THUỒNG LUỒNG MÀO ĐỎ Ở SÔNG MÃ - Chương 5: Chuyện Mảng Đầu Năm Xưa

Tối ngày 03/07/2026, quán nước ở đầu bến Hồi Xuân còn sáng đèn dầu và đông thợ bè ngồi lại sau bữa cơm. Hà Văn Lực, Đinh Văn Rô và Bùi Văn Hảo ngồi ở bàn…

Nội dung chương

Tối ngày 03/07/2026, quán nước ở đầu bến Hồi Xuân còn sáng đèn dầu và đông thợ bè ngồi lại sau bữa cơm. Hà Văn Lực, Đinh Văn Rô và Bùi Văn Hảo ngồi ở bàn trong cùng, trước mặt là ấm chè xanh và đĩa lạc rang. Câu chuyện của quán vòng qua chuyện giá luồng rồi dừng lại ở chuyến bè mùa lũ năm năm trước.

Rô là người kể chính, vì năm đó anh đi ở vị trí thợ kỳ cựu của đoàn. Anh kể đoàn năm đó cũng xuôi từ bến này, cũng qua Cửa Thần vào đúng mùa lũ lên cao. Tới vực, cả đoàn khựng lại rất lâu, mảng đầu năm đó neo chờ con nước suốt một buổi mà không qua được ngay.

Sau việc vừa xảy ra, thợ trẻ trong đoàn nhìn thợ cả bằng ánh mắt khác hẳn buổi sáng.

- Năm đó mảng đầu neo ở cửa vực từ trưa tới gần tối. Nước xoáy mạnh tới mức dây neo kêu căng như dây đàn.

- Rồi sao nữa. Cuối cùng đoàn qua bằng cách nào.

Lời của thợ cả đi dọc đoàn nhanh hơn cả tiếng còi, vì thợ nào cũng hiểu lệnh của anh là lệnh giữ mạng.

- Qua được lúc con nước đổi. Cả đoàn mất vía hết, nhưng qua được và không ai chết cả. Chuyện chỉ có vậy thôi.

Lực nghe Rô kể mà tay xoay chén chè chậm rãi. Anh là thợ cả của chuyến này, còn chuyến năm năm trước anh chưa giữ vị trí cầm lái chính. Có những đoạn của chuyến cũ anh chỉ biết qua lời kể của người khác, và lời kể ở quán nước chưa bao giờ là thứ anh tin trọn vẹn.

Phần việc của Đinh Văn Rô được kiểm thêm một lượt, mối buộc nào cũng phải qua tay anh một lần mới yên. Bùi Văn Hảo học được trong ngày hôm nay một điều mà sách vở ở bến không dạy: nước yên chưa bao giờ có nghĩa là nước lành.

Hảo ngồi bên nghe tới đó thì gạt đi. Ông nói chuyến dữ nào qua được rồi cũng thành chuyện quán nước, kể đi kể lại chỉ làm thợ trẻ sợ thêm. Việc của phường bây giờ là chuyến này, là giá luồng đang cao và là hợp đồng đã ký với bên mua ở hạ lưu.

- Anh Rô cứ kể chuyện cũ, thợ trẻ nghe lại tưởng chuyến này cũng dữ như vậy.

Đoàn bè đi qua một bến là để lại ở bến đó một câu chuyện, và mang theo một câu chuyện khác của bến đi cùng.

- Chuyến này có dữ hay không, xuống nước mới biết. Tôi kể để thợ cả nghe, không phải để dọa ai.

Không khí ở bàn trong cùng chùng xuống sau câu nói của Rô. Mấy bàn bên ngoài vẫn nói cười, tiếng chén đũa và tiếng gọi thêm nước vang lên đều đều. Lực đặt chén chè xuống bàn, hỏi một câu mà anh đã giữ trong đầu từ đầu buổi tối.

Cây sào trong tay thợ bè vừa là mái chèo, vừa là cây gậy đo sâu, vừa là vũ khí tự vệ cuối cùng trước đá ngầm. Chiều về, ánh nắng cuối ngày nhuộm mặt sông thành màu đồng đỏ, đoàn bè nhìn nhau mà biết một ngày nữa đã qua yên.

- Mảng đầu năm đó, ai cầm sào.

