THUỒNG LUỒNG MÀO ĐỎ Ở SÔNG MÃ - Chương 31: Truy Lại Sổ Bè Năm Xưa

Sáng ngày 16/07/2026, Hà Văn Lực, Bùi Văn Hảo và Phạm Văn Kiêu ngồi ở gian nhà kho của bến dưới Cẩm Lương để đối chiếu danh sách thợ bè năm xưa. Kiêu…

Nội dung chương

Sáng ngày 16/07/2026, Hà Văn Lực, Bùi Văn Hảo và Phạm Văn Kiêu ngồi ở gian nhà kho của bến dưới Cẩm Lương để đối chiếu danh sách thợ bè năm xưa. Kiêu mang ra cuốn sổ danh sách thợ của bến còn lưu từ nhiều năm, giấy đã ố vàng và mép giấy giòn. Ba người đọc chậm từng trang, đối chiếu với phần còn lại của sổ bè phường.

Theo danh sách của bến, chuyến bè mùa lũ năm năm trước, mảng đầu của đoàn có tên người cầm sào và hai phụ bè đi cùng mảng. Tên người cầm sào là một thợ đã nghỉ nghề từ lâu. Hai phụ bè của mảng đầu năm đó được ghi rõ họ tên, quê quán và năm sinh trong sổ của bến.

Đêm xuống trên sông nhanh hơn trên đất, vì hai bên núi che mất nắng chiều từ rất sớm. Mặt nước đổi màu theo từng đám mây trên trời, lúc xám, lúc đỏ sẫm, lúc lại ánh lên một vệt sáng bạc mỏng.

Một trong hai phụ bè đó là Vi Văn Pán, sinh năm 1990, người của một bản ven sông ở thượng nguồn. Trong sổ của bến, bên cạnh tên anh có một dòng ghi thêm bằng mực mới hơn: người này đã mất năm 2023 vì đuối nước trong một chuyến bè riêng ở một khúc sông khác, không liên quan tới chuyến đi của phường.

- Tên trong danh sách thì rõ rồi. Nhưng danh sách chỉ cho mình biết ai đi trên mảng đầu năm đó, chưa cho biết chuyện gì xảy ra trên mảng.

Ở bến dưới Cẩm Lương, người ta nói chuyện con nước nhiều hơn nói chuyện giá hàng, vì nước là thứ quyết định hết. Ở bến này, lệ cũ được giữ không phải vì sợ bị phạt, mà vì ai cũng từng thấy cái giá của một lần phá lệ.

- Anh Lực nói đúng. Ghi danh sách vào sổ của anh đi, và nhớ ghi rõ là chưa kết luận gì về bất cứ ai.

Lực chép lại danh sách thợ của mảng đầu năm xưa vào sổ tay của mình. Anh chép chậm, kiểm lại từng chữ của từng cái tên. Tới tên phụ bè đã mất năm 2023, anh dừng bút một lúc rồi ghi thêm dòng trạng thái đúng như sổ của bến, không thêm một chữ suy đoán nào của riêng mình.

Dưới mặt nước đục ngầu ấy là một thế giới khác hẳn, có đá, có hố sâu và có những dòng chảy không ai nhìn thấy trọn. Mỗi thợ bè có một cây sào quen tay, đổi sào là đổi cả nhịp chống, nên ít ai chịu mượn sào của người khác.

Kiêu lật tiếp mấy trang sau của cuốn sổ bến. Ông nói danh sách thợ của bến giữ được đầy đủ như vậy là nhờ lệ ghi chép của các đời giữ bến, khác hẳn cuốn sổ bè của phường đã bị xé mất một trang. Câu nói đó làm Hảo cúi mặt, vì sổ phường thiếu trang là nỗi hổ thẹn của người giữ sổ như ông.

- Trong danh sách này, người của mảng đầu năm xưa còn sống tới hôm nay còn ai không, già Kiêu.

Sào tốt phải thẳng, nặng vừa tay và không một vết nứt dọc thân, thợ chọn sào kỹ như chọn người giữ dây neo. Thợ trẻ học nghề bằng tai trước khi học bằng tay, nghe đủ chuyện sông nước rồi mới dám cầm sào ở đoạn dữ.

