THUỒNG LUỒNG MÀO ĐỎ Ở SÔNG MÃ - Chương 10: Nước Lũ Về Đỏ Quạch
Tối ngày 05/07/2026, nước lũ thượng nguồn đổ về bến Hồi Xuân đỏ quạch cả mặt sông. Rác và gỗ mục trôi dày thành từng vệt dài, đập vào các mảng nứa đang…
Nội dung chương
Tối ngày 05/07/2026, nước lũ thượng nguồn đổ về bến Hồi Xuân đỏ quạch cả mặt sông. Rác và gỗ mục trôi dày thành từng vệt dài, đập vào các mảng nứa đang neo chờ ngày xuất bến. Hà Văn Lực, Hà Văn Thao và Đinh Văn Rô đứng trên bến nhìn con nước mới về, áo ướt hơi mưa bay từ phía thượng nguồn.
Lực cho thợ trực đêm tăng thêm một người ở mỗi đầu đoàn mảng. Nước lũ mới về là lúc dây neo dễ căng đứt nhất, vì rác trôi quấn vào mảng làm lực kéo tăng lên từng giờ. Thao cầm đèn đi dọc bến, kiểm tra từng nút dây neo theo lệnh cha, về báo lại không một nút nào lỏng.
Đinh Văn Rô học được trong ngày hôm nay một điều mà sách vở ở bến không dạy: nước yên chưa bao giờ có nghĩa là nước lành. Khi đoàn đã yên, Lực vẫn chưa yên, anh còn đi thêm một vòng cuối như thói quen không bỏ được của người cầm lái.
Nửa đêm, khi mưa đã tạnh và cả bến chìm trong yên tĩnh, một âm thanh lạ vọng lại từ phía hạ lưu rất xa. Đó là một tiếng huýt gió ngắn, sắc và lạ tai, nổi lên trên tiếng nước rồi tắt ngay. Mấy người trực đêm ngẩng đầu nhìn nhau, không ai gọi được tên của âm thanh đó.
- Vừa rồi là tiếng gì vậy cha. Gió qua hẻm núi hay tiếng còi của đoàn nào ở dưới.
Đoàn bè đi qua một bến là để lại ở bến đó một câu chuyện, và mang theo một câu chuyện khác của bến đi cùng.
- Không phải còi bè. Còi bè không sắc như vậy. Cũng chưa chắc là gió, Thao ạ.
Rô đứng bên nghe hai cha con nói mà không chen vào. Anh đã đi sông nhiều năm, nghe đủ thứ tiếng của sông trong đêm: tiếng cá quẫy, tiếng gỗ mục va đá, tiếng gió luồn qua vách núi. Tiếng huýt vừa rồi không giống bất cứ tiếng nào trong số đó, và anh giữ nhận xét của mình trong bụng.
Nước sông mùa này mang theo phù sa đỏ, bám vào phên nứa thành một lớp bùn mỏng chỉ sau nửa ngày đi. Phần việc của Hà Văn Thao được kiểm thêm một lượt, mối buộc nào cũng phải qua tay anh một lần mới yên.
Âm thanh lạ không quay lại lần thứ hai trong đêm đó. Bến Hồi Xuân dần trở lại với tiếng nước vỗ mảng đều đều. Nhưng những người đã thức và nghe thấy nó thì không ai ngủ lại được ngon giấc. Thao nằm trong lán trực, mở mắt nhìn lên mái lán, tai vẫn chờ một tiếng huýt thứ hai mà không thấy.
Rạng sáng ngày 06/07/2026, mặt sông đỏ hơn cả chiều hôm trước, mực nước đã lên tới vạch cao nhất của cọc đo nước ở đầu bến. Lực đi một vòng kiểm tra cuối cùng: sào đủ, dây đủ, áo của đoàn không còn màu đỏ, phần lễ đã niêm phong và giao cho mảng phụ. Mọi mục trong sổ phụ đều có dấu xong.
Thợ bè nói với nhau bằng những câu rất ngắn, vì tiếng nước và tiếng sào đã chiếm hết phần ồn ào của một ngày. Tiếng dây chão cọ vào phên nứa nghe ken két trong đêm, là âm thanh mà thợ trực đêm nghe rõ nhất.
