THUỒNG LUỒNG MÀO ĐỎ Ở SÔNG MÃ - Chương 30: Trang Sổ Bị Xé Của Phường
Tối ngày 15/07/2026, trên mảng điều hành ở bãi neo trước cửa hẻm, Hà Văn Lực yêu cầu Bùi Văn Hảo mang sổ bè của phường ra để xem lại phần ghi chuyến bè…
Nội dung chương
Tối ngày 15/07/2026, trên mảng điều hành ở bãi neo trước cửa hẻm, Hà Văn Lực yêu cầu Bùi Văn Hảo mang sổ bè của phường ra để xem lại phần ghi chuyến bè mùa lũ năm năm trước. Đinh Văn Rô ngồi cùng hai người dưới ánh đèn dầu, vì anh là thợ kỳ cựu còn lại của chính chuyến năm đó trong đoàn này.
Hảo mở cuốn sổ bè cũ của phường, bìa sổ đã mềm vì hơi nước nhiều năm. Phần ghi chuyến năm năm trước còn lại rất ít, chỉ có mấy dòng ghi ngày đi, ngày về và số hàng. Ở giữa phần ghi đó, một trang sổ đã bị xé từ lâu, vết xé đã cũ và ngả màu, chỉ còn lại một mép giấy răng cưa sát gáy sổ.
Bùi Văn Hảo kể cho thợ trẻ nghe một chuyện cũ của phường, kể ngắn gọn và dừng ở đúng chỗ cần nhớ, không thêm một lời dọa nào. Khi nắng đứng bóng, bóng của thợ bè đổ ngắn trên mặt mảng, và tiếng ve từ rừng ven sông kêu ran không ngớt.
- Trang này bị xé từ bao giờ, ông Hảo. Ông là người giữ sổ phường, ông phải biết chứ.
- Tôi thề với anh, tôi không xé trang này và tôi không biết ai xé. Sổ qua tay nhiều người giữ ở các đời chủ phường trước tôi nữa.
Chiều về, ánh nắng cuối ngày nhuộm mặt sông thành màu đồng đỏ, đoàn bè nhìn nhau mà biết một ngày nữa đã qua yên.
Ba người nhìn trang sổ cụt trong im lặng rất lâu. Một trang sổ bị xé trong phần ghi của đúng chuyến bè đang được hỏi tới không thể là chuyện ngẫu nhiên trong đầu Lực lúc này. Trang đó có thể ghi bất cứ thứ gì: danh sách thợ, chuyện xảy ra ở vực, hay lý do một phụ bè bỏ nghề.
Rô cầm cuốn sổ lên xem vết xé ở gáy. Anh nói vết xé này cũ lắm rồi, xé từ nhiều năm trước, giấy ở mép xé đã giòn. Người xé trang này muốn một phần của chuyến năm xưa không còn nằm trong sổ của phường nữa, và người đó đã làm việc này từ rất lâu trước chuyến đi hôm nay.
Lời của thợ cả đi dọc đoàn nhanh hơn cả tiếng còi, vì thợ nào cũng hiểu lệnh của anh là lệnh giữ mạng. Mỗi thợ bè có một cây sào quen tay, đổi sào là đổi cả nhịp chống, nên ít ai chịu mượn sào của người khác.
- Sổ thiếu một trang thì mình đi tìm người còn nhớ trang đó ghi gì. Người trong cuộc còn sống ở bến dưới này.
- Sáng mai đoàn quay lại bến dưới. Tôi, ông và anh Rô đi tìm người trong cuộc năm xưa.
Tiếng dây chão cọ vào phên nứa nghe ken két trong đêm, là âm thanh mà thợ trực đêm nghe rõ nhất. Bữa ăn trên sông không có giờ cố định, nước cho lúc nào yên thì thợ ăn lúc đó, ăn xong lại chống sào ngay.
Quyết định đó khép lại buổi tối trên mảng điều hành. Hảo cuốn sổ bè lại cẩn thận, buộc dây quanh sổ như cũ và giữ nó bên mình suốt đêm đó. Lực đứng ở đầu mảng nhìn về phía cửa hẻm đen thẫm, nơi tiếng huýt đêm qua đã nổi lên và làm tai con trai anh rỉ máu.
