THUỒNG LUỒNG MÀO ĐỎ Ở SÔNG MÃ - Chương 2: Bộ Xăm Giao Long

Chiều ngày 02/07/2026, Lực tắm sông về, bước lên sàn nhà với mái tóc còn ướt và chiếc áo vắt trên vai. Lương Thị Mận đang xếp lại chồng áo của chồng…

Nội dung chương

Chiều ngày 02/07/2026, Lực tắm sông về, bước lên sàn nhà với mái tóc còn ướt và chiếc áo vắt trên vai. Lương Thị Mận đang xếp lại chồng áo của chồng trong gian buồng, nghe tiếng chân thì ngẩng lên. Bà nhìn thấy trọn bộ xăm trên người chồng mình trong ánh chiều vàng nhạt hắt qua cửa sổ.

Hình Giao Long cổ xăm kín lồng ngực Lực và quấn dọc hai cánh tay. Đầu rồng nằm ở giữa ngực, thân rồng uốn theo xương sườn, vảy rồng nhỏ và đều như vảy cá chép. Mực chàm pha tro bùa Lạc Việt qua mấy chục năm đã ngả sang màu xanh xám, đường nét vẫn rõ ở những chỗ da ít cọ với dây chão.

Trên mảng, lời nói được dùng tiết kiệm như gạo ăn, chỉ nói đúng việc cần nói cho người cầm sào bên cạnh nghe. Gió sông thổi qua bến Hồi Xuân mang theo mùi lá rừng ướt và mùi gỗ mục trôi từ thượng nguồn về.

Mận biết bộ xăm này từ ngày bà về làm dâu nhà họ Hà. Hồi đó mực còn đen và sắc, da chồng còn căng. Bà đã nhìn nó già đi cùng người đàn ông của mình qua từng mùa lũ, như nhìn một tấm bản đồ sông được vẽ lên da thịt.

- Đã bao lâu rồi anh không để ai ngoài người nhà thấy trọn bộ xăm này.

Lớp phù sa mùa lũ phủ lên mọi thứ đoàn mang theo, từ sào, dây cho tới gấu quần của thợ bè. Chiều về, ánh nắng cuối ngày nhuộm mặt sông thành màu đồng đỏ, đoàn bè nhìn nhau mà biết một ngày nữa đã qua yên.

- Từ ngày tôi làm thợ cả chính thức. Thợ cả để lộ xăm bừa bãi thì xăm thành đồ khoe, không còn là việc của nghề nữa.

Lực ngồi xuống mép phản, để vợ lấy khăn khô lau lưng cho mình. Bà lau chậm, tay đi qua từng đường vảy xăm đã quen thuộc. Ngoài sân, tiếng thợ bè gọi nhau chuẩn bị cơm chiều vang lên rời rạc, còn trong buồng chỉ có hai vợ chồng và câu chuyện của những ngày sắp đi xa.

Sổ bè ghi thêm một trang mới về ngày làm việc hôm nay, trang giấy ẩm hơi nước và chữ viết hơi nhòe ở mép. Dây chão ngâm nước lâu ngày nặng trĩu, kéo lên phải dùng cả hai tay và một nhịp hít thở sâu của người thợ.

Bộ xăm của thợ cả không giống xăm của thợ bè thường. Thợ thường chỉ xăm vảy rồng ở hai cánh tay và đùi. Riêng thợ cả, theo lệ cũ của phường, xăm kín ngực bằng hình Giao Long cổ, và việc xăm đó làm trong nhiều ngày, mỗi ngày một phần, đau tới mức người yếu vía không chịu nổi tới buổi thứ hai.

- Ngày xăm, già Kiêu giữ tay anh, còn anh cắn răng không kêu một tiếng. Chuyện đó cả bến còn nhắc.

Dưới mặt nước đục ngầu ấy là một thế giới khác hẳn, có đá, có hố sâu và có những dòng chảy không ai nhìn thấy trọn. Nước sông mùa này mang theo phù sa đỏ, bám vào phên nứa thành một lớp bùn mỏng chỉ sau nửa ngày đi.

- Đau một lần rồi nhớ cả đời. Xăm lên người thợ cả không phải để đẹp. Nó là dấu của phường đặt lên người cầm lái.

