THUỒNG LUỒNG MÀO ĐỎ Ở SÔNG MÃ - Chương 8: Mảng Lễ Gạo Muối Đầu Tiên
Tối ngày 04/07/2026, mặt sông trước bến Hồi Xuân lặng như một tấm gương đục. Lương Thị Mận và Phạm Văn Kiêu cùng chuẩn bị một mảng nứa nhỏ ngay ở mép…
Nội dung chương
Tối ngày 04/07/2026, mặt sông trước bến Hồi Xuân lặng như một tấm gương đục. Lương Thị Mận và Phạm Văn Kiêu cùng chuẩn bị một mảng nứa nhỏ ngay ở mép bến. Mảng lễ chỉ dài bằng hai sải tay, phên nứa mới, trên mặt mảng đặt một phần gạo trắng và một phần muối hạt gói trong lá chuối buộc chặt.
Hà Văn Lực tự tay đỡ mảng lễ xuống nước. Đây là lễ khởi hành của phường, làm trước ngày xuất bến để chào sông và tạ Thủy thần đã nuôi sống dân bến bao đời. Cả bến đứng yên trên bờ, không ai nói to, mấy đứa trẻ cũng bị người lớn giữ lại không cho chạy ra mép nước.
Ai mới vào nghề cũng phải học cách nói ngắn lại, bởi giữa dòng xoáy không có thời gian cho một câu dài.
Mảng lễ trôi chậm theo dòng, xoay nhẹ một vòng ở khúc quanh rồi khuất dần sau rặng cây ven bờ. Lực đứng nhìn cho tới khi mảng lễ khuất hẳn mới quay người lên bờ. Trong nghề bè, nhìn mảng lễ trôi yên là một điềm yên lòng cho ngày xuất bến, dù không ai nói thành lời điều đó.
- Lễ này không phải để mua chuộc sông đâu, anh Lực. Lễ là lời chào và lời tạ của người nhờ sông nuôi sống mà thôi.
Khi đoàn đã yên, Lực vẫn chưa yên, anh còn đi thêm một vòng cuối như thói quen không bỏ được của người cầm lái.
- Tôi biết, già Kiêu. Người sống nhờ sông thì phải biết chào sông trước khi nhờ sông chở hàng qua chỗ dữ.
Kiêu giảng thêm cho mấy thợ trẻ đứng gần đó nghe về lệ tạ. Gạo muối thả xuống nước không phải để đổi lấy một lời hứa hẹn nào. Nó là cách người đi bè tự nhắc mình rằng sông cho mình đường sống thì mình phải giữ lễ với sông, giữ từ việc nhỏ nhất như một bao tro bếp.
mảng thứ 7 giữ khoảng cách đều với mảng trước, không nhanh hơn hiệu còi và cũng không chậm tới mức mảng sau phải ghìm lại. Sào tốt phải thẳng, nặng vừa tay và không một vết nứt dọc thân, thợ chọn sào kỹ như chọn người giữ dây neo.
Sau lễ khởi hành, phần việc quan trọng hơn mới bắt đầu. Gạo muối dành cho lễ chính qua Cửa Thần được gói riêng thành từng phần, niêm phong bằng lá chuối và dây gai, ghi rõ số phần trong sổ của Mận. Phần lễ chính này được giao cho mảng phụ chở theo đoàn, tách riêng hẳn với gạo muối ăn hằng ngày của thợ bè.
- Phần lễ chính này ai giữ sổ, ai giữ hàng phải khớp nhau. Tới Cửa Thần mà thiếu một phần là tôi hỏi cả hai người.
Phù sa đỏ bám lên phên nứa rất nhanh, mảng đi nửa ngày đã thấy mặt phên đổi màu như được quét một lớp sơn đất.
- Sổ ở tay em, hàng ở mảng phụ, tên người giữ hàng em ghi ngay dưới số phần lễ đây này.
Mận lật sổ cho chồng xem. Chữ của bà ngay ngắn, số phần lễ ghi rõ, tên người giữ hàng ghi rõ. Lực nhìn sổ của vợ mà gật đầu. Trong nhà này, ông thợ cả giữ đoàn trên sông, còn bà vợ giữ phần sổ sách và lễ lạt ở bến, hai phần việc khớp nhau như hai mạn của một chiếc mảng.