Mặt nước đổi màu theo từng đám mây trên trời, lúc xám, lúc đỏ sẫm, lúc lại ánh lên một vệt sáng bạc mỏng. Ở bến này, lệ cũ được giữ không phải vì sợ bị phạt, mà vì ai cũng từng thấy cái giá của một lần phá lệ.
Mấy đứa trẻ ở mảng điều hành trước cửa hẻm chạy dọc bờ một đoạn, vẫy tay chào đoàn rồi đứng lại nhìn cho tới khi mảng cuối khuất hẳn. Trên mảng, lời nói được dùng tiết kiệm như gạo ăn, chỉ nói đúng việc cần nói cho người cầm sào bên cạnh nghe.
Cây sào trong tay thợ bè vừa là mái chèo, vừa là cây gậy đo sâu, vừa là vũ khí tự vệ cuối cùng trước đá ngầm. Trang sổ của ngày hôm nay ngắn hơn mọi ngày, nhưng Lực vẫn bắt ghi đủ, vì ngày yên cũng là một phần của chuyến đi.
Hơi nước từ mặt sông bốc lên làm áo thợ bè ẩm suốt, dù nắng đã lên cao trên đỉnh núi. Một đoàn bè giữ lệ nghiêm thường đi chậm ở chỗ yên và qua nhanh ở chỗ dữ, vì họ không mất thời gian sửa sai.
Dân ở mảng điều hành trước cửa hẻm quen nhìn sông trước khi nhìn trời, bởi sông ở đây mới là cái lịch thật của họ. Việc gì qua tay Đinh Văn Rô cũng được ghi lại, vì anh học được từ thợ cả rằng trí nhớ của người đi sông không giữ nổi một chuyến dài.
Nước sông mùa này mang theo phù sa đỏ, bám vào phên nứa thành một lớp bùn mỏng chỉ sau nửa ngày đi. Sau việc vừa xảy ra, thợ trẻ trong đoàn nhìn thợ cả bằng ánh mắt khác hẳn buổi sáng.
Không ai nhắc, Bùi Văn Hảo vẫn tự đi kiểm lại mảng của mình, vì anh biết dưới nước không có chỗ cho chữ quên. Sào tốt phải thẳng, nặng vừa tay và không một vết nứt dọc thân, thợ chọn sào kỹ như chọn người giữ dây neo.
Mỗi ngày của chuyến đi đều được chốt lại bằng một trang sổ, không ngày nào được bỏ trống dù là ngày yên nhất.
Ai mới vào nghề cũng phải học cách nói ngắn lại, bởi giữa dòng xoáy không có thời gian cho một câu dài. Bùi Văn Hảo kiểm lại phần việc của mảng mình thêm một lượt nữa, tay sờ từng mối buộc như người ta sờ lại một lời hứa.
Khi đoàn đã yên, Lực vẫn chưa yên, anh còn đi thêm một vòng cuối như thói quen không bỏ được của người cầm lái. Thợ trẻ học nghề bằng tai trước khi học bằng tay, nghe đủ chuyện sông nước rồi mới dám cầm sào ở đoạn dữ.
Sổ tay của Đinh Văn Rô thêm mấy dòng mới, ghi rõ việc, rõ người làm và rõ giờ giấc để sau này còn đối chiếu. Dây chão ngâm nước lâu ngày nặng trĩu, kéo lên phải dùng cả hai tay và một nhịp hít thở sâu của người thợ.
Bài học của ngày hôm nay đến từ một việc rất nhỏ, suýt nữa không ai trong đoàn để ý tới nó. Nhìn mặt sông lâu, mắt người ta hoa đi vì bọt và rác trôi, nên thợ cả bắt thợ trẻ thay nhau nhìn nước từng chặng ngắn.
Nhìn từ trên bờ cao, đoàn mảng như một con rắn nứa dài đang trườn chậm trên mặt nước đỏ.
Buổi trưa đoàn ăn cơm nguội với muối vừng ngay trên mảng, tay vẫn không rời sào quá lâu. Phần việc của Bùi Văn Hảo được kiểm thêm một lượt, mối buộc nào cũng phải qua tay anh một lần mới yên.