- Còn một người. Quách Văn Lẹm, phụ bè còn lại của mảng đầu năm đó. Anh ta ở ngay bến dưới này, còn đi bè thuê cho các đoàn qua lại.

Lực đứng yên một lúc lâu sau khi mọi việc đã xong, mắt nhìn về phía hạ lưu như người đang nghe một câu trả lời chưa tới. Gió sông thổi qua bến dưới Cẩm Lương mang theo mùi lá rừng ướt và mùi gỗ mục trôi từ thượng nguồn về.

Chuyện nghề được truyền miệng trong lúc buộc dây và vá phên, người kể ít chữ mà người nghe nhớ rất lâu. Bài học của ngày hôm nay đến từ một việc rất nhỏ, suýt nữa không ai trong đoàn để ý tới nó.

Thợ bè nói với nhau bằng những câu rất ngắn, vì tiếng nước và tiếng sào đã chiếm hết phần ồn ào của một ngày. Mỗi ngày của chuyến đi đều được chốt lại bằng một trang sổ, không ngày nào được bỏ trống dù là ngày yên nhất.

Người dân ven bờ nhìn đoàn bè đi qua với ánh mắt của người quen thấy cảnh này mỗi mùa lũ. Sổ bè ghi thêm một trang mới về ngày làm việc hôm nay, trang giấy ẩm hơi nước và chữ viết hơi nhòe ở mép.

Trang sổ của ngày hôm nay ngắn hơn mọi ngày, nhưng Lực vẫn bắt ghi đủ, vì ngày yên cũng là một phần của chuyến đi. Nước sông mùa này mang theo phù sa đỏ, bám vào phên nứa thành một lớp bùn mỏng chỉ sau nửa ngày đi.

Buổi làm việc ở bến dưới Cẩm Lương bắt đầu trong hơi nước lạnh và kết thúc trong nắng gắt, đó là nhịp quen của mùa lũ.

mảng thứ 5 giữ khoảng cách đều với mảng trước, không nhanh hơn hiệu còi và cũng không chậm tới mức mảng sau phải ghìm lại. Bùi Văn Hảo kiểm lại phần việc của mảng mình thêm một lượt nữa, tay sờ từng mối buộc như người ta sờ lại một lời hứa.

Cơm mang theo được gói trong lá chuối, mở ra còn thơm mùi lá mới dù đã nguội từ lâu. Việc gì qua tay Phạm Văn Kiêu cũng được ghi lại, vì anh học được từ thợ cả rằng trí nhớ của người đi sông không giữ nổi một chuyến dài.

Một đoàn bè giữ lệ nghiêm thường đi chậm ở chỗ yên và qua nhanh ở chỗ dữ, vì họ không mất thời gian sửa sai.

Sau việc vừa xảy ra, thợ trẻ trong đoàn nhìn thợ cả bằng ánh mắt khác hẳn buổi sáng.

Phù sa đỏ bám lên phên nứa rất nhanh, mảng đi nửa ngày đã thấy mặt phên đổi màu như được quét một lớp sơn đất.

Lực ít nói trong lúc làm việc, nhưng mỗi câu anh nói ra đều được thợ quanh đó nhắc lại cho mảng bên cạnh nghe.

Cuộn dây nào cũng được phơi lại khi đoàn neo, vì dây ướt để qua đêm trong khoang mảng sẽ mục rất nhanh. Phạm Văn Kiêu ghi vào sổ tay của mình mấy dòng ngắn về việc vừa xong, chữ viết thẳng hàng và không thiếu một con số nào.

Sổ tay của Phạm Văn Kiêu thêm mấy dòng mới, ghi rõ việc, rõ người làm và rõ giờ giấc để sau này còn đối chiếu. Thứ tự của đoàn được giữ nghiêm như thứ tự trong sổ, mảng thứ 5 ở đúng vị trí của nó từ sáng tới chiều.

Không ai nhắc, Bùi Văn Hảo vẫn tự đi kiểm lại mảng của mình, vì anh biết dưới nước không có chỗ cho chữ quên. Đoàn bè đi qua một bến là để lại ở bến đó một câu chuyện, và mang theo một câu chuyện khác của bến đi cùng.

