TRÂU VÀNG KIM NGƯU HỒ TÂY - Chương 1: Mưa Bão Đầu Mùa Trên Mặt Hồ Tây

Sáng ngày 08 tháng 08 năm 2026, lúc bảy giờ rưỡi, Nguyễn Văn Thuần mở cửa xưởng đúc họ Nguyễn khi mưa đã quất ràn rạt trên mái tôn từ nửa đêm chưa dứt.…

Nội dung chương

Sáng ngày 08 tháng 08 năm 2026, lúc bảy giờ rưỡi, Nguyễn Văn Thuần mở cửa xưởng đúc họ Nguyễn khi mưa đã quất ràn rạt trên mái tôn từ nửa đêm chưa dứt. Nước mưa chảy thành từng vệt đen trên tường gạch cũ, tràn qua rãnh thoát trước sân rồi đổ ra ngõ làng Ngũ Xã. Nước mưa mang theo mùi bùn non, mùi tro lò và mùi đồng nguội ngai ngái quen thuộc của một làng nghề đã sống cạnh lửa mấy đời người. Ông đứng dưới hiên một lúc lâu, tay cầm chùm chìa khóa còn lạnh, nhìn ra phía Hồ Tây qua màn mưa trắng xóa. Mặt hồ không còn phẳng lặng như những buổi sớm tháng sáu. Sóng dồn từng đợt vào bờ kè, nước đục ngầu dâng lên sát mép đá, thỉnh thoảng lại hất một mảng bọt vàng nhạt lên bậc thềm nơi người làng vẫn ngồi rửa rau.

Thuần năm nay bảy mươi mốt tuổi, lưng đã hơi còng vì nhiều năm cúi trên khuôn đúc, nhưng mắt vẫn tinh và tay vẫn vững khi sờ lên một thớ đồng. Ông khóa cửa kho củi, kiểm tra lại tấm bạt che đống than, rồi mới đẩy cánh cửa xưởng nặng trịch vào trong. Bên trong tối và ẩm. Ánh sáng lọt qua khe mái dột thành những vệt mỏng, rơi xuống nền đất nện đầy vết chân và vết kéo khuôn. Ở góc trong cùng là lò đúc đã nguội từ hôm qua, miệng lò còn ám khói đen. Bên cạnh lò là bàn thờ nhỏ thờ tổ nghề, bát hương mới thay tro, ba nén hương chưa thắp nằm ngay ngắn trong ống tre. Thuần thắp hương, khấn khẽ mấy câu như mọi ngày mở xưởng, không cầu giàu sang, chỉ cầu lửa đều, đồng chảy thuận và người trong xưởng được yên.

- Ông ra sớm thế, mưa này ai đến đúc gì đâu.

Tiếng Nguyễn Đức Thắng vang lên từ phía cửa sau. Thắng là cháu nội của Thuần, hai mươi bảy tuổi, vai rộng, tóc còn ướt mưa dù đã đội nón lá. Thắng xách theo một can dầu và một túi bánh mì, đặt xuống chiếc bàn gỗ gần lò rồi phủi nước mưa trên áo. Thuần nhìn cháu, khẽ gật đầu.

- Mưa bão đầu mùa thì càng phải ra. Mái xưởng dột ở đâu, lò có ngấm nước không, không trông thì đến lúc cần đúc lại hỏng việc.

- Đêm qua cháu nghe mái kêu suốt. Có một tấm tôn ở gian phụ lỏng đinh rồi đấy ông ạ.

- Ừ, đợi ngớt mưa thì bắc thang lên xem. Đừng leo lúc gió còn giật thế này.

Hai ông cháu vừa nói vừa đi một vòng quanh xưởng. Thắng kiểm tra đống khuôn đất sét xếp dọc tường, lấy tay gõ nhẹ lên từng chiếc để nghe tiếng. Thuần thì dừng lâu hơn ở tủ gỗ đựng sổ sách cũ của họ Nguyễn. Tủ đã mối mọt ở chân, nhưng những cuốn sổ bọc vải, những tờ gia phả chép tay và mấy bản dập hoa văn chuông xưa vẫn được ông giữ khô ráo trong túi vải dầu. Nghề đúc đồng ở Ngũ Xã không chỉ là nấu chảy kim loại rồi đổ khuôn. Mỗi họ đều giữ lấy những lối khắc, những tích xưa và những điều kiêng kỵ riêng, truyền miệng nhiều hơn ghi chép. Thuần hiểu điều đó rõ hơn ai hết, bởi ông đã theo cha vào xưởng từ năm mười hai tuổi, đã từng khuân than, quạt lò, gõ bavia cho đến khi tự tay đúc được chiếc chuông đầu tiên.