Mận gấp chiếc áo xô của chồng đặt lên trên cùng của chồng áo. Bà biết chiếc áo này sẽ che bộ xăm trong suốt chuyến đi, như nó đã che trong mọi chuyến đi trước. Chỉ khi thợ cả tự cởi áo giữa dòng, bộ xăm mới lộ ra, và lệ cũ nói rằng lúc đó là lúc việc đã tới mức không còn cách nói bằng lời.

Hơi nước từ mặt sông bốc lên làm áo thợ bè ẩm suốt, dù nắng đã lên cao trên đỉnh núi. Buổi trưa đoàn ăn cơm nguội với muối vừng ngay trên mảng, tay vẫn không rời sào quá lâu.

Buổi chiều ở nhà thợ cả yên tĩnh hơn ở bến rất nhiều. Mận nấu nồi canh chua cá sông, Lực ngồi ngoài hiên mài lại lưỡi dao đi rừng. Hai vợ chồng nói với nhau những chuyện nhỏ trong nhà, chuyện ruộng, chuyện con, như mọi cặp vợ chồng ở bến này trước ngày tiễn nhau đi sông.

- Chuyến này anh đi, em ở nhà giữ danh sách thợ. Ai có việc gì ở nhà, em ghi lại hết cho anh về xem.

Tiếng dây chão cọ vào phên nứa nghe ken két trong đêm, là âm thanh mà thợ trực đêm nghe rõ nhất.

- Ừ. Danh sách người đi, người ở phải khớp nhau từng tên. Về thiếu một tên là tôi không còn mặt nào nhìn bến nữa.

Câu nói đó làm Mận im lặng một lúc lâu. Bà hiểu chồng mình không nói cho nặng lời. Trên sông, người thợ cả mang theo sinh mạng của cả đoàn trong tay, và bà là người giữ phần sổ sách ở nhà cho những sinh mạng đó.

Đêm xuống trên sông nhanh hơn trên đất, vì hai bên núi che mất nắng chiều từ rất sớm. Khi đoàn đã yên, Lực vẫn chưa yên, anh còn đi thêm một vòng cuối như thói quen không bỏ được của người cầm lái.

Bữa ăn trên sông không có giờ cố định, nước cho lúc nào yên thì thợ ăn lúc đó, ăn xong lại chống sào ngay. Lương Thị Mận kể cho thợ trẻ nghe một chuyện cũ của phường, kể ngắn gọn và dừng ở đúng chỗ cần nhớ, không thêm một lời dọa nào.

Người dân ven bờ nhìn đoàn bè đi qua với ánh mắt của người quen thấy cảnh này mỗi mùa lũ. Nhìn từ trên bờ cao, đoàn mảng như một con rắn nứa dài đang trườn chậm trên mặt nước đỏ.

Sau việc vừa xảy ra, thợ trẻ trong đoàn nhìn thợ cả bằng ánh mắt khác hẳn buổi sáng. Thợ trẻ học nghề bằng tai trước khi học bằng tay, nghe đủ chuyện sông nước rồi mới dám cầm sào ở đoạn dữ.

Mỗi thợ bè có một cây sào quen tay, đổi sào là đổi cả nhịp chống, nên ít ai chịu mượn sào của người khác. Mỗi ngày của chuyến đi đều được chốt lại bằng một trang sổ, không ngày nào được bỏ trống dù là ngày yên nhất.

Chuyện nghề được truyền miệng trong lúc buộc dây và vá phên, người kể ít chữ mà người nghe nhớ rất lâu. Phù sa đỏ bám lên phên nứa rất nhanh, mảng đi nửa ngày đã thấy mặt phên đổi màu như được quét một lớp sơn đất.

Ở bến này, lệ cũ được giữ không phải vì sợ bị phạt, mà vì ai cũng từng thấy cái giá của một lần phá lệ.

Lực ít nói trong lúc làm việc, nhưng mỗi câu anh nói ra đều được thợ quanh đó nhắc lại cho mảng bên cạnh nghe. Thứ tự của đoàn được giữ nghiêm như thứ tự trong sổ, mảng thứ 5 ở đúng vị trí của nó từ sáng tới chiều.

mảng thứ 5 giữ khoảng cách đều với mảng trước, không nhanh hơn hiệu còi và cũng không chậm tới mức mảng sau phải ghìm lại.