Rô im lặng một lúc khá lâu. Anh nhìn ra cửa quán, nơi bóng tối của bến sông đã phủ kín mặt nước. Rồi anh lắc đầu nhẹ và nói chuyện cũ để qua được rồi, hỏi sâu thêm cũng không làm chuyến này nhẹ đi được. Câu trả lời né tránh đó làm Lực chú ý hơn cả một câu trả lời thẳng.

Buổi trưa đoàn ăn cơm nguội với muối vừng ngay trên mảng, tay vẫn không rời sào quá lâu. Sổ bè ghi thêm một trang mới về ngày làm việc hôm nay, trang giấy ẩm hơi nước và chữ viết hơi nhòe ở mép.

Cuộn dây nào cũng được phơi lại khi đoàn neo, vì dây ướt để qua đêm trong khoang mảng sẽ mục rất nhanh. Chuyện nghề được truyền miệng trong lúc buộc dây và vá phên, người kể ít chữ mà người nghe nhớ rất lâu.

Đinh Văn Rô kể cho thợ trẻ nghe một chuyện cũ của phường, kể ngắn gọn và dừng ở đúng chỗ cần nhớ, không thêm một lời dọa nào.

Thợ bè nói với nhau bằng những câu rất ngắn, vì tiếng nước và tiếng sào đã chiếm hết phần ồn ào của một ngày. Thợ cả là người ngủ muộn nhất đoàn và dậy sớm nhất đoàn, đó là phần việc không ghi trong sổ của bất cứ phường bè nào.

Gió sông thổi qua bến Hồi Xuân mang theo mùi lá rừng ướt và mùi gỗ mục trôi từ thượng nguồn về.

Sổ tay của Bùi Văn Hảo thêm mấy dòng mới, ghi rõ việc, rõ người làm và rõ giờ giấc để sau này còn đối chiếu.

Nhìn mặt sông lâu, mắt người ta hoa đi vì bọt và rác trôi, nên thợ cả bắt thợ trẻ thay nhau nhìn nước từng chặng ngắn.

Đêm xuống trên sông nhanh hơn trên đất, vì hai bên núi che mất nắng chiều từ rất sớm.

Lực đứng yên một lúc lâu sau khi mọi việc đã xong, mắt nhìn về phía hạ lưu như người đang nghe một câu trả lời chưa tới. Khi nắng đứng bóng, bóng của thợ bè đổ ngắn trên mặt mảng, và tiếng ve từ rừng ven sông kêu ran không ngớt.

mảng thứ 8 giữ khoảng cách đều với mảng trước, không nhanh hơn hiệu còi và cũng không chậm tới mức mảng sau phải ghìm lại. Trang sổ của ngày hôm nay ngắn hơn mọi ngày, nhưng Lực vẫn bắt ghi đủ, vì ngày yên cũng là một phần của chuyến đi.

Mỗi ngày của chuyến đi đều được chốt lại bằng một trang sổ, không ngày nào được bỏ trống dù là ngày yên nhất.

Một đoàn bè giữ lệ nghiêm thường đi chậm ở chỗ yên và qua nhanh ở chỗ dữ, vì họ không mất thời gian sửa sai. Buổi làm việc ở bến Hồi Xuân bắt đầu trong hơi nước lạnh và kết thúc trong nắng gắt, đó là nhịp quen của mùa lũ.

Lớp phù sa mùa lũ phủ lên mọi thứ đoàn mang theo, từ sào, dây cho tới gấu quần của thợ bè.

Câu chuyện ở bến Hồi Xuân những ngày này chỉ xoay quanh mực nước, bãi neo và đường đi của đoàn bè.

Bùi Văn Hảo ghi vào sổ tay của mình mấy dòng ngắn về việc vừa xong, chữ viết thẳng hàng và không thiếu một con số nào. Thợ trẻ học nghề bằng tai trước khi học bằng tay, nghe đủ chuyện sông nước rồi mới dám cầm sào ở đoạn dữ.

Cơm mang theo được gói trong lá chuối, mở ra còn thơm mùi lá mới dù đã nguội từ lâu. Sổ bè ghi thêm một trang mới về ngày làm việc hôm nay, trang giấy ẩm hơi nước và chữ viết hơi nhòe ở mép.

