TRÂU VÀNG KIM NGƯU HỒ TÂY - Chương 3: Hình Trâu Thần Trên Thân Chuông
Sáng ngày 10 tháng 08 năm 2026, Nguyễn Văn Thuần đến xưởng sớm hơn thường lệ, nhưng tâm trí ông không đặt ở đống khuôn đất và lò đúc còn nguội. Từ tối…
Nội dung chương
Sáng ngày 10 tháng 08 năm 2026, Nguyễn Văn Thuần đến xưởng sớm hơn thường lệ, nhưng tâm trí ông không đặt ở đống khuôn đất và lò đúc còn nguội. Từ tối hôm trước, lời kể của Trần Văn Lực về vật đồng lớn trong bùn gần đền Kim Ngưu cứ trở đi trở lại trong đầu ông. Ông pha trà, kiểm tra qua loa mấy việc trong xưởng rồi giao lại cho Nguyễn Đức Thắng trông coi, còn mình thì mang theo cuốn sổ tay và chiếc kính lúp cán gỗ đi ra bờ hồ. Ông không định ngăn cản ai bằng tay không. Ông chỉ muốn ở gần đó, để nếu nhóm lặn quay lại thật thì ông được tận mắt nhìn, tận tai nghe, thay vì chỉ nghe lời kể truyền qua mấy lượt miệng.
Khoảng chín giờ mười lăm phút, khi nắng đã lên cao hơn mặt nước và sương mỏng tan hết, chiếc ghe của Lực quả nhiên xuất hiện từ phía bến cá, chạy chậm về phía trước đền Kim Ngưu. Trên ghe lần này có ba người: Lực cầm lái, cùng hai thợ lặn nữa mà Thuần nhận ra là anh em làm nghề mò vớt thuê ở làng bên. Thuần đứng dưới bóng cây si già trên bờ, giữ khoảng cách vừa đủ để quan sát mà không làm nhóm lặn mất tự nhiên. Ông thấy Lực thả neo, buộc phao đánh dấu, rồi cả ba người lần lượt kiểm tra bình khí, dây an toàn và đèn lặn. Cách họ làm việc gọn gàng và ăn ý cho thấy đây không phải lần đầu họ lặn cùng nhau.
Lực xuống nước trước. Hai người kia xuống theo sau ít phút. Từ trên bờ, Thuần chỉ nhìn thấy những vòng bọt khí nổi lên mặt nước, lúc thưa lúc dày, và sợi dây phao rung nhẹ theo cử động dưới đáy. Thời gian trôi chậm. Một người chài đi ngang qua dừng lại đứng cạnh Thuần, chống mái chèo nhìn xuống mặt nước.
- Cụ Thuần cũng ra xem à? Sáng nay chúng nó quay lại thật đấy. Hôm qua cháu đã bảo là chúng nó không bỏ đâu.
- Ừ, tôi ra xem chúng nó làm gì. Chưa vớt gì lên thì mình cũng chưa nói được gì hơn.
Hai người đứng im lặng như thế gần nửa giờ. Thuần nghe rõ tiếng gió thổi qua tán si, tiếng sóng vỗ vào thân ghe và tiếng mấy con chim sâm cầm kêu xa trên mặt hồ. Rồi sợi dây phao bỗng căng mạnh, bọt khí nổi lên dày đặc hơn. Ít phút sau, đầu Lực nhô lên khỏi mặt nước. Lực tháo kính lặn, thở mạnh, giơ tay ra hiệu cho hai người trên ghe kéo một chiếc máy ảnh bọc vỏ chống nước xuống. Hai thợ lặn kia vẫn còn ở dưới. Lực lặn xuống thêm một lần nữa cùng chiếc máy ảnh, ở dưới lâu hơn lần trước. Rồi cả ba người cùng ngoi lên, vịn vào mạn ghe thở dốc. Họ nói với nhau những câu ngắn mà từ trên bờ Thuần không nghe rõ hết, chỉ loáng thoáng được mấy tiếng như vành, khắc nổi và to lắm.