Việc giữ lệ nghe qua tưởng chậm chạp, nhưng người đi sông lâu năm đều biết lệ chính là đường tắt an toàn nhất qua chỗ dữ. Sổ bè ghi thêm một trang mới về ngày làm việc hôm nay, trang giấy ẩm hơi nước và chữ viết hơi nhòe ở mép.
Phù sa đỏ bám lên phên nứa rất nhanh, mảng đi nửa ngày đã thấy mặt phên đổi màu như được quét một lớp sơn đất. Mỗi ngày của chuyến đi đều được chốt lại bằng một trang sổ, không ngày nào được bỏ trống dù là ngày yên nhất.
Mỗi thợ bè có một cây sào quen tay, đổi sào là đổi cả nhịp chống, nên ít ai chịu mượn sào của người khác. Câu chuyện ở mảng điều hành trước cửa hẻm những ngày này chỉ xoay quanh mực nước, bãi neo và đường đi của đoàn bè.
Cuộn dây nào cũng được phơi lại khi đoàn neo, vì dây ướt để qua đêm trong khoang mảng sẽ mục rất nhanh. Đoàn bè đi qua một bến là để lại ở bến đó một câu chuyện, và mang theo một câu chuyện khác của bến đi cùng.
Có những lúc Lực chỉ giơ tay ra hiệu, không nói một lời, mà cả đoàn vẫn hiểu phải làm gì ngay sau đó. Trên mảng, lời nói được dùng tiết kiệm như gạo ăn, chỉ nói đúng việc cần nói cho người cầm sào bên cạnh nghe.
Buổi trưa đoàn ăn cơm nguội với muối vừng ngay trên mảng, tay vẫn không rời sào quá lâu. Đêm xuống trên sông nhanh hơn trên đất, vì hai bên núi che mất nắng chiều từ rất sớm.
Chiều về, ánh nắng cuối ngày nhuộm mặt sông thành màu đồng đỏ, đoàn bè nhìn nhau mà biết một ngày nữa đã qua yên. Bữa ăn trên sông không có giờ cố định, nước cho lúc nào yên thì thợ ăn lúc đó, ăn xong lại chống sào ngay.
Sào tốt phải thẳng, nặng vừa tay và không một vết nứt dọc thân, thợ chọn sào kỹ như chọn người giữ dây neo. Bữa ăn trên sông không có giờ cố định, nước cho lúc nào yên thì thợ ăn lúc đó, ăn xong lại chống sào ngay.
Nhìn từ trên bờ cao, đoàn mảng như một con rắn nứa dài đang trườn chậm trên mặt nước đỏ. Khi nắng đứng bóng, bóng của thợ bè đổ ngắn trên mặt mảng, và tiếng ve từ rừng ven sông kêu ran không ngớt.
Buổi trưa đoàn ăn cơm nguội với muối vừng ngay trên mảng, tay vẫn không rời sào quá lâu. Dân ở mảng điều hành trước cửa hẻm quen nhìn sông trước khi nhìn trời, bởi sông ở đây mới là cái lịch thật của họ.
Sào tốt phải thẳng, nặng vừa tay và không một vết nứt dọc thân, thợ chọn sào kỹ như chọn người giữ dây neo.
Nước sông mùa này mang theo phù sa đỏ, bám vào phên nứa thành một lớp bùn mỏng chỉ sau nửa ngày đi. Cây sào trong tay thợ bè vừa là mái chèo, vừa là cây gậy đo sâu, vừa là vũ khí tự vệ cuối cùng trước đá ngầm.
Trong sổ tay của mình, Lực ghi một dòng cuối ngày: sổ bè của phường về chuyến năm xưa thiếu một trang, vết xé đã cũ, người giữ sổ hiện tại thề không xé và không biết ai xé. Ngày mai, đoàn bắt đầu truy lại chuyện năm xưa từ những người còn sống, bắt đầu ở bến dưới Cẩm Lương.
Đêm đó bãi neo yên tĩnh một cách lạ thường sau hai đêm nhiều biến cố. Thợ bè ngủ sớm theo lệnh thợ cả, vì từ sáng mai, công việc của đoàn không còn chỉ là đi sông nữa. Đoàn phải đi tìm một sự thật đã bị xé ra khỏi sổ của chính phường mình.