Bùi Văn Hảo học được trong ngày hôm nay một điều mà sách vở ở bến không dạy: nước yên chưa bao giờ có nghĩa là nước lành. Ai mới vào nghề cũng phải học cách nói ngắn lại, bởi giữa dòng xoáy không có thời gian cho một câu dài.

Người dân ven bờ nhìn đoàn bè đi qua với ánh mắt của người quen thấy cảnh này mỗi mùa lũ. Việc gì qua tay Bùi Văn Hảo cũng được ghi lại, vì anh học được từ thợ cả rằng trí nhớ của người đi sông không giữ nổi một chuyến dài.

Sổ tay của Bùi Văn Hảo thêm mấy dòng mới, ghi rõ việc, rõ người làm và rõ giờ giấc để sau này còn đối chiếu.

Việc giữ lệ nghe qua tưởng chậm chạp, nhưng người đi sông lâu năm đều biết lệ chính là đường tắt an toàn nhất qua chỗ dữ. Mỗi ngày của chuyến đi đều được chốt lại bằng một trang sổ, không ngày nào được bỏ trống dù là ngày yên nhất.

Lực ít nói trong lúc làm việc, nhưng mỗi câu anh nói ra đều được thợ quanh đó nhắc lại cho mảng bên cạnh nghe.

Buổi làm việc ở bến Hồi Xuân bắt đầu trong hơi nước lạnh và kết thúc trong nắng gắt, đó là nhịp quen của mùa lũ. Sào tốt phải thẳng, nặng vừa tay và không một vết nứt dọc thân, thợ chọn sào kỹ như chọn người giữ dây neo.

Ở bến này, lệ cũ được giữ không phải vì sợ bị phạt, mà vì ai cũng từng thấy cái giá của một lần phá lệ. Mỗi thợ bè có một cây sào quen tay, đổi sào là đổi cả nhịp chống, nên ít ai chịu mượn sào của người khác.

Lực ít nói trong lúc làm việc, nhưng mỗi câu anh nói ra đều được thợ quanh đó nhắc lại cho mảng bên cạnh nghe. Bữa ăn trên sông không có giờ cố định, nước cho lúc nào yên thì thợ ăn lúc đó, ăn xong lại chống sào ngay.

Phần việc của Đinh Văn Rô được kiểm thêm một lượt, mối buộc nào cũng phải qua tay anh một lần mới yên. Mấy đứa trẻ ở bến Hồi Xuân chạy dọc bờ một đoạn, vẫy tay chào đoàn rồi đứng lại nhìn cho tới khi mảng cuối khuất hẳn.

Không ai nhắc, Đinh Văn Rô vẫn tự đi kiểm lại mảng của mình, vì anh biết dưới nước không có chỗ cho chữ quên. Gió sông thổi qua bến Hồi Xuân mang theo mùi lá rừng ướt và mùi gỗ mục trôi từ thượng nguồn về.

Sổ bè ghi thêm một trang mới về ngày làm việc hôm nay, trang giấy ẩm hơi nước và chữ viết hơi nhòe ở mép.

Bùi Văn Hảo ghi vào sổ tay của mình mấy dòng ngắn về việc vừa xong, chữ viết thẳng hàng và không thiếu một con số nào.

Trên đường từ quán về nhà, Lực đi cùng Rô một đoạn dọc bến. Anh không hỏi lại câu vừa rồi. Nhưng trong đầu anh, chuyến bè năm năm trước bắt đầu có một hình dạng khác: một đoàn bè khựng lại ở Cửa Thần suốt một buổi, một mảng đầu neo chờ con nước, và một người bạn kể chuyện mà không chịu nói hết.

Đêm đó bến Hồi Xuân yên tĩnh, chỉ còn tiếng nước vỗ vào các mảng nứa đang chờ ngày xuống nước. Lực nằm nghe tiếng nước rất lâu mới ngủ được. Anh chưa biết chuyện năm xưa còn thiếu những gì, nhưng anh biết rõ một điều: ngày mai, khi đọc ba điều kiêng cho cả đoàn, anh sẽ đọc bằng giọng của một người vừa nghe một câu chuyện bị kể dở.

Chương khác

Xem thêm