng ở Cửa Thần và một phụ bè mất vía bỏ nghề. Không ai trong hai người nói người phụ bè đó là ai, và không ai nói vì sao người đó mất vía tới mức bỏ nghề sông nước.

- Hai người không hẹn nhau mà kể khớp nhau từng ý. Chuyện này không phải chuyện quán nước bịa ra được.

Phạm Văn Kiêu kể cho thợ trẻ nghe một chuyện cũ của phường, kể ngắn gọn và dừng ở đúng chỗ cần nhớ, không thêm một lời dọa nào.

- Tôi cũng nghe bà bán cá kể lúc sáng. Mặt tôi lúc đó chắc tái đi, anh Lực thấy không.

Hảo nói câu đó với giọng của người vừa nhận ra chuyến đi của phường mình đang chạm vào một chuyện cũ chưa được làm rõ. Ông là chủ phường, sổ sách của phường qua tay ông nhiều năm, và chuyện một phụ bè bỏ nghề sau chuyến dữ mà ông không rõ nguyên do làm ông ngồi không yên.

Lực đứng yên một lúc lâu sau khi mọi việc đã xong, mắt nhìn về phía hạ lưu như người đang nghe một câu trả lời chưa tới. Dây chão ngâm nước lâu ngày nặng trĩu, kéo lên phải dùng cả hai tay và một nhịp hít thở sâu của người thợ.

Lực nghe hết cả hai câu chuyện và đối chiếu chúng với những gì Rô và Lẹm đã cho anh thấy từ đầu chuyến. Từng mảnh rời rạc đang tự xếp lại thành một hình: một chuyến bè khựng ở Cửa Thần, một mảng đầu neo chờ con nước, một phụ bè mất vía bỏ nghề, và những người trong cuộc đều né tránh khi bị hỏi thẳng.

Anh quyết định ngay trong buổi sáng hôm đó. Chuyến này không đi tiếp về phía Cửa Thần cho tới khi anh hỏi được người trong cuộc của chuyến năm xưa. Đoàn sẽ neo lại ở Cẩm Lương thêm những ngày cần thiết, dù lịch giao hàng có hẹp tới đâu.

Phần việc của Phạm Văn Kiêu được kiểm thêm một lượt, mối buộc nào cũng phải qua tay anh một lần mới yên. Nước sông mùa này mang theo phù sa đỏ, bám vào phên nứa thành một lớp bùn mỏng chỉ sau nửa ngày đi.

- Hảo, tôi biết ông lo lịch. Nhưng đi tiếp với một chuyện cũ chưa rõ ở đúng cái vực mình sắp qua, tôi không đi.

Đêm xuống trên sông nhanh hơn trên đất, vì hai bên núi che mất nắng chiều từ rất sớm. Câu chuyện ở bến Cẩm Lương những ngày này chỉ xoay quanh mực nước, bãi neo và đường đi của đoàn bè.

Việc gì qua tay Bùi Văn Hảo cũng được ghi lại, vì anh học được từ thợ cả rằng trí nhớ của người đi sông không giữ nổi một chuyến dài. Phạm Văn Kiêu kiểm lại phần việc của mảng mình thêm một lượt nữa, tay sờ từng mối buộc như người ta sờ lại một lời hứa.

Có những lúc Lực chỉ giơ tay ra hiệu, không nói một lời, mà cả đoàn vẫn hiểu phải làm gì ngay sau đó. Việc giữ lệ nghe qua tưởng chậm chạp, nhưng người đi sông lâu năm đều biết lệ chính là đường tắt an toàn nhất qua chỗ dữ.

Trang sổ của ngày hôm nay ngắn hơn mọi ngày, nhưng Lực vẫn bắt ghi đủ, vì ngày yên cũng là một phần của chuyến đi. mảng thứ 2 giữ khoảng cách đều với mảng trước, không nhanh hơn hiệu còi và cũng không chậm tới mức mảng sau phải ghìm lại.

Dưới mặt nước đục ngầu ấy là một thế giới khác hẳn, có đá, có hố sâu và có những dòng chảy không ai nhìn thấy trọn. Cây sào trong tay thợ bè vừa là mái chèo, vừa là cây gậy đo sâu, vừa là vũ khí tự vệ cuối cùng trước đá ngầm.

Phù sa đỏ bám lên phên nứa rất nhanh, mảng đi nửa ngày đã thấy mặt phên đổi màu như được quét một lớp sơn đất. Khi nắng đứng bóng, bóng của thợ bè đổ ngắn trên mặt mảng, và tiếng ve từ rừng ven sông kêu ran không ngớt.

Cơm mang theo được gói trong lá chuối, mở ra còn thơm mùi lá mới dù đã nguội từ lâu. Trên mảng, lời nói được dùng tiết kiệm như gạo ăn, chỉ nói đúng việc cần nói cho người cầm sào bên cạnh nghe.

Sau việc vừa xảy ra, thợ trẻ trong đoàn nhìn thợ cả bằng ánh mắt khác hẳn buổi sáng.

Mấy đứa trẻ ở bến Cẩm Lương chạy dọc bờ một đoạn, vẫy tay chào đoàn rồi đứng lại nhìn cho tới khi mảng cuối khuất hẳn. Buổi trưa đoàn ăn cơm nguội với muối vừng ngay trên mảng, tay vẫn không rời sào quá lâu.

Ở bến này, lệ cũ được giữ không phải vì sợ bị phạt, mà vì ai cũng từng thấy cái giá của một lần phá lệ. Thứ tự của đoàn được giữ nghiêm như thứ tự trong sổ, mảng thứ 2 ở đúng vị trí của nó từ sáng tới chiều.