Cây sào trong tay thợ bè vừa là mái chèo, vừa là cây gậy đo sâu, vừa là vũ khí tự vệ cuối cùng trước đá ngầm. Câu chuyện ở bến dưới Cẩm Lương những ngày này chỉ xoay quanh mực nước, bãi neo và đường đi của đoàn bè.

Dây chão ngâm nước lâu ngày nặng trĩu, kéo lên phải dùng cả hai tay và một nhịp hít thở sâu của người thợ. Mấy đứa trẻ ở bến dưới Cẩm Lương chạy dọc bờ một đoạn, vẫy tay chào đoàn rồi đứng lại nhìn cho tới khi mảng cuối khuất hẳn.

Có những lúc Lực chỉ giơ tay ra hiệu, không nói một lời, mà cả đoàn vẫn hiểu phải làm gì ngay sau đó. Ai mới vào nghề cũng phải học cách nói ngắn lại, bởi giữa dòng xoáy không có thời gian cho một câu dài.

Buổi trưa đoàn ăn cơm nguội với muối vừng ngay trên mảng, tay vẫn không rời sào quá lâu. Chiều về, ánh nắng cuối ngày nhuộm mặt sông thành màu đồng đỏ, đoàn bè nhìn nhau mà biết một ngày nữa đã qua yên.

Khi nắng đứng bóng, bóng của thợ bè đổ ngắn trên mặt mảng, và tiếng ve từ rừng ven sông kêu ran không ngớt. Bữa ăn trên sông không có giờ cố định, nước cho lúc nào yên thì thợ ăn lúc đó, ăn xong lại chống sào ngay.

Sào tốt phải thẳng, nặng vừa tay và không một vết nứt dọc thân, thợ chọn sào kỹ như chọn người giữ dây neo. Bữa ăn trên sông không có giờ cố định, nước cho lúc nào yên thì thợ ăn lúc đó, ăn xong lại chống sào ngay.

mảng thứ 5 giữ khoảng cách đều với mảng trước, không nhanh hơn hiệu còi và cũng không chậm tới mức mảng sau phải ghìm lại.

Buổi trưa đoàn ăn cơm nguội với muối vừng ngay trên mảng, tay vẫn không rời sào quá lâu. Dân ở bến dưới Cẩm Lương quen nhìn sông trước khi nhìn trời, bởi sông ở đây mới là cái lịch thật của họ.

Sào tốt phải thẳng, nặng vừa tay và không một vết nứt dọc thân, thợ chọn sào kỹ như chọn người giữ dây neo.

Nước sông mùa này mang theo phù sa đỏ, bám vào phên nứa thành một lớp bùn mỏng chỉ sau nửa ngày đi. Cây sào trong tay thợ bè vừa là mái chèo, vừa là cây gậy đo sâu, vừa là vũ khí tự vệ cuối cùng trước đá ngầm.

Dây chão ngâm nước lâu ngày nặng trĩu, kéo lên phải dùng cả hai tay và một nhịp hít thở sâu của người thợ. Mỗi thợ bè có một cây sào quen tay, đổi sào là đổi cả nhịp chống, nên ít ai chịu mượn sào của người khác.

Gió sông thổi qua bến dưới Cẩm Lương mang theo mùi lá rừng ướt và mùi gỗ mục trôi từ thượng nguồn về. Sau việc vừa xảy ra, thợ trẻ trong đoàn nhìn thợ cả bằng ánh mắt khác hẳn buổi sáng.

Tên của người còn sống đó được Lực khoanh lại trong sổ tay của mình. Năm năm giữ kín một chuyến đi, một cuốn sổ bị xé một trang, và một người trong cuộc còn sống ở ngay bến dưới này: mọi đường dây của chuyện cũ giờ đều chạy về phía người thợ tên Lẹm.

Buổi trưa hôm đó, ba người ăn cơm ở nhà kho của bến. Lực ăn ít và nói ít. Trong đầu anh, buổi chiều nay sẽ là buổi anh gặp lại người thợ đã đổi sắc mặt khi nghe nhắc tới Cửa Thần ở bãi neo dưới Quan Hóa mấy ngày trước, và lần này anh sẽ không để câu chuyện dừng ở một lời phủ nhận.

Chương khác

Xem thêm