- Nước về đủ rồi. Xuất bến theo lịch đã chốt. Mười mảng xuống nước theo đúng thứ tự trong sổ.
- Thợ cả ra lệnh thì đoàn đi. Chúc cả đoàn chân cứng sào chắc.
Câu chuyện ở bến Hồi Xuân những ngày này chỉ xoay quanh mực nước, bãi neo và đường đi của đoàn bè.
Một đoàn bè giữ lệ nghiêm thường đi chậm ở chỗ yên và qua nhanh ở chỗ dữ, vì họ không mất thời gian sửa sai. Hà Văn Thao kiểm lại phần việc của mảng mình thêm một lượt nữa, tay sờ từng mối buộc như người ta sờ lại một lời hứa.
Bữa ăn trên sông không có giờ cố định, nước cho lúc nào yên thì thợ ăn lúc đó, ăn xong lại chống sào ngay. Dân ở bến Hồi Xuân quen nhìn sông trước khi nhìn trời, bởi sông ở đây mới là cái lịch thật của họ.
Thợ cả là người ngủ muộn nhất đoàn và dậy sớm nhất đoàn, đó là phần việc không ghi trong sổ của bất cứ phường bè nào. Buổi trưa đoàn ăn cơm nguội với muối vừng ngay trên mảng, tay vẫn không rời sào quá lâu.
Gió sông thổi qua bến Hồi Xuân mang theo mùi lá rừng ướt và mùi gỗ mục trôi từ thượng nguồn về. Lớp phù sa mùa lũ phủ lên mọi thứ đoàn mang theo, từ sào, dây cho tới gấu quần của thợ bè.
Không ai nhắc, Hà Văn Thao vẫn tự đi kiểm lại mảng của mình, vì anh biết dưới nước không có chỗ cho chữ quên. Chiều về, ánh nắng cuối ngày nhuộm mặt sông thành màu đồng đỏ, đoàn bè nhìn nhau mà biết một ngày nữa đã qua yên.
Nhìn mặt sông lâu, mắt người ta hoa đi vì bọt và rác trôi, nên thợ cả bắt thợ trẻ thay nhau nhìn nước từng chặng ngắn. Chuyện nghề được truyền miệng trong lúc buộc dây và vá phên, người kể ít chữ mà người nghe nhớ rất lâu.
Sổ tay của Đinh Văn Rô thêm mấy dòng mới, ghi rõ việc, rõ người làm và rõ giờ giấc để sau này còn đối chiếu. Lời của thợ cả đi dọc đoàn nhanh hơn cả tiếng còi, vì thợ nào cũng hiểu lệnh của anh là lệnh giữ mạng.
Thợ trẻ học nghề bằng tai trước khi học bằng tay, nghe đủ chuyện sông nước rồi mới dám cầm sào ở đoạn dữ. Buổi làm việc ở bến Hồi Xuân bắt đầu trong hơi nước lạnh và kết thúc trong nắng gắt, đó là nhịp quen của mùa lũ.
Thứ tự của đoàn được giữ nghiêm như thứ tự trong sổ, mảng thứ 3 ở đúng vị trí của nó từ sáng tới chiều. Có những lúc Lực chỉ giơ tay ra hiệu, không nói một lời, mà cả đoàn vẫn hiểu phải làm gì ngay sau đó.
Lực ít nói trong lúc làm việc, nhưng mỗi câu anh nói ra đều được thợ quanh đó nhắc lại cho mảng bên cạnh nghe. Hơi nước từ mặt sông bốc lên làm áo thợ bè ẩm suốt, dù nắng đã lên cao trên đỉnh núi.
Cuộn dây nào cũng được phơi lại khi đoàn neo, vì dây ướt để qua đêm trong khoang mảng sẽ mục rất nhanh. Mỗi thợ bè có một cây sào quen tay, đổi sào là đổi cả nhịp chống, nên ít ai chịu mượn sào của người khác.
Sào tốt phải thẳng, nặng vừa tay và không một vết nứt dọc thân, thợ chọn sào kỹ như chọn người giữ dây neo. Lực đứng yên một lúc lâu sau khi mọi việc đã xong, mắt nhìn về phía hạ lưu như người đang nghe một câu trả lời chưa tới.
