THUỒNG LUỒNG MÀO ĐỎ Ở SÔNG MÃ - Chương 50: Bến Dưới Sau Lũ

Sáng ngày 04/08/2026, hai tuần sau ngày vượt vực, phường buôn bè làm lễ tưởng niệm Trần Văn Nhỏ và Vi Văn Ơn ở bến Cẩm Lương. Buổi lễ diễn ra ngay bên bờ…

Nội dung chương

Sáng ngày 04/08/2026, hai tuần sau ngày vượt vực, phường buôn bè làm lễ tưởng niệm Trần Văn Nhỏ và Vi Văn Ơn ở bến Cẩm Lương. Buổi lễ diễn ra ngay bên bờ sông, nơi đoàn chín mảng đã neo lại trong buổi chiều đầu tiên sau khi qua Cửa Thần. Không có quan tài trong buổi lễ này, vì xác của hai người thợ trẻ không bao giờ được tìm thấy.

Cầm Thị Hoa mặc áo tối màu, hai tay nâng chiếc áo của chồng đặt lên bàn lễ tưởng niệm. Chiếc áo được gấp ngay ngắn, là chiếc áo khô cô cầm trên bờ bến Hồi Xuân trong buổi sáng tiễn đoàn và không bao giờ được chồng mặc lại nữa. Cô đặt áo xuống, đứng yên rất lâu trước bàn lễ, không khóc thành tiếng.

Cầm Thị Hoa kể cho thợ trẻ nghe một chuyện cũ của phường, kể ngắn gọn và dừng ở đúng chỗ cần nhớ, không thêm một lời dọa nào.

Bùi Văn Hảo mở cuốn sổ bè mới của phường ngay trong buổi lễ. Ở trang đầu của cuốn sổ mới, ba cấm kỵ sông Mã được chép lại đầy đủ bằng chữ rõ ràng. Không mặc áo đỏ qua vực. Không vứt xương động vật và không đổ tro bếp xuống sông. Thả mảng nứa chở gạo muối tạ Thủy thần trước khi vượt thác và vực. Trang sổ bị xé năm xưa được nhắc trong biên bản của phường như một bài học giữ sổ cho các đời sau.

- Sổ mới của phường bắt đầu bằng ba điều kiêng. Người giữ sổ sau này mở trang đầu ra là thấy lệ trước khi thấy hàng.

Buổi trưa đoàn ăn cơm nguội với muối vừng ngay trên mảng, tay vẫn không rời sào quá lâu.

- Và ghi thêm vào biên bản: trang sổ bị xé năm xưa là bài học của cả phường. Sổ thiếu một trang là phường nợ sông một sự thật.

Quách Văn Lẹm đứng trong lễ tưởng niệm như một người của phường chịu trách nhiệm từ đầu. Anh là người ghi lại vào sổ mới phần việc của chuyến đi vừa qua, từng ngày một, không thiếu một sự việc nào, kể cả những việc đau lòng nhất. Phạm Văn Kiêu đứng bên già bến chứng kiến, gật đầu theo từng dòng ghi được đọc lên trong buổi lễ.

Lực ít nói trong lúc làm việc, nhưng mỗi câu anh nói ra đều được thợ quanh đó nhắc lại cho mảng bên cạnh nghe. Quách Văn Lẹm học được trong ngày hôm nay một điều mà sách vở ở bến không dạy: nước yên chưa bao giờ có nghĩa là nước lành.

Sau buổi lễ, Hà Văn Lực mang cây lao ngạnh đồng cổ treo lại ở đình bến Cẩm Lương, đúng vị trí của đồ nghề thợ cả khi không xuống nước. Cổ anh trống không, không còn chiếc nanh heo rừng hộ thân nào nữa, và sẽ không bao giờ có một chiếc nanh thay thế nào được đeo vào chỗ trống đó. Anh đứng trước đình một lúc lâu rồi mới quay ra bờ sông.

Trang sổ của ngày hôm nay ngắn hơn mọi ngày, nhưng Lực vẫn bắt ghi đủ, vì ngày yên cũng là một phần của chuyến đi.

Thứ tự của đoàn được giữ nghiêm như thứ tự trong sổ, mảng thứ 6 ở đúng vị trí của nó từ sáng tới chiều. Chiều về, ánh nắng cuối ngày nhuộm mặt sông thành màu đồng đỏ, đoàn bè nhìn nhau mà biết một ngày nữa đã qua yên.

Mặt nước đổi màu theo từng đám mây trên trời, lúc xám, lúc đỏ sẫm, lúc lại ánh lên một vệt sáng bạc mỏng. Gió sông thổi qua bến Cẩm Lương mang theo mùi lá rừng ướt và mùi gỗ mục trôi từ thượng nguồn về.

Mỗi thợ bè có một cây sào quen tay, đổi sào là đổi cả nhịp chống, nên ít ai chịu mượn sào của người khác. Trên mảng, lời nói được dùng tiết kiệm như gạo ăn, chỉ nói đúng việc cần nói cho người cầm sào bên cạnh nghe.

Ở bến Cẩm Lương, người ta nói chuyện con nước nhiều hơn nói chuyện giá hàng, vì nước là thứ quyết định hết. Một đoàn bè giữ lệ nghiêm thường đi chậm ở chỗ yên và qua nhanh ở chỗ dữ, vì họ không mất thời gian sửa sai.

Người dân ven bờ nhìn đoàn bè đi qua với ánh mắt của người quen thấy cảnh này mỗi mùa lũ.

Tiếng dây chão cọ vào phên nứa nghe ken két trong đêm, là âm thanh mà thợ trực đêm nghe rõ nhất. Lực đứng yên một lúc lâu sau khi mọi việc đã xong, mắt nhìn về phía hạ lưu như người đang nghe một câu trả lời chưa tới.

Thợ cả là người ngủ muộn nhất đoàn và dậy sớm nhất đoàn, đó là phần việc không ghi trong sổ của bất cứ phường bè nào.

Nước sông mùa này mang theo phù sa đỏ, bám vào phên nứa thành một lớp bùn mỏng chỉ sau nửa ngày đi.

Thợ bè nói với nhau bằng những câu rất ngắn, vì tiếng nước và tiếng sào đã chiếm hết phần ồn ào của một ngày. Khi đoàn đã yên, Lực vẫn chưa yên, anh còn đi thêm một vòng cuối như thói quen không bỏ được của người cầm lái.

Cầm Thị Hoa kiểm lại phần việc của mảng mình thêm một lượt nữa, tay sờ từng mối buộc như người ta sờ lại một lời hứa.

Việc giữ lệ nghe qua tưởng chậm chạp, nhưng người đi sông lâu năm đều biết lệ chính là đường tắt an toàn nhất qua chỗ dữ. Đêm xuống trên sông nhanh hơn trên đất, vì hai bên núi che mất nắng chiều từ rất sớm.

Buổi làm việc ở bến Cẩm Lương bắt đầu trong hơi nước lạnh và kết thúc trong nắng gắt, đó là nhịp quen của mùa lũ. Chuyện nghề được truyền miệng trong lúc buộc dây và vá phên, người kể ít chữ mà người nghe nhớ rất lâu.

Sổ tay của Quách Văn Lẹm thêm mấy dòng mới, ghi rõ việc, rõ người làm và rõ giờ giấc để sau này còn đối chiếu.

Sau việc vừa xảy ra, thợ trẻ trong đoàn nhìn thợ cả bằng ánh mắt khác hẳn buổi sáng. Khi nắng đứng bóng, bóng của thợ bè đổ ngắn trên mặt mảng, và tiếng ve từ rừng ven sông kêu ran không ngớt.

mảng thứ 6 giữ khoảng cách đều với mảng trước, không nhanh hơn hiệu còi và cũng không chậm tới mức mảng sau phải ghìm lại. Nhìn mặt sông lâu, mắt người ta hoa đi vì bọt và rác trôi, nên thợ cả bắt thợ trẻ thay nhau nhìn nước từng chặng ngắn.

Dây chão ngâm nước lâu ngày nặng trĩu, kéo lên phải dùng cả hai tay và một nhịp hít thở sâu của người thợ. Cây sào trong tay thợ bè vừa là mái chèo, vừa là cây gậy đo sâu, vừa là vũ khí tự vệ cuối cùng trước đá ngầm.

Hơi nước từ mặt sông bốc lên làm áo thợ bè ẩm suốt, dù nắng đã lên cao trên đỉnh núi.

