TRÂU VÀNG KIM NGƯU HỒ TÂY - Chương 24: Thuần Giấu Dòng Chữ Về Mắt Rồng
Chiều ngày 29 tháng 08 năm 2026, lúc ba giờ, Nguyễn Văn Thuần ngồi một mình trong gian nhà ngang của xưởng đúc họ Nguyễn. Trên bàn trước mặt ông là một…
Nội dung chương
Chiều ngày 29 tháng 08 năm 2026, lúc ba giờ, Nguyễn Văn Thuần ngồi một mình trong gian nhà ngang của xưởng đúc họ Nguyễn. Trên bàn trước mặt ông là một phong bì giấy nâu vừa được người nhà của ông bạn Hán Nôm mang sang tận nơi. Bên trong phong bì là mấy tờ giấy viết tay, ghi bản dịch nháp đầy đủ hơn của những đoạn chữ đọc được trên tấm bia đá sau đình. Thuần đóng cửa gian nhà ngang lại, kéo ghế ngồi sát cửa sổ cho đủ sáng, đeo kính lên và đọc từng tờ một, rất chậm.
Bản dịch nháp lần này dài hơn hẳn những gì ông bạn đã đọc miệng ở hậu cung đình hôm trước. Nhiều đoạn chữ trước đây bị coi là mất nét, nay nhờ xem ảnh chụp phóng to mà đọc thêm được từng tiếng một. Thuần đọc tới đoạn giữa của tờ thứ hai thì tay ông khựng lại. Ông tháo kính ra, lau mắt, đeo kính vào và đọc lại đoạn ấy một lần nữa, môi mấp máy theo từng tiếng.
Đoạn ấy chép về vật bằng đồng mà tiền nhân làng đúc đã cất giấu dưới đáy hồ. Theo bản dịch, dòng chữ trên bia nói rõ vật ấy không phải đồ thờ thông thường. Nó được đặt xuống đáy nước để giữ mạch nước của cả vùng ven hồ này. Mạch nước yên thì làng yên. Mạch nước động thì đê quai, đồng ruộng và nhà cửa của cả vùng cùng chịu chung. Những tiếng chữ Hán mà ông bạn chú thích bên lề tờ giấy khớp với ba cụm chữ đã đọc được hôm trước, nhưng lần này chúng đứng trong một mạch ý liền nhau, không còn rời rạc nữa.
Thuần ngồi yên rất lâu sau khi đọc hết tờ giấy cuối cùng. Ngoài sân xưởng, quả chuông cổ vẫn nằm dưới tấm bạt che, im lìm như mọi ngày. Tiếng thanh niên trong họ đi lại ngoài sân vọng vào từng lúc. Không ai trong số họ biết trong tay ông già đang cầm thứ gì. Thuần gấp mấy tờ giấy lại theo đúng nếp gấp cũ, cho vào phong bì, rồi đứng dậy đi về phía chiếc hòm gỗ kê ở góc gian nhà ngang.
Chiếc hòm gỗ này là nơi Thuần cất giữ những giấy tờ quan trọng nhất của họ Nguyễn. Gia phả chép tay, giấy tờ đất cũ của xưởng, mấy cuốn sổ lệ chép lại của đời trước, tất cả đều nằm trong hòm này. Ông mở nắp hòm, đặt phong bì bản dịch xuống dưới đáy, phủ lên trên mấy cuốn sổ cũ, rồi đóng nắp lại. Ông còn rút chiếc khăn vải vẫn dùng để phủ hòm, trải lại ngay ngắn lên mặt hòm, như thể không có chuyện gì vừa xảy ra trong gian nhà này.
Ngồi xuống ghế trở lại, Thuần tự nói với chính mình, giọng rất nhỏ:
- Chưa nói được. Lúc này mà nói ra, làng sẽ loạn lên mất.