Buổi làm việc ở bến Hồi Xuân bắt đầu trong hơi nước lạnh và kết thúc trong nắng gắt, đó là nhịp quen của mùa lũ. Mặt nước đổi màu theo từng đám mây trên trời, lúc xám, lúc đỏ sẫm, lúc lại ánh lên một vệt sáng bạc mỏng.
Có những lúc Lực chỉ giơ tay ra hiệu, không nói một lời, mà cả đoàn vẫn hiểu phải làm gì ngay sau đó. Đoàn bè đi qua một bến là để lại ở bến đó một câu chuyện, và mang theo một câu chuyện khác của bến đi cùng.
Dưới mặt nước đục ngầu ấy là một thế giới khác hẳn, có đá, có hố sâu và có những dòng chảy không ai nhìn thấy trọn.
Việc giữ lệ nghe qua tưởng chậm chạp, nhưng người đi sông lâu năm đều biết lệ chính là đường tắt an toàn nhất qua chỗ dữ. Lương Thị Mận kiểm lại phần việc của mảng mình thêm một lượt nữa, tay sờ từng mối buộc như người ta sờ lại một lời hứa.
Cơm mang theo được gói trong lá chuối, mở ra còn thơm mùi lá mới dù đã nguội từ lâu. Trang sổ của ngày hôm nay ngắn hơn mọi ngày, nhưng Lực vẫn bắt ghi đủ, vì ngày yên cũng là một phần của chuyến đi.
Dân ở bến Hồi Xuân quen nhìn sông trước khi nhìn trời, bởi sông ở đây mới là cái lịch thật của họ.
Thợ trẻ học nghề bằng tai trước khi học bằng tay, nghe đủ chuyện sông nước rồi mới dám cầm sào ở đoạn dữ. Thợ bè nói với nhau bằng những câu rất ngắn, vì tiếng nước và tiếng sào đã chiếm hết phần ồn ào của một ngày.
Phần việc của Lương Thị Mận được kiểm thêm một lượt, mối buộc nào cũng phải qua tay anh một lần mới yên.
Mỗi ngày của chuyến đi đều được chốt lại bằng một trang sổ, không ngày nào được bỏ trống dù là ngày yên nhất. Cuộn dây nào cũng được phơi lại khi đoàn neo, vì dây ướt để qua đêm trong khoang mảng sẽ mục rất nhanh.
Mỗi thợ bè có một cây sào quen tay, đổi sào là đổi cả nhịp chống, nên ít ai chịu mượn sào của người khác. Ở bến Hồi Xuân, người ta nói chuyện con nước nhiều hơn nói chuyện giá hàng, vì nước là thứ quyết định hết.
Phạm Văn Kiêu ghi vào sổ tay của mình mấy dòng ngắn về việc vừa xong, chữ viết thẳng hàng và không thiếu một con số nào.
Chiều về, ánh nắng cuối ngày nhuộm mặt sông thành màu đồng đỏ, đoàn bè nhìn nhau mà biết một ngày nữa đã qua yên. Gió sông thổi qua bến Hồi Xuân mang theo mùi lá rừng ướt và mùi gỗ mục trôi từ thượng nguồn về.
Sau việc vừa xảy ra, thợ trẻ trong đoàn nhìn thợ cả bằng ánh mắt khác hẳn buổi sáng. Sổ bè ghi thêm một trang mới về ngày làm việc hôm nay, trang giấy ẩm hơi nước và chữ viết hơi nhòe ở mép.
Dây chão ngâm nước lâu ngày nặng trĩu, kéo lên phải dùng cả hai tay và một nhịp hít thở sâu của người thợ. Sổ tay của Phạm Văn Kiêu thêm mấy dòng mới, ghi rõ việc, rõ người làm và rõ giờ giấc để sau này còn đối chiếu.
Mấy đứa trẻ ở bến Hồi Xuân chạy dọc bờ một đoạn, vẫy tay chào đoàn rồi đứng lại nhìn cho tới khi mảng cuối khuất hẳn. Trên mảng, lời nói được dùng tiết kiệm như gạo ăn, chỉ nói đúng việc cần nói cho người cầm sào bên cạnh nghe.
Người dân ven bờ nhìn đoàn bè đi qua với ánh mắt của người quen thấy cảnh này mỗi mùa lũ. Việc gì qua tay Phạm Văn Kiêu cũng được ghi lại, vì anh học được từ thợ cả rằng trí nhớ của người đi sông không giữ nổi một chuyến dài.
Phạm Văn Kiêu ghi vào sổ tay của mình mấy dòng ngắn về việc vừa xong, chữ viết thẳng hàng và không thiếu một con số nào.
Ở bến này, lệ cũ được giữ không phải vì sợ bị phạt, mà vì ai cũng từng thấy cái giá của một lần phá lệ. Mỗi ngày của chuyến đi đều được chốt lại bằng một trang sổ, không ngày nào được bỏ trống dù là ngày yên nhất.
Lời của thợ cả đi dọc đoàn nhanh hơn cả tiếng còi, vì thợ nào cũng hiểu lệnh của anh là lệnh giữ mạng.
Buổi làm việc ở bến Hồi Xuân bắt đầu trong hơi nước lạnh và kết thúc trong nắng gắt, đó là nhịp quen của mùa lũ. Cây sào trong tay thợ bè vừa là mái chèo, vừa là cây gậy đo sâu, vừa là vũ khí tự vệ cuối cùng trước đá ngầm.
Một đoàn bè giữ lệ nghiêm thường đi chậm ở chỗ yên và qua nhanh ở chỗ dữ, vì họ không mất thời gian sửa sai. Mỗi thợ bè có một cây sào quen tay, đổi sào là đổi cả nhịp chống, nên ít ai chịu mượn sào của người khác.
Lực ít nói trong lúc làm việc, nhưng mỗi câu anh nói ra đều được thợ quanh đó nhắc lại cho mảng bên cạnh nghe. Buổi trưa đoàn ăn cơm nguội với muối vừng ngay trên mảng, tay vẫn không rời sào quá lâu.
Không ai nhắc, Lương Thị Mận vẫn tự đi kiểm lại mảng của mình, vì anh biết dưới nước không có chỗ cho chữ quên. Mấy đứa trẻ ở bến Hồi Xuân chạy dọc bờ một đoạn, vẫy tay chào đoàn rồi đứng lại nhìn cho tới khi mảng cuối khuất hẳn.
Phần việc của Lương Thị Mận được kiểm thêm một lượt, mối buộc nào cũng phải qua tay anh một lần mới yên. Gió sông thổi qua bến Hồi Xuân mang theo mùi lá rừng ướt và mùi gỗ mục trôi từ thượng nguồn về.
Sổ bè ghi thêm một trang mới về ngày làm việc hôm nay, trang giấy ẩm hơi nước và chữ viết hơi nhòe ở mép.
Phạm Văn Kiêu ghi vào sổ tay của mình mấy dòng ngắn về việc vừa xong, chữ viết thẳng hàng và không thiếu một con số nào.
Tiếng dây chão cọ vào phên nứa nghe ken két trong đêm, là âm thanh mà thợ trực đêm nghe rõ nhất. Cơm mang theo được gói trong lá chuối, mở ra còn thơm mùi lá mới dù đã nguội từ lâu.
Dây chão ngâm nước lâu ngày nặng trĩu, kéo lên phải dùng cả hai tay và một nhịp hít thở sâu của người thợ. Lực đứng yên một lúc lâu sau khi mọi việc đã xong, mắt nhìn về phía hạ lưu như người đang nghe một câu trả lời chưa tới.
Đêm đó bến Hồi Xuân ngủ sớm hơn mọi ngày. Ngày mai đoàn còn việc tranh cãi về lịch đi với chủ phường, ngày kia là ngày lũ về và xuất bến. Lực nằm nghe tiếng nước vỗ bờ đều đều và nghĩ tới mảng lễ nhỏ vừa trôi khuất sau khúc quanh lúc tối.
Trước khi ngủ, anh ra hiên nhìn mặt sông một lần cuối. Nước sông trong đêm đen và yên, không một gợn sóng lạ. Anh tự nhủ chuyến đi nào cũng bắt đầu bằng một đêm yên như vậy, và việc của thợ cả là giữ cho đoàn mình còn được ngủ yên như vậy ở những đêm sau nữa.