Khi ghe cập vào bãi đất nhỏ, Thuần mới bước ra khỏi bóng cây, đi xuống sát mép nước. Lực thấy ông thì không còn vẻ giật mình như chiều hôm trước. Có lẽ Lực đã đoán trước ông sẽ quay lại. Lực trèo lên bờ, người ướt sũng, bùn bám đầy từ đầu gối trở xuống, rồi ngồi phịch xuống tảng đá, mở chiếc máy ảnh ra kiểm tra hình.
- Cụ đến từ lúc nào thế?
- Từ lúc các cháu thả neo. Các cháu thấy rõ hơn hôm qua chưa?
Lực chần chừ, rồi đưa máy ảnh cho một thợ lặn trẻ hơn cầm, bảo người ấy mở mấy tấm hình vừa chụp cho Thuần xem. Thuần đeo kính, cúi sát vào màn hình nhỏ còn đọng nước. Những tấm hình dưới nước không sắc nét, ánh đèn lặn hắt vào lớp bùn và mặt đồng tạo thành những vệt sáng loang lổ, nhưng vẫn đủ để ông nhìn ra điều quan trọng nhất. Sau khi nhóm lặn gạt lớp bùn trên mặt vật đồng, một vành cong dày và rộng lộ ra, đúng là vành miệng của một quả chuông cổ rất lớn. Trên thân chuông, nổi lên hình một con trâu thần khắc nổi, sừng cong, dáng đứng trầm tĩnh, xung quanh là những đường vân mây và sóng nước được chạm theo lối xưa mà Thuần đã từng thấy trên những bản dập hoa văn của tiền nhân Ngũ Xã.
Thuần cầm máy ảnh lâu hơn mức cần thiết. Tay ông hơi run, không phải vì yếu, mà vì một cảm giác vừa quen vừa lạ dâng lên trong ngực. Ông đã đúc đồng cả đời, đã nhìn qua không biết bao nhiêu hoa văn chuông, nhưng lối khắc trâu này, với sống lưng cong và cặp sừng được nhấn sâu từng nhát đục, rõ ràng không phải tay nghề của thợ đời nay làm hàng bán chợ. Đó là tay nghề của người xưa trong làng, những người đúc chuông để thờ, để giữ lệ, chứ không phải để cân bán.
- Các cháu gạt bùn được nhiều không? Thấy hết thân chuông chưa?
Người thợ lặn lớn tuổi hơn trong nhóm đáp lời thay Lực:
- Chưa hết đâu cụ. Bùn dày lắm, chúng cháu chỉ gạt được một mảng trên cùng thôi. Chuông nằm nghiêng, nửa dưới còn vùi sâu. Nhưng vành chuông thì rõ rồi, và hình trâu nổi lên như thế này này.
Người thợ lấy tay mô tả độ dày của vành chuông và kích thước của hình khắc. Lực tiếp lời, giọng đã bớt vẻ giấu giếm:
- Cả thân chuông bây giờ nhìn đâu cũng thấy một màu gỉ xanh phủ kín thân chuông, cụ ạ. Chỗ nào gạt bùn ra cũng là gỉ xanh, dày từng mảng. Hình trâu nổi lên được là nhờ khắc sâu, chứ mặt đồng thì gỉ hết rồi. Chúng cháu chụp được mấy tấm này thôi, dưới đó tối và bùn cứ sục lên, chụp thêm cũng không rõ hơn.
Thuần gật đầu chậm rãi. Ông trả lại máy ảnh, hỏi thêm về độ sâu, về hướng nằm của chuông và về việc có thấy chữ khắc nào khác không. Cả ba người đều lắc đầu. Ngoài hình trâu thần và vành chuông, họ chưa thấy chữ, chưa thấy tai chuông rõ ràng, cũng chưa ai dám kết luận chuông này của ai, từ đời nào và vì sao lại nằm dưới đáy bùn gần đền Kim Ngưu. Thuần nhắc lại điều ấy thành lời, như để khóa chặt ranh giới giữa điều đã thấy và điều chưa biết:
- Vậy thì hôm nay mình mới chỉ biết đến thế này thôi. Đây là một phôi chuông cổ, trên thân có khắc hình trâu thần, nhìn bằng mắt thợ lặn và qua ảnh chụp. Ngoài ra chưa ai được nói thêm điều gì cho chắc chắn cả. Các cháu cũng đừng vội kể ra ngoài thành những chuyện khác.
Lực im lặng một lúc, rồi nói nhỏ:
- Cụ yên tâm, cháu chưa kể với ai ngoài ông Bạo là đã tìm thấy vật. Ông ấy là người thuê, cháu phải báo.
Nghe đến tên Hoàng Văn Bạo, Thuần ngẩng lên nhìn thẳng vào Lực.
- Báo đã tìm thấy là một chuyện. Còn kéo lên hay để yên lại là chuyện khác. Cháu nhớ lời cụ dặn hôm qua chứ?
- Cháu nhớ. Nhưng cụ cũng phải hiểu cho cháu, cháu đã nhận việc thì phải có câu trả lời với người ta.
Thuần không tranh cãi thêm ở bờ hồ. Ông hiểu có những lời dặn chỉ giữ được người nghe trong chốc lát, còn khi trở về với cơm áo và nợ nần thì sức nặng của chúng sẽ khác đi. Ông quay về xưởng ngay sau đó, trong đầu vẫn in rõ hình ảnh vành chuông cong và con trâu thần nổi lên giữa lớp gỉ xanh qua màn hình máy ảnh nhỏ bé. Về đến xưởng, Thắng đang chờ sẵn ở cửa, vừa thấy ông đã hỏi dồn:
- Ông đi đâu từ sáng thế? Nghe người ở bến bảo nhóm anh Lực lại lặn ở đền Kim Ngưu.
- Ừ, ông ra tận nơi xem. Chúng nó gạt bùn và chụp được ảnh rồi. Đúng là chuông cổ, cháu ạ. Trên thân có khắc hình trâu thần.
Thắng sững người, rồi hạ giọng:
- Chuông thật à ông? To không ông?
- To. Vành chuông dày, thân phủ đầy gỉ xanh. Nhưng mới chỉ thấy được một mảng thôi, còn lại vẫn vùi trong bùn. Chưa ai biết hết lai lịch của nó đâu. Cháu đừng vội kể linh tinh ra ngoài.
Trên đường từ bờ hồ về xưởng, Thuần còn dừng lại ở đầu bến cá để hỏi thêm một người chài già vừa kéo lưới về. Người chài ấy cho ông biết sáng nay có tới ba ghe lạ đi qua đoạn nước trước đền Kim Ngưu rồi quay đầu bỏ đi, chỉ riêng ghe của Lực là neo lại lâu nhất. Thuần cảm ơn, ghi nhớ thêm chi tiết nhỏ ấy vào đầu mà không hỏi gì thêm. Ông hiểu rằng mỗi lời kể ở bến đều cần được đối chiếu bằng mắt thấy tai nghe của chính mình. Nhưng ông cũng hiểu rằng khi nhiều người cùng để ý đến một đoạn nước trong cùng một buổi sáng, thì đoạn nước ấy đã không còn yên tĩnh như vẻ ngoài của nó nữa. Ông đi chậm về xưởng, bước chân nặng hơn lúc ra đi, trong đầu vẫn hiện rõ vành chuông cong và hình trâu thần nổi lên giữa màn hình máy ảnh đầy nước.
Buổi chiều hôm ấy, Thuần ngồi một mình trong xưởng rất lâu. Ông lấy mấy bản dập hoa văn cũ trong tủ ra trải lên bàn, đối chiếu trong trí nhớ với hình trâu vừa thấy buổi sáng. Có những nét tương đồng khiến ông càng thêm chắc chắn về tay nghề của tiền nhân, nhưng cũng có những khoảng trống mà bản dập không lấp được. Ông ghi vào sổ tay: ngày 10 tháng 08, lúc 09 giờ 15, chứng kiến nhóm của Trần Văn Lực lặn gạt bùn gần đền Kim Ngưu, xem ảnh chụp tại bờ. Ông xác nhận vật dưới bùn là phôi chuông cổ khắc hình trâu thần ở mức quan sát. Bề mặt phủ gỉ xanh, chưa rõ lai lịch và chưa có kết luận nào khác. Ông khép sổ lại khi nắng chiều đã ngả vàng trên sân xưởng, lòng vừa nặng vừa tỉnh táo, biết rằng kể từ hôm nay, câu chuyện dưới đáy bùn đã có hình hài thật sự và sẽ không còn nằm yên như trước nữa.