TRÂU VÀNG KIM NGƯU HỒ TÂY - Chương 30: Thuần Công Bố Sổ Lệ Trước Dân Làng

Tối ngày 04 tháng 09 năm 2026, lúc bảy giờ, sân đình làng Ngũ Xã chật kín người trong buổi họp làng do trưởng làng Phạm Thị Sen triệu tập. Đèn điện trong…

Nội dung chương

Tối ngày 04 tháng 09 năm 2026, lúc bảy giờ, sