TRÂU VÀNG KIM NGƯU HỒ TÂY - Chương 25: Thắng Đối Chất Ông Nội Ở Sân Đình
Chiều ngày 30 tháng 08 năm 2026, lúc sáu giờ hai mươi phút, sân đình làng Ngũ Xã vắng người sau một ngày mưa tạnh. Nguyễn Văn Thuần vừa từ bờ đê về, đang…
Nội dung chương
Chiều ngày 30 tháng 08 năm 2026, lúc sáu giờ hai mươi phút, sân đình làng Ngũ Xã vắng người sau một ngày mưa tạnh. Nguyễn Văn Thuần vừa từ bờ đê về, đang ngồi ở gian nhà khách của đình cùng trưởng làng Phạm Thị Sen để bàn việc trực đê những ngày tới. Hôm nay cũng là ngày cuối trong hạn năm ngày mà Hoàng Văn Bạo đã đưa ra ở buổi gặp trước. Sen rót nước chè ra hai chén, rồi nói:
- Cụ Thuần, hạn của ông Bạo tới hôm nay là hết. Từ sáng tới giờ tôi chưa thấy người của vựa động tĩnh gì. Nhưng tôi biết tính ông ta, ông ta sẽ không bỏ qua đâu. Sớm muộn ông ta cũng nhắc lại chuyện hạn hẹn này trước làng. Làng mình cần một câu trả lời có giấy tờ, chứ không thể cứ khất lần mãi được.
- Tôi biết, bà Sen ạ. Bên thầy Hán Nôm vẫn đang đọc bia, đọc được tới đâu tôi cũng chưa dám nói chắc tới đó. Chữ trên đá mòn quá, vội một ngày là sai một đời người. Tôi chỉ mong thầy kịp gửi thêm tin trong một hai ngày tới.
Sen gật đầu, ghi mấy dòng vào sổ công tác. Bà nhắc Thuần rằng đội trực đê đêm nay vẫn phải đủ người như mọi đêm, vì mực nước chưa xuống được bao nhiêu sau những ngày mưa dồn. Hai người đang bàn tới việc chia ca trực thì tiếng bước chân dồn dập vang lên ngoài sân đình. Nguyễn Đức Thắng bước nhanh qua cổng đình, tay cầm một phong bì giấy nâu, mặt đỏ bừng. Anh đi thẳng tới trước mặt ông nội, đặt phong bì xuống bàn, giọng nói run lên vì giận:
- Ông giải thích cho cháu nghe đi. Cái này là cái gì đây? Cháu vào hòm gỗ lấy cuốn gia phả như lời ông dặn trưa nay, cháu thấy phong bì này nằm dưới đáy hòm. Cháu mở ra đọc rồi. Đây là bản dịch nháp của thầy Hán Nôm, phải không ông? Dịch từ hôm nào mà cháu không hề hay biết?
Thuần nhìn phong bì trên bàn, rồi nhìn gương mặt của cháu. Ông im lặng một lúc lâu, tay đặt lên đầu gối khẽ run. Sen ngồi bên cạnh, nhìn hai ông cháu, chưa vội lên tiếng. Bà chỉ lặng lẽ khép cuốn sổ công tác lại, để cho hai người nói chuyện với nhau trước.
- Thắng, cháu ngồi xuống đã. Nghe ông nói cho hết.
- Cháu không ngồi được, ông ạ. Cháu phải đứng mà hỏi ông cho rõ. Trong bản dịch này có dòng chữ nói vật dưới hồ giữ mạch nước của cả vùng. Việc hệ trọng như thế, ông nhận được từ chiều hôm qua, đúng không? Vậy mà tối qua cháu hỏi ông, ông bảo chưa có tin gì. Họ tộc hỏi ông, ông cũng bảo chưa có gì mới. Ông giấu cả nhà, ông ạ. Ông giấu cả cháu.
Thuần chậm rãi đứng dậy, đối diện với cháu. Ông nói, giọng trầm và khàn:
- Ông không chối. Bản dịch về tới tay ông chiều hôm qua. Ông đọc xong, ông cất vào hòm. Ông nói với họ tộc là chưa có gì mới. Tối qua cháu hỏi, ông cũng nói là chưa có. Cả hai lần ấy, ông đều biết mình đang giấu các con cháu trong nhà.
