THUỒNG LUỒNG MÀO ĐỎ Ở SÔNG MÃ - Chương 12: Ghềnh Đầu Tiên

Chiều ngày 06/07/2026, đoàn bè tới ghềnh đá đầu tiên ở đoạn Quan Hóa. Mặt sông hẹp lại giữa hai bãi đá, nước chảy qua ghềnh trắng bọt và kêu to từ xa. Hà…

Nội dung chương

Chiều ngày 06/07/2026, đoàn bè tới ghềnh đá đầu tiên ở đoạn Quan Hóa. Mặt sông hẹp lại giữa hai bãi đá, nước chảy qua ghềnh trắng bọt và kêu to từ xa. Hà Văn Lực cho cả đoàn neo lại ở bãi bồi trước ghềnh, không cho mảng nào tự ý tiến vào vùng nước trắng đó.

Theo lệ qua ghềnh, đoàn thả một phần lễ gạo muối nhỏ xuống nước trước khi cho mảng đầu đi qua. Phần lễ này nằm trong lệ tạ đã giảng ở bến: qua thác và vực dữ thì phải tạ trước. Lực tự tay thả phần lễ, nhìn nó trôi vào vùng bọt trắng rồi mới đưa còi lên miệng.

Buổi trưa đoàn ăn cơm nguội với muối vừng ngay trên mảng, tay vẫn không rời sào quá lâu.

- Từng mảng một qua thôi. Mảng trước qua hẳn, mảng sau mới được nhổ neo.

- Ghềnh này đá nhiều, sào chạm đá là trượt ngay. Anh em giữ sào ngắn lại.

Khi đoàn đã yên, Lực vẫn chưa yên, anh còn đi thêm một vòng cuối như thói quen không bỏ được của người cầm lái. Câu chuyện ở ghềnh đá đoạn Quan Hóa những ngày này chỉ xoay quanh mực nước, bãi neo và đường đi của đoàn bè.

Đinh Văn Rô nói câu đó với thợ ở mảng gần mình nhất. Anh đã qua ghềnh này nhiều mùa, thuộc từng mỏm đá ngầm dưới lớp bọt trắng. Sầm Văn Đức ở mảng bên nghe Rô dặn thì gật đầu, tay siết chặt cây sào của mình hơn.

Từng mảng nứa lần lượt lách qua ghềnh theo hiệu còi của thợ cả. Mảng nào qua tới bãi yên phía dưới cũng neo lại chờ, không đi tiếp một mình. Đếm tới mảng cuối cùng qua hẳn, cả mười mảng của đoàn đều an toàn, không mảng nào va đá tới mức vỡ phên.

Dưới mặt nước đục ngầu ấy là một thế giới khác hẳn, có đá, có hố sâu và có những dòng chảy không ai nhìn thấy trọn. Ở bến này, lệ cũ được giữ không phải vì sợ bị phạt, mà vì ai cũng từng thấy cái giá của một lần phá lệ.

Đức ngồi xuống mặt mảng của mình, thở ra một hơi dài và nói lệ của thợ cả tuy chậm mà chắc. Câu nói đó được mấy thợ quanh đó nhắc lại trong bữa cơm tối. Chậm ở đây không phải là sợ, chậm là cách người đi bè giữ cho hàng và người cùng về tới bến dưới.

- Qua ghềnh đầu yên rồi. Tối nay đoàn neo ở bãi bồi này, mai đi tiếp sớm.

Hơi nước từ mặt sông bốc lên làm áo thợ bè ẩm suốt, dù nắng đã lên cao trên đỉnh núi.

- Bãi này tro bếp xử lý sao hả thợ cả. Đổ ra bãi cát khô được không.

Lời của thợ cả đi dọc đoàn nhanh hơn cả tiếng còi, vì thợ nào cũng hiểu lệnh của anh là lệnh giữ mạng. Không ai nhắc, Đinh Văn Rô vẫn tự đi kiểm lại mảng của mình, vì anh biết dưới nước không có chỗ cho chữ quên.

Đoàn bè đi qua một bến là để lại ở bến đó một câu chuyện, và mang theo một câu chuyện khác của bến đi cùng.