Cuộn dây nào cũng được phơi lại khi đoàn neo, vì dây ướt để qua đêm trong khoang mảng sẽ mục rất nhanh. Thợ bè nói với nhau bằng những câu rất ngắn, vì tiếng nước và tiếng sào đã chiếm hết phần ồn ào của một ngày.

Đêm xuống trên sông nhanh hơn trên đất, vì hai bên núi che mất nắng chiều từ rất sớm. Lớp phù sa mùa lũ phủ lên mọi thứ đoàn mang theo, từ sào, dây cho tới gấu quần của thợ bè.

Lực ít nói trong lúc làm việc, nhưng mỗi câu anh nói ra đều được thợ quanh đó nhắc lại cho mảng bên cạnh nghe.

Thợ cả là người ngủ muộn nhất đoàn và dậy sớm nhất đoàn, đó là phần việc không ghi trong sổ của bất cứ phường bè nào.

Lời của thợ cả đi dọc đoàn nhanh hơn cả tiếng còi, vì thợ nào cũng hiểu lệnh của anh là lệnh giữ mạng. Cầm Thị Hoa kiểm lại phần việc của mảng mình thêm một lượt nữa, tay sờ từng mối buộc như người ta sờ lại một lời hứa.

Dân ở bến Cẩm Lương quen nhìn sông trước khi nhìn trời, bởi sông ở đây mới là cái lịch thật của họ. Phù sa đỏ bám lên phên nứa rất nhanh, mảng đi nửa ngày đã thấy mặt phên đổi màu như được quét một lớp sơn đất.

Sào tốt phải thẳng, nặng vừa tay và không một vết nứt dọc thân, thợ chọn sào kỹ như chọn người giữ dây neo. Chiều về, ánh nắng cuối ngày nhuộm mặt sông thành màu đồng đỏ, đoàn bè nhìn nhau mà biết một ngày nữa đã qua yên.

Đoàn bè đi qua một bến là để lại ở bến đó một câu chuyện, và mang theo một câu chuyện khác của bến đi cùng. Tiếng dây chão cọ vào phên nứa nghe ken két trong đêm, là âm thanh mà thợ trực đêm nghe rõ nhất.

Khi đoàn đã yên, Lực vẫn chưa yên, anh còn đi thêm một vòng cuối như thói quen không bỏ được của người cầm lái.

Tiếng dây chão cọ vào phên nứa nghe ken két trong đêm, là âm thanh mà thợ trực đêm nghe rõ nhất. Sau việc vừa xảy ra, thợ trẻ trong đoàn nhìn thợ cả bằng ánh mắt khác hẳn buổi sáng.

Phần việc của Cầm Thị Hoa được kiểm thêm một lượt, mối buộc nào cũng phải qua tay anh một lần mới yên. Quách Văn Lẹm học được trong ngày hôm nay một điều mà sách vở ở bến không dạy: nước yên chưa bao giờ có nghĩa là nước lành.

Thợ trẻ học nghề bằng tai trước khi học bằng tay, nghe đủ chuyện sông nước rồi mới dám cầm sào ở đoạn dữ. Quách Văn Lẹm học được trong ngày hôm nay một điều mà sách vở ở bến không dạy: nước yên chưa bao giờ có nghĩa là nước lành.

Bài học của ngày hôm nay đến từ một việc rất nhỏ, suýt nữa không ai trong đoàn để ý tới nó. Thợ cả là người ngủ muộn nhất đoàn và dậy sớm nhất đoàn, đó là phần việc không ghi trong sổ của bất cứ phường bè nào.

Sông Mã chảy qua Cửa Thần trong buổi sáng tưởng niệm như một khúc sông dữ bình thường của mùa lũ. Không ai trong phường nói tới chuyện diệt hay trấn con Giao Long ở đáy vực đó. Mọi người đều biết nó vẫn ở đáy vực của nó như từ trước tới nay. Đoàn của họ qua được là nhờ lễ tạ và lời nhận lỗi của người sống.

Dòng cuối của trang đầu sổ bè mới do chính tay thợ cả đọc lên cho cả phường nghe trước khi buổi lễ khép lại. Qua vực nào cũng phải nhớ, sông không nợ người, chỉ có người nợ sông những điều đã hứa giữ.

Chương khác

Xem thêm