Việc gì qua tay Lương Thị Mận cũng được ghi lại, vì anh học được từ thợ cả rằng trí nhớ của người đi sông không giữ nổi một chuyến dài. Trang sổ của ngày hôm nay ngắn hơn mọi ngày, nhưng Lực vẫn bắt ghi đủ, vì ngày yên cũng là một phần của chuyến đi.

Câu chuyện ở bến Hồi Xuân những ngày này chỉ xoay quanh mực nước, bãi neo và đường đi của đoàn bè. Mấy đứa trẻ ở bến Hồi Xuân chạy dọc bờ một đoạn, vẫy tay chào đoàn rồi đứng lại nhìn cho tới khi mảng cuối khuất hẳn.

Thợ cả là người ngủ muộn nhất đoàn và dậy sớm nhất đoàn, đó là phần việc không ghi trong sổ của bất cứ phường bè nào. Không ai nhắc, Lương Thị Mận vẫn tự đi kiểm lại mảng của mình, vì anh biết dưới nước không có chỗ cho chữ quên.

Phần việc của Lương Thị Mận được kiểm thêm một lượt, mối buộc nào cũng phải qua tay anh một lần mới yên. Thợ bè nói với nhau bằng những câu rất ngắn, vì tiếng nước và tiếng sào đã chiếm hết phần ồn ào của một ngày.

Gió sông thổi qua bến Hồi Xuân mang theo mùi lá rừng ướt và mùi gỗ mục trôi từ thượng nguồn về. Đêm xuống trên sông nhanh hơn trên đất, vì hai bên núi che mất nắng chiều từ rất sớm.

Ai mới vào nghề cũng phải học cách nói ngắn lại, bởi giữa dòng xoáy không có thời gian cho một câu dài. Lời của thợ cả đi dọc đoàn nhanh hơn cả tiếng còi, vì thợ nào cũng hiểu lệnh của anh là lệnh giữ mạng.

Sau việc vừa xảy ra, thợ trẻ trong đoàn nhìn thợ cả bằng ánh mắt khác hẳn buổi sáng. Có những lúc Lực chỉ giơ tay ra hiệu, không nói một lời, mà cả đoàn vẫn hiểu phải làm gì ngay sau đó.

Lương Thị Mận ghi vào sổ tay của mình mấy dòng ngắn về việc vừa xong, chữ viết thẳng hàng và không thiếu một con số nào. Lương Thị Mận kể cho thợ trẻ nghe một chuyện cũ của phường, kể ngắn gọn và dừng ở đúng chỗ cần nhớ, không thêm một lời dọa nào.

Buổi trưa đoàn ăn cơm nguội với muối vừng ngay trên mảng, tay vẫn không rời sào quá lâu. Sổ bè ghi thêm một trang mới về ngày làm việc hôm nay, trang giấy ẩm hơi nước và chữ viết hơi nhòe ở mép.

Bài học của ngày hôm nay đến từ một việc rất nhỏ, suýt nữa không ai trong đoàn để ý tới nó. Trên mảng, lời nói được dùng tiết kiệm như gạo ăn, chỉ nói đúng việc cần nói cho người cầm sào bên cạnh nghe.

Đoàn bè đi qua một bến là để lại ở bến đó một câu chuyện, và mang theo một câu chuyện khác của bến đi cùng. Việc gì qua tay Lương Thị Mận cũng được ghi lại, vì anh học được từ thợ cả rằng trí nhớ của người đi sông không giữ nổi một chuyến dài.

Khi nắng tắt hẳn sau dãy núi, Mận thắp đèn dầu trong buồng và nhìn chồng mặc lại áo. Bộ xăm biến mất dưới lớp áo xô nâu như chưa từng lộ ra. Bà nói câu cuối của buổi chiều hôm đó bằng giọng rất nhỏ, chỉ đủ cho hai người nghe.

- Bộ xăm này là của thợ cả, không phải để khoe. Đến lúc cần mới được lộ ra, anh nhớ lấy.

Chương khác

Xem thêm