Cây sào trong tay thợ bè vừa là mái chèo, vừa là cây gậy đo sâu, vừa là vũ khí tự vệ cuối cùng trước đá ngầm. Việc giữ lệ nghe qua tưởng chậm chạp, nhưng người đi sông lâu năm đều biết lệ chính là đường tắt an toàn nhất qua chỗ dữ.

Một đoàn bè giữ lệ nghiêm thường đi chậm ở chỗ yên và qua nhanh ở chỗ dữ, vì họ không mất thời gian sửa sai. Cơm mang theo được gói trong lá chuối, mở ra còn thơm mùi lá mới dù đã nguội từ lâu.

Nhìn từ trên bờ cao, đoàn mảng như một con rắn nứa dài đang trườn chậm trên mặt nước đỏ.

Khi nắng đứng bóng, bóng của thợ bè đổ ngắn trên mặt mảng, và tiếng ve từ rừng ven sông kêu ran không ngớt. mảng thứ 6 giữ khoảng cách đều với mảng trước, không nhanh hơn hiệu còi và cũng không chậm tới mức mảng sau phải ghìm lại.

Sầm Văn Đức học được trong ngày hôm nay một điều mà sách vở ở bến không dạy: nước yên chưa bao giờ có nghĩa là nước lành. Dân ở ghềnh đá đoạn Quan Hóa quen nhìn sông trước khi nhìn trời, bởi sông ở đây mới là cái lịch thật của họ.

Lớp phù sa mùa lũ phủ lên mọi thứ đoàn mang theo, từ sào, dây cho tới gấu quần của thợ bè. Thợ bè nói với nhau bằng những câu rất ngắn, vì tiếng nước và tiếng sào đã chiếm hết phần ồn ào của một ngày.

Cuộn dây nào cũng được phơi lại khi đoàn neo, vì dây ướt để qua đêm trong khoang mảng sẽ mục rất nhanh. Sổ bè ghi thêm một trang mới về ngày làm việc hôm nay, trang giấy ẩm hơi nước và chữ viết hơi nhòe ở mép.

Sổ tay của Sầm Văn Đức thêm mấy dòng mới, ghi rõ việc, rõ người làm và rõ giờ giấc để sau này còn đối chiếu. Đinh Văn Rô kiểm lại phần việc của mảng mình thêm một lượt nữa, tay sờ từng mối buộc như người ta sờ lại một lời hứa.

Phần việc của Đinh Văn Rô được kiểm thêm một lượt, mối buộc nào cũng phải qua tay anh một lần mới yên. Ở ghềnh đá đoạn Quan Hóa, người ta nói chuyện con nước nhiều hơn nói chuyện giá hàng, vì nước là thứ quyết định hết.

Trang sổ của ngày hôm nay ngắn hơn mọi ngày, nhưng Lực vẫn bắt ghi đủ, vì ngày yên cũng là một phần của chuyến đi.

Đinh Văn Rô kể cho thợ trẻ nghe một chuyện cũ của phường, kể ngắn gọn và dừng ở đúng chỗ cần nhớ, không thêm một lời dọa nào. Buổi làm việc ở ghềnh đá đoạn Quan Hóa bắt đầu trong hơi nước lạnh và kết thúc trong nắng gắt, đó là nhịp quen của mùa lũ.

Ai mới vào nghề cũng phải học cách nói ngắn lại, bởi giữa dòng xoáy không có thời gian cho một câu dài. Bữa ăn trên sông không có giờ cố định, nước cho lúc nào yên thì thợ ăn lúc đó, ăn xong lại chống sào ngay.

Hơi nước từ mặt sông bốc lên làm áo thợ bè ẩm suốt, dù nắng đã lên cao trên đỉnh núi. Mỗi thợ bè có một cây sào quen tay, đổi sào là đổi cả nhịp chống, nên ít ai chịu mượn sào của người khác.

Ở bến này, lệ cũ được giữ không phải vì sợ bị phạt, mà vì ai cũng từng thấy cái giá của một lần phá lệ. Sào tốt phải thẳng, nặng vừa tay và không một vết nứt dọc thân, thợ chọn sào kỹ như chọn người giữ dây neo.

Có những lúc Lực chỉ giơ tay ra hiệu, không nói một lời, mà cả đoàn vẫn hiểu phải làm gì ngay sau đó. Cơm mang theo được gói trong lá chuối, mở ra còn thơm mùi lá mới dù đã nguội từ lâu.

Không ai nhắc, Đinh Văn Rô vẫn tự đi kiểm lại mảng của mình, vì anh biết dưới nước không có chỗ cho chữ quên. Mấy đứa trẻ ở ghềnh đá đoạn Quan Hóa chạy dọc bờ một đoạn, vẫy tay chào đoàn rồi đứng lại nhìn cho tới khi mảng cuối khuất hẳn.

Phần việc của Đinh Văn Rô được kiểm thêm một lượt, mối buộc nào cũng phải qua tay anh một lần mới yên. Buổi làm việc ở ghềnh đá đoạn Quan Hóa bắt đầu trong hơi nước lạnh và kết thúc trong nắng gắt, đó là nhịp quen của mùa lũ.

Sổ bè ghi thêm một trang mới về ngày làm việc hôm nay, trang giấy ẩm hơi nước và chữ viết hơi nhòe ở mép.

Sầm Văn Đức ghi vào sổ tay của mình mấy dòng ngắn về việc vừa xong, chữ viết thẳng hàng và không thiếu một con số nào.

Tiếng dây chão cọ vào phên nứa nghe ken két trong đêm, là âm thanh mà thợ trực đêm nghe rõ nhất. Cơm mang theo được gói trong lá chuối, mở ra còn thơm mùi lá mới dù đã nguội từ lâu.

Dây chão ngâm nước lâu ngày nặng trĩu, kéo lên phải dùng cả hai tay và một nhịp hít thở sâu của người thợ. Khi đoàn đã yên, Lực vẫn chưa yên, anh còn đi thêm một vòng cuối như thói quen không bỏ được của người cầm lái.

Phù sa đỏ bám lên phên nứa rất nhanh, mảng đi nửa ngày đã thấy mặt phên đổi màu như được quét một lớp sơn đất. Trên mảng, lời nói được dùng tiết kiệm như gạo ăn, chỉ nói đúng việc cần nói cho người cầm sào bên cạnh nghe.

Chiều về, ánh nắng cuối ngày nhuộm mặt sông thành màu đồng đỏ, đoàn bè nhìn nhau mà biết một ngày nữa đã qua yên. Khi đoàn đã yên, Lực vẫn chưa yên, anh còn đi thêm một vòng cuối như thói quen không bỏ được của người cầm lái.

Nước sông mùa này mang theo phù sa đỏ, bám vào phên nứa thành một lớp bùn mỏng chỉ sau nửa ngày đi.

Buổi trưa đoàn ăn cơm nguội với muối vừng ngay trên mảng, tay vẫn không rời sào quá lâu. Bài học của ngày hôm nay đến từ một việc rất nhỏ, suýt nữa không ai trong đoàn để ý tới nó.

Dưới mặt nước đục ngầu ấy là một thế giới khác hẳn, có đá, có hố sâu và có những dòng chảy không ai nhìn thấy trọn. Không ai nhắc, Đinh Văn Rô vẫn tự đi kiểm lại mảng của mình, vì anh biết dưới nước không có chỗ cho chữ quên.

Không ai nhắc, Đinh Văn Rô vẫn tự đi kiểm lại mảng của mình, vì anh biết dưới nước không có chỗ cho chữ quên. Chuyện nghề được truyền miệng trong lúc buộc dây và vá phên, người kể ít chữ mà người nghe nhớ rất lâu.

Lực chỉ tay lên bãi bồi cao và nói rõ lệ cũ: tro bếp của đoàn thu hết vào bao tải, treo trên mảng và mang tới bãi đổ quy định ở bến dưới. Tối đó, các bếp trên mảng nấu xong đều xúc tro vào bao, buộc miệng bao lại trước mặt người giữ sổ phụ.

Đêm đầu tiên đoàn neo xa bến nhà yên tĩnh hơn Lực nghĩ. Tiếng ghềnh đá vọng lại từ xa đều đều như một tiếng thở dài của sông. Anh nằm nghe tiếng đó và tính trong đầu những chặng còn lại: còn nhiều ghềnh, nhiều vực phụ, và ở cuối cùng là Cửa Thần.

Chương khác

Xem thêm