Khi nắng đứng bóng, bóng của thợ bè đổ ngắn trên mặt mảng, và tiếng ve từ rừng ven sông kêu ran không ngớt.
Mỗi ngày của chuyến đi đều được chốt lại bằng một trang sổ, không ngày nào được bỏ trống dù là ngày yên nhất.
Một đoàn bè giữ lệ nghiêm thường đi chậm ở chỗ yên và qua nhanh ở chỗ dữ, vì họ không mất thời gian sửa sai. Trang sổ của ngày hôm nay ngắn hơn mọi ngày, nhưng Lực vẫn bắt ghi đủ, vì ngày yên cũng là một phần của chuyến đi.
Lời của thợ cả đi dọc đoàn nhanh hơn cả tiếng còi, vì thợ nào cũng hiểu lệnh của anh là lệnh giữ mạng.
Hơi nước từ mặt sông bốc lên làm áo thợ bè ẩm suốt, dù nắng đã lên cao trên đỉnh núi. Mỗi thợ bè có một cây sào quen tay, đổi sào là đổi cả nhịp chống, nên ít ai chịu mượn sào của người khác.
Ở bến này, lệ cũ được giữ không phải vì sợ bị phạt, mà vì ai cũng từng thấy cái giá của một lần phá lệ. Cây sào trong tay thợ bè vừa là mái chèo, vừa là cây gậy đo sâu, vừa là vũ khí tự vệ cuối cùng trước đá ngầm.
Lời của thợ cả đi dọc đoàn nhanh hơn cả tiếng còi, vì thợ nào cũng hiểu lệnh của anh là lệnh giữ mạng. Cơm mang theo được gói trong lá chuối, mở ra còn thơm mùi lá mới dù đã nguội từ lâu.
Không ai nhắc, Hà Văn Thao vẫn tự đi kiểm lại mảng của mình, vì anh biết dưới nước không có chỗ cho chữ quên. Mấy đứa trẻ ở bến Hồi Xuân chạy dọc bờ một đoạn, vẫy tay chào đoàn rồi đứng lại nhìn cho tới khi mảng cuối khuất hẳn.
Phần việc của Hà Văn Thao được kiểm thêm một lượt, mối buộc nào cũng phải qua tay anh một lần mới yên. Buổi làm việc ở bến Hồi Xuân bắt đầu trong hơi nước lạnh và kết thúc trong nắng gắt, đó là nhịp quen của mùa lũ.
Sổ bè ghi thêm một trang mới về ngày làm việc hôm nay, trang giấy ẩm hơi nước và chữ viết hơi nhòe ở mép.
Đinh Văn Rô ghi vào sổ tay của mình mấy dòng ngắn về việc vừa xong, chữ viết thẳng hàng và không thiếu một con số nào.
Cuộn dây nào cũng được phơi lại khi đoàn neo, vì dây ướt để qua đêm trong khoang mảng sẽ mục rất nhanh. Cơm mang theo được gói trong lá chuối, mở ra còn thơm mùi lá mới dù đã nguội từ lâu.
Dây chão ngâm nước lâu ngày nặng trĩu, kéo lên phải dùng cả hai tay và một nhịp hít thở sâu của người thợ. Khi đoàn đã yên, Lực vẫn chưa yên, anh còn đi thêm một vòng cuối như thói quen không bỏ được của người cầm lái.
Lệnh xuất bến được truyền dọc bến bằng tiếng còi sậy của thợ cả. Thợ bè ở các mảng tháo dây neo bờ theo thứ tự, người trên bờ đỡ mảng ra khỏi bãi cạn. Mười mảng nứa lần lượt rời bến Hồi Xuân trong nắng sớm còn mờ hơi nước, hướng về phía hạ lưu, về phía Cửa Thần đang chờ ở cuối hành trình.
Lực đứng trên mảng điều hành nhìn lại bến nhà lần cuối trước khi khúc quanh che khuất nó. Mận đứng trên bờ giữa đám người tiễn, tay giơ lên một lần rồi hạ xuống. Anh quay mặt về phía hạ lưu, nơi con nước đỏ quạch đang kéo đoàn bè đi vào chuyến xuôi dòng dài nhất của mùa lũ năm nay.