Nhìn từ trên bờ cao, đoàn mảng như một con rắn nứa dài đang trườn chậm trên mặt nước đỏ. Lớp phù sa mùa lũ phủ lên mọi thứ đoàn mang theo, từ sào, dây cho tới gấu quần của thợ bè.

Mỗi thợ bè có một cây sào quen tay, đổi sào là đổi cả nhịp chống, nên ít ai chịu mượn sào của người khác. Mặt nước đổi màu theo từng đám mây trên trời, lúc xám, lúc đỏ sẫm, lúc lại ánh lên một vệt sáng bạc mỏng.

Gió sông thổi qua bến Cẩm Lương mang theo mùi lá rừng ướt và mùi gỗ mục trôi từ thượng nguồn về. Thợ trẻ học nghề bằng tai trước khi học bằng tay, nghe đủ chuyện sông nước rồi mới dám cầm sào ở đoạn dữ.

Tiếng dây chão cọ vào phên nứa nghe ken két trong đêm, là âm thanh mà thợ trực đêm nghe rõ nhất.

Dân ở bến Cẩm Lương quen nhìn sông trước khi nhìn trời, bởi sông ở đây mới là cái lịch thật của họ. Sổ tay của Bùi Văn Hảo thêm mấy dòng mới, ghi rõ việc, rõ người làm và rõ giờ giấc để sau này còn đối chiếu.

Chuyện nghề được truyền miệng trong lúc buộc dây và vá phên, người kể ít chữ mà người nghe nhớ rất lâu. Buổi làm việc ở bến Cẩm Lương bắt đầu trong hơi nước lạnh và kết thúc trong nắng gắt, đó là nhịp quen của mùa lũ.

Bùi Văn Hảo ghi vào sổ tay của mình mấy dòng ngắn về việc vừa xong, chữ viết thẳng hàng và không thiếu một con số nào. Chiều về, ánh nắng cuối ngày nhuộm mặt sông thành màu đồng đỏ, đoàn bè nhìn nhau mà biết một ngày nữa đã qua yên.

Nước sông mùa này mang theo phù sa đỏ, bám vào phên nứa thành một lớp bùn mỏng chỉ sau nửa ngày đi. Sổ bè ghi thêm một trang mới về ngày làm việc hôm nay, trang giấy ẩm hơi nước và chữ viết hơi nhòe ở mép.

Sào tốt phải thẳng, nặng vừa tay và không một vết nứt dọc thân, thợ chọn sào kỹ như chọn người giữ dây neo. Ở bến Cẩm Lương, người ta nói chuyện con nước nhiều hơn nói chuyện giá hàng, vì nước là thứ quyết định hết.

Dây chão ngâm nước lâu ngày nặng trĩu, kéo lên phải dùng cả hai tay và một nhịp hít thở sâu của người thợ. Đoàn bè đi qua một bến là để lại ở bến đó một câu chuyện, và mang theo một câu chuyện khác của bến đi cùng.

Có những lúc Lực chỉ giơ tay ra hiệu, không nói một lời, mà cả đoàn vẫn hiểu phải làm gì ngay sau đó. Ai mới vào nghề cũng phải học cách nói ngắn lại, bởi giữa dòng xoáy không có thời gian cho một câu dài.

Buổi trưa đoàn ăn cơm nguội với muối vừng ngay trên mảng, tay vẫn không rời sào quá lâu. Đêm xuống trên sông nhanh hơn trên đất, vì hai bên núi che mất nắng chiều từ rất sớm.

Chiều về, ánh nắng cuối ngày nhuộm mặt sông thành màu đồng đỏ, đoàn bè nhìn nhau mà biết một ngày nữa đã qua yên. Cơm mang theo được gói trong lá chuối, mở ra còn thơm mùi lá mới dù đã nguội từ lâu.

Mỗi thợ bè có một cây sào quen tay, đổi sào là đổi cả nhịp chống, nên ít ai chịu mượn sào của người khác. Cơm mang theo được gói trong lá chuối, mở ra còn thơm mùi lá mới dù đã nguội từ lâu.

Thứ tự của đoàn được giữ nghiêm như thứ tự trong sổ, mảng thứ 2 ở đúng vị trí của nó từ sáng tới chiều.

Buổi trưa đoàn ăn cơm nguội với muối vừng ngay trên mảng, tay vẫn không rời sào quá lâu. Ở bến Cẩm Lương, người ta nói chuyện con nước nhiều hơn nói chuyện giá hàng, vì nước là thứ quyết định hết.

Mỗi thợ bè có một cây sào quen tay, đổi sào là đổi cả nhịp chống, nên ít ai chịu mượn sào của người khác.

Lớp phù sa mùa lũ phủ lên mọi thứ đoàn mang theo, từ sào, dây cho tới gấu quần của thợ bè. Cây sào trong tay thợ bè vừa là mái chèo, vừa là cây gậy đo sâu, vừa là vũ khí tự vệ cuối cùng trước đá ngầm.

- Anh quyết vậy thì phường theo vậy. Tôi sẽ lo phần lịch với bên mua, anh lo phần chuyện cũ cho ra lẽ.

Quyết định neo lại điều tra được ghi vào sổ bè ngay trưa hôm đó. Lực viết thêm một dòng riêng: hai nhân chứng độc lập trong cùng một buổi sáng đã xác lập chuyến năm xưa có chuyện ở Cửa Thần, và phần còn thiếu là lời của người trong cuộc.

Chương khác

Xem thêm