Khoảng tám giờ, mưa vẫn chưa ngớt hẳn nhưng gió đã dịu đi một nhịp. Thuần pha ấm trà nóng, rót cho cháu một chén rồi ngồi xuống ghế thấp nhìn ra sân. Nước trong sân xưởng đã rút bớt, để lại một lớp bùn mỏng và mấy chiếc lá bàng ướt sũng dính chặt xuống nền gạch. Từ xưởng nhìn chếch ra là con đường ven hồ, nơi mấy người bán hàng sớm đang che ô dọn lại sạp. Xa hơn nữa, mặt hồ vẫn cuộn sóng, những chiếc thuyền nhỏ neo gần bờ lắc lư mạnh, dây neo căng ra rồi lại chùng xuống theo từng đợt nước.

Thắng ngồi im một lúc, rồi như không nhịn được nữa, Thắng nói:

- Ông ạ, sáng nay cháu ra chợ sớm nghe người ta kháo nhau chuyện không hay.

- Chuyện gì?

- Nhóm của anh Trần Văn Lực nhận kèo trục vớt lén dưới đáy hồ. Nghe bảo vớt đồ đồng chìm từ xưa, kéo lên bán cho vựa phế liệu của ông Hoàng Văn Bạo. Họ định làm ban đêm, tránh mặt người làng.

Thuần đặt chén trà xuống, không uống nữa. Ông nhìn thẳng vào mặt cháu.

- Ai nói với cháu?

- Mấy người ở bến cá nói. Cả người làm thuê ở vựa của ông Bạo cũng lỡ miệng. Họ bảo anh Lực đã nhận lời rồi, chỉ chờ nước lặng một chút là lặn xuống mò. Đáy hồ quanh làng mình chìm bao nhiêu thứ qua bao năm, nhưng từ xưa các cụ vẫn dặn không phải thứ gì cũng được kéo lên.

Thuần không đáp ngay. Ông đứng dậy đi ra hiên, nhìn về phía đền Kim Ngưu ven hồ, nơi mái đền thấp thoáng sau hàng cây ướt mưa. Trong làng Ngũ Xã, đền Kim Ngưu không phải nơi ồn ào hương khói quanh năm, nhưng ai làm nghề sông nước hay nghề đúc đồng đều biết mà tránh làm điều thất lễ quanh khu vực ấy. Các cụ xưa kể rằng trâu vàng là thần thú canh giữ vùng nước này, hiền lành, không hại người, chỉ lặng lẽ giữ cho long mạch và địa khí được yên. Thuần chưa bao giờ kể những chuyện ấy như chuyện dọa trẻ con. Ông kể như một phần lệ làng, như cách người xưa dặn con cháu biết sợ mà giữ mình trước khi nghĩ đến chuyện đào bới đáy hồ.

- Lực nó lặn giỏi thật, nhưng nó đang cần tiền thì phải. Nghe đâu nhà nó còn nợ tiền vật liệu, vợ nó lại mới sinh đứa thứ hai.

Thắng nói tiếp, giọng vừa bực vừa thương.

- Cần tiền thì làm việc khác. Đáy hồ đâu phải cái kho phế liệu muốn mò gì thì mò. Làng mình đang khó, đê quai phía ngoài nứt mấy chỗ chưa có tiền sửa tử tế, xưởng nào cũng ít việc, thế mà người ta còn rủ nhau đào bới dưới nước lên bán cân. Cháu nghe mà tức ngực từ sáng đến giờ.

Thuần đưa tay vuốt râu, chậm rãi nói:

- Tức thì tức, nhưng cháu đừng vội chạy đi gây sự. Chuyện chưa rõ tận mắt thì mới chỉ là lời kháo nhau. Để ông tìm cách hỏi cho ra đầu đuôi. Nếu đúng là Bạo thuê người vớt lén, thì phải xem họ định vớt ở chỗ nào, vớt cái gì. Gần đền Kim Ngưu thì càng không phải chuyện nhỏ.

Buổi trưa hôm ấy, mưa tạnh hẳn được chừng một giờ rồi lại lất phất trở lại. Thuần đội nón đi một vòng ra bờ hồ, cốt để tận mắt nhìn mặt nước và ghé qua quán nước của Nguyễn Thị Hoa ở đầu bến. Quán của Hoa chỉ là một mái lán thấp lợp tôn, kê mấy chiếc bàn nhựa và ghế gỗ, bán trà nóng, nước vối và ít bánh kẹo cho người qua lại ven hồ. Hoa kém Thuần gần hai chục tuổi, nhanh miệng nhưng nhớ chuyện làng rất dai. Thấy Thuần đến, Hoa vội rót nước vối ra bát, kéo ghế mời ông ngồi chỗ khuất mưa.

- Cụ Thuần ra xem hồ đấy ạ? Nước năm nay lên nhanh quá. Mới đầu mùa mà đã mấp mé bậc trên rồi. Đêm qua gió quật, mấy tấm bạt nhà cháu bay hết xuống rãnh.

- Ừ, tôi ra xem đê quai thế nào. Bà có nghe chuyện nhóm thằng Lực định lặn vớt đồ dưới hồ không?

Hoa hạ giọng, liếc nhìn hai người đàn ông đang uống trà ở bàn bên.

- Có nghe chứ cụ. Tối hôm kia anh Lực ghé quán cháu uống nước, có hai người nữa đi cùng. Họ nói nhỏ thôi nhưng cháu nghe được loáng thoáng chuyện ghe, chuyện dây cáp và chuyện ông Bạo trả công theo chuyến. Cháu không dám hỏi xen vào. Nhưng cụ ạ, người chài lưới ở bến này ai cũng bảo nhau là ban đêm đừng cào đáy quanh đền Kim Ngưu. Các cụ truyền lại thế, không phải chuyện mới bịa ra đâu.

Thuần gật đầu, uống một ngụm nước vối ấm. Ông không hỏi thêm nhiều, chỉ ngồi nghe Hoa kể chuyện nước dâng làm trôi mất mấy chiếc thúng của người nuôi cá. Bà còn kể chuyện con đường ven hồ ngập đến mắt cá chân ở đoạn trũng nhất, chuyện trưởng làng Phạm Thị Sen đã cho người đi kiểm tra đê quai từ sáng sớm. Mỗi chi tiết nhỏ đều khiến ông thấy mùa mưa năm nay đến sớm và dữ hơn mọi năm. Hồ Tây rộng, nước dâng một gang đã là chuyện đáng lo với những ngõ thấp ven làng, huống hồ dự báo còn mấy đợt mưa lớn nối tiếp nhau trong tháng tám.

Chiều xuống, Thuần trở về xưởng khi Thắng đang cùng hai người thợ phụ dọn lại gian phụ bị dột. Mùi đất ẩm, mùi sắt gỉ và mùi khói bếp từ nhà bên quyện vào nhau trong không khí nặng hơi nước. Thắng thấy ông về thì ngừng tay, hỏi ngay:

- Ông hỏi được gì không?

- Lời kháo nhau không phải không có gốc. Lực có qua lại với người của vựa Bạo, cũng có bàn chuyện ghe và dây cáp. Còn vớt cái gì, ở đâu, thì chưa ai nói rõ trước mặt ông.

- Thế mình có báo trưởng làng không ông?

- Sẽ báo, nhưng báo phải có chừng mực. Mình nói điều mình nghe được, không thêm thắt. Tối nay ông sẽ sang nhà bà Sen một chuyến. Làng đang lúc đê quai yếu, nước hồ dâng, lòng người cũng dễ hoang mang. Chuyện đáy hồ chưa rõ mà làm ầm lên thì chưa chắc đã ngăn được ai, có khi còn khiến họ làm lén nhanh hơn.

Thắng im lặng, tay vẫn cầm chiếc bay trát vữa. Thuần nhìn cháu, hiểu cái bực dọc của tuổi trẻ khi thấy người trong làng vì tiền mà sắp làm một việc trái lệ. Ông cũng bực, nhưng bảy mươi mốt tuổi dạy ông rằng bực dọc không thay được chứng cứ. Ông vào trong xưởng, mở tủ lấy cuốn sổ tay bọc vải dầu của mình ra, ghi vào trang mới dòng chữ ngay ngắn: ngày 08 tháng 08, mưa bão đầu mùa, nước hồ dâng cao. Ông nghe tin có kèo trục vớt lén đồ đồng dưới đáy hồ cho vựa của Hoàng Văn Bạo. Người lặn là Trần Văn Lực, chưa rõ vị trí và vật vớt. Ông ghi xong, thổi nhẹ cho mực khô rồi khép sổ lại.

Ngoài sân, mưa lại bắt đầu rơi nặng hạt. Tiếng mưa gõ lên mái tôn xưởng đúc nghe như tiếng gõ búa xa xăm không dứt. Thuần đứng ở cửa xưởng nhìn ra mặt hồ đang sẫm lại trong hoàng hôn đầy mây, lòng ông nặng xuống một nỗi lo chưa gọi được thành tên, chỉ biết rằng mùa nước năm nay sẽ không yên như những mùa trước.

Chương khác

Xem thêm