- Sao ông lại làm thế, ông? Thắng hỏi dồn, mắt đỏ lên. Ông là người đứng giữa sân đình nhận lỗi trước cả họ vì đã dời chuông trái lệ. Cả làng nể ông vì ông dám nói thật. Vậy mà lần này ông lại giấu một việc còn lớn hơn gấp mấy lần. Nếu cháu không tình cờ mở hòm ra hôm nay, ông định giấu tới bao giờ nữa?
- Ông giấu vì ông sợ, Thắng ạ. Ông sợ làng mình loạn lên. Đê quai đang căng nước. Ngõ thấp đang ngập. Hạn của ông Bạo thì treo ngay trên đầu. Dòng chữ ấy mà lan ra làng lúc này, người ta sẽ không đọc nó như một dòng chữ trên đá đâu. Người ta sẽ đồn rằng động vào chuông là mất nước, là vỡ đê, là trôi nhà. Ông đã thấy làng mình chia phe một lần rồi. Ông không muốn thấy nó hoảng loạn thêm một lần nữa vì một bản dịch còn chưa đầy đủ.
- Ông sợ làng hoảng thì ông càng phải nói với cháu trước chứ. Cháu là cháu của ông. Cháu chạy việc cho làng, trực đê cùng ông, tra bia cùng ông. Ông giấu làng thì cháu còn hiểu được phần nào. Nhưng ông giấu cả cháu, thì cháu biết tin vào đâu nữa đây? Mai này ông bảo cháu làm việc gì, cháu làm sao biết được ông còn đang giấu cháu việc gì khác không?
Lời của Thắng khiến Thuần lặng đi. Ông ngồi xuống ghế, hai tay đan vào nhau, đầu cúi thấp. Một lúc lâu sau, ông mới nói tiếp, giọng nhỏ hơn trước nhiều:
- Cháu nói đúng. Ông không có lời nào cãi lại được câu ấy. Ông nghĩ mình giấu là để giữ yên cho làng, mà ông quên mất rằng trong cái làng này, người đầu tiên ông phải giữ cho yên lòng là người nhà của mình. Ông sai ở chỗ ấy. Ông nhận.
Thắng nghe ông nội nói xong thì ngồi phịch xuống chiếc ghế tre, phong bì bản dịch vẫn nắm chặt trong tay. Anh im lặng một lúc lâu, rồi hỏi một câu khác, giọng đã bớt gay gắt hơn:
- Cháu hỏi ông thêm một điều nữa. Trong bản dịch này, ngoài dòng chữ về mạch nước, còn có điều gì mà ông chưa nói với cháu không? Ông trả lời cháu thật đi. Cháu thà nghe hết một lần cho đau, còn hơn cứ phải đoán già đoán non mãi.
- Không còn gì nữa đâu, Thắng. Bản dịch nháp chỉ có vậy. Mấy cụm chữ đọc được hôm ở hậu cung, cộng thêm đoạn giữa vừa dịch thêm được. Phần cuối bia vẫn chưa đọc ra. Thầy còn đang xem ảnh. Ông giấu cháu đúng một việc ấy thôi, và một việc ấy đã là quá đủ để ông phải nhận lỗi với cháu rồi.
- Cháu tin ông lần này. Nhưng cháu nói trước, nếu còn một lần nào nữa, cháu sẽ không đối chất riêng với ông trong sân đình vắng thế này đâu. Cháu sẽ xin bà Sen họp họ ngay, để ông tự nói trước mặt mọi người. Cháu làm thế không phải vì cháu hết kính ông. Cháu làm thế vì cháu không muốn ông nội cháu thành một người khác trong mắt cả họ.
Thuần gật đầu, mắt nhìn xuống mặt bàn gỗ cũ của gian nhà khách. Ông đáp khẽ:
- Cháu cứ làm thế. Ông đáng bị như thế nếu ông còn giấu thêm lần nữa.
Sen lúc này mới lên tiếng. Bà nói chậm rãi, nhìn cả hai ông cháu:
- Tôi ngồi nghe từ đầu tới giờ. Việc này tôi không bênh bên nào cả. Cụ Thuần giấu bản dịch, dù vì lý do gì, cũng là việc không nên làm với họ tộc và với làng. Nhưng anh Thắng cũng phải nghe tôi nói một điều. Ông nội anh giấu vì lo cho làng, không phải giấu để làm lợi cho riêng mình, cũng không phải giấu để bán chuông lấy tiền. Hai việc giấu ấy khác nhau xa lắm. Anh giận ông là phải. Nhưng giận xong rồi, mình phải tính việc tiếp theo cho làng, chứ không thể đứng cãi nhau ở sân đình mãi được.
Thắng thở mạnh một hơi dài, rồi kéo ghế ngồi xuống đối diện ông nội. Giọng anh đã hạ xuống, nhưng vẫn còn nghẹn:
- Cháu giận ông là vì cháu tin ông nhất nhà. Từ ngày chuông lên bờ tới giờ, việc gì cháu cũng làm theo lời ông dặn. Ông bảo chưa được kết luận thì cháu không kết luận. Ông bảo chờ tra cứu thì cháu chờ. Cháu chỉ cần ông hứa với cháu một điều thôi. Từ nay, việc gì liên quan tới quả chuông này, dù nhỏ tới đâu, ông cũng không giấu cháu nữa. Ông biết gì, cháu biết nấy. Có thế cháu mới dám đứng ra làm việc cho làng tiếp được.
Thuần ngẩng lên nhìn thẳng vào mắt cháu. Ông gật đầu, nói rõ ràng từng tiếng:
- Ông hứa. Từ hôm nay, trong nhà mình không ai giấu ai điều gì về việc này nữa. Bản dịch nháp này, cháu giữ một bản chụp. Ông giữ bản gốc. Bà Sen cũng sẽ được đọc toàn bộ trong tối nay. Việc gì ông biết, họ tộc sẽ biết. Ông nói được thì ông làm được. Lần này ông mà không giữ lời, cháu cứ mang ông ra giữa sân đình này mà hỏi tội trước cả làng.
Sen gật đầu, ghi lại cam kết của hai ông cháu vào sổ công tác. Bà nói tiếp:
- Còn một việc nữa phải chốt ngay tối nay. Tấm bia sau đình mới đọc được một phần. Bản dịch nháp này cũng chưa phải là trọn vẹn. Tôi đề nghị thế này, và tôi muốn cả hai ông cháu cùng cam kết trước mặt tôi. Nhà mình dốc sức đọc cho trọn tấm bia. Hạn năm ngày của ông Bạo đã tới ngày cuối, làng càng phải có trọn bằng chứng trong tay trước khi trả lời ông ta. Tới lúc ấy, dù kết quả thế nào, làng cũng mang hết ra họp làng mà nói một thể. Không giấu dân làng, cũng không giấu nhau trong nhà nữa.
- Tôi đồng ý với bà Sen, Thuần đáp ngay. Bia đọc được tới đâu, tôi báo làng tới đó. Không thêm, không bớt, không giữ lại một dòng nào cho riêng mình nữa.
Thắng cũng gật đầu, giọng đã bình tĩnh hẳn:
- Cháu đồng ý. Cháu sẽ mang ảnh chụp bia qua nhà thầy Hán Nôm ngay sáng mai, ngồi cùng thầy đọc từng đoạn một. Chỗ nào chưa chắc, cháu ghi riêng ra, không để lẫn vào phần đã chắc. Cháu muốn lần này mọi chữ trên bia đều phải rõ ràng trước khi mang ra sân đình.
Sen đứng dậy, khép sổ công tác lại. Bà nhìn hai ông cháu một lượt rồi nói câu cuối của buổi chiều hôm ấy:
- Thế là xong việc trong nhà. Còn việc của làng, mình tính tiếp từ sáng mai. Trời tối rồi, hai ông cháu về ăn cơm đi. Giận nhau thì giận, cơm vẫn phải ăn chung một mâm mới là người một nhà.
Thắng cầm phong bì bản dịch lên, đưa trả lại cho ông nội bằng cả hai tay. Thuần đón lấy, rồi đặt tay lên vai cháu, vỗ nhẹ hai cái mà không nói thêm lời nào. Hai ông cháu cùng bước ra khỏi gian nhà khách, đi qua sân đình đã lên đèn, về phía ngõ nhà mình.