Ông nghĩ tới đoạn đê quai phía làng đang căng nước sau nhiều ngày mưa. Ông nghĩ tới những hộ ở ngõ thấp đang kê cao đồ đạc từng đêm, nghe ngóng tiếng nước vỗ vào bờ kè. Ông nghĩ tới buổi họp làng chia hai phe hôm nào, tới cái hạn năm ngày của Hoàng Văn Bạo vẫn đang treo trên đầu cả làng. Nếu lúc này ông mang dòng chữ ấy ra sân đình, rằng quả chuông dưới hồ giữ mạch nước của cả vùng, thì người làng sẽ hiểu theo nhiều cách khác nhau. Phe giữ chuông sẽ vin vào đó mà quyết không nghe ai nữa. Phe muốn bán sẽ bảo ông bịa chữ trên đá để ép làng. Người yếu bóng vía sẽ tin rằng động vào chuông là làng mất nước, đê vỡ, nhà trôi. Chỉ một buổi tối thôi, tin đồn sẽ chạy khắp làng nhanh hơn cả nước hồ dâng.
Thuần biết rõ những lo lắng ấy đều có phần đúng. Nhưng ông cũng biết một điều khác, rõ ràng không kém. Cất bản dịch vào hòm là giấu họ tộc một sự thật mà ông vừa đọc được. Ông đã từng đứng giữa sân đình nhận lỗi vì cho dời chuông trái lệ. Cả họ nể ông vì ông dám nói thật việc mình làm sai. Giờ đây, chính tay ông lại đang giấu một việc hệ trọng hơn nhiều. Hai ý nghĩ ấy giằng nhau trong đầu ông suốt buổi chiều, không ý nào chịu nhường ý nào.
Đọc xong bản dịch lần thứ hai, Thuần đứng dậy, đi đi lại lại trong gian nhà ngang chật hẹp. Ông dừng chân trước cửa sổ, nhìn ra sân xưởng. Mấy thanh niên trong họ đang che lại đống khuôn đúc bằng bạt, chuẩn bị cho một đêm mưa nữa. Không ai hay biết ông già của họ vừa đọc được điều gì. Thuần nghĩ tới việc sang nhà Sen ngay trong chiều nay. Bà trưởng làng là người điềm tĩnh, lại kín miệng. Nói riêng với bà một tiếng, gánh nặng trong lòng ông sẽ nhẹ đi một nửa. Ông đã khoác chiếc áo mưa lên vai, tay đã chạm vào nắm cửa. Nhưng rồi ông lại treo áo mưa trở lại chiếc đinh trên tường.
Ông tự nhủ rằng Sen cũng là người của làng. Bà mà biết dòng chữ ấy, bà sẽ phải chọn giữa việc giấu dân làng cùng ông, hoặc mang ra họp làng giữa lúc đê quai đang căng nhất. Đặt bà vào thế khó ấy lúc này là không phải đạo. Còn Thắng, người cháu ông tin nhất nhà, đang ngày đêm trực đê và chạy việc cho làng. Tin này mà tới tai Thắng, anh sẽ không chịu ngồi yên. Anh sẽ đòi mang bản dịch ra sân đình ngay. Thuần hiểu tính cháu mình quá rõ. Anh thẳng và nóng, tin điều gì là nói điều ấy, không giấu được ai điều gì quá một buổi.
Cân nhắc mãi, Thuần đi tới một quyết định mà chính ông cũng không lấy gì làm nhẹ lòng. Ông sẽ giữ bản dịch này lại một mình, cho tới khi tấm bia được đọc trọn và có thêm giấy tờ của làng làm chứng. Tới lúc ấy, ông sẽ mang tất cả ra sân đình một thể, nói một lần cho rõ ràng, kèm theo cả việc nhận lỗi đã giữ kín mấy ngày. Ông tự hẹn với lòng mình như thế, rồi ngồi xuống, rót một chén nước chè nguội uống cạn. Nước chè đắng chát làm ông tỉnh táo hơn, nhưng cảm giác nặng nề trong ngực thì không vơi đi chút nào.
Ông cũng nghĩ tới ông bạn Hán Nôm ở làng bên. Người đã dịch ra những dòng chữ này hiện chỉ có hai người biết nội dung của chúng. Ông bạn ấy kín đáo, lại ở làng khác, không can dự vào việc của Ngũ Xã. Thuần tự an ủi rằng bí mật này ít nhất cũng không nằm hoàn toàn trong tay một mình ông. Nhưng ông hiểu rõ, người phải chịu trách nhiệm trước làng về việc giấu giếm này, nếu có ngày bị lộ ra, vẫn là ông, không phải ai khác. Ý nghĩ ấy khiến ông ngồi lặng thêm một lúc lâu nữa, cho tới khi nghe tiếng người gọi nhau ngoài sân xưởng lúc chập tối.
Chập tối hôm ấy, mấy người trong họ Nguyễn ghé qua xưởng hỏi thăm việc tra cứu bia đá. Một người anh họ của Thuần hỏi thẳng:
- Chú Thuần, bên thầy Hán Nôm có tin gì mới về tấm bia không? Cả họ đang ngóng đấy. Còn ít ngày nữa là tới hạn của ông Bạo rồi, làng mình mà không có thêm được cái gì thì khó ăn nói lắm.
Thuần nhìn người anh họ, rồi nhìn quanh những gương mặt đang chờ câu trả lời. Ông đáp, giọng đều và chậm:
- Chưa có gì mới đâu các anh ạ. Thầy vẫn đang xem ảnh chụp, chữ mòn quá nên đọc chậm lắm. Có tin gì chắc chắn, tôi sẽ báo họ ngay, không để các anh phải chờ.
Những người trong họ gật đầu, dặn ông giữ sức khỏe rồi ra về. Thuần đứng ở cửa gian nhà ngang nhìn theo họ đi khuất ngoài ngõ xưởng. Bóng chiều đã phủ xuống sân. Ông biết câu trả lời vừa rồi của mình không trọn vẹn là sự thật. Bản dịch nháp đang nằm dưới đáy hòm gỗ, cách chỗ ông đứng chỉ vài bước chân. Chỉ cần ông quay lại, mở nắp hòm ra, mọi chuyện đã khác. Nhưng ông vẫn đứng yên ở cửa, hai tay buông thõng, không bước thêm bước nào về phía chiếc hòm.
Sau khi những người trong họ ra về, Thuần ra sân xưởng đứng một mình bên quả chuông. Tấm bạt che đã được buộc lại cẩn thận sau buổi nắng hửng hôm trước. Ông đi vòng quanh chuông một lượt chậm rãi, như thói quen kiểm tra đồ đúc trong xưởng bao nhiêu năm nay. Một anh thợ trẻ đang trực đêm ở xưởng bước tới, hỏi ông có cần che thêm một lớp bạt nữa cho chuông không, vì đài báo đêm nay lại có mưa. Thuần gật đầu bảo cứ che thêm cho chắc, rồi đứng nhìn anh thợ làm việc. Anh thợ làm xong, chào ông rồi quay về chòi trực. Thuần vẫn đứng lại bên chuông thêm ít phút nữa, tay đặt lên lớp bạt mát lạnh vì sương chiều, trong đầu chỉ nghĩ tới mấy tờ giấy đang nằm yên dưới đáy hòm gỗ sau lưng mình.
Đêm ấy, Nguyễn Đức Thắng đi trực đê về muộn, ghé vào gian nhà ngang thưa với ông nội rằng đoạn kè phía đền vẫn yên, sóng đã lặng hẳn sau đêm mưa hôm trước. Thắng hỏi thêm một câu:
- Ông ơi, thầy Hán Nôm có gửi thêm tin gì về tấm bia không ông? Cháu qua nhà bà Sen, bà ấy cũng hỏi cháu thế.
Thuần đáp sau một nhịp lặng ngắn:
- Chưa, cháu ạ. Thầy còn đang đọc. Cháu cứ lo việc trực đê cho chu đáo. Việc bia đá để ông theo dõi, có gì ông sẽ nói.
Thắng vâng dạ rồi về nhà nghỉ. Thuần ở lại gian nhà ngang một mình. Ông thắp ngọn đèn dầu nhỏ trên bàn, ngồi nhìn chiếc hòm gỗ ở góc nhà một lúc lâu. Trong hòm, phong bì giấy nâu nằm yên dưới mấy cuốn sổ cũ, không một ai ngoài ông biết nó đang ở đó. Ông cũng không có ý định nói ra điều này với bất cứ ai trong đêm nay, kể cả người cháu mà ông tin nhất trong nhà. Ngoài sân, tấm bạt che chuông khẽ rung lên trong gió đêm, phát ra những tiếng phập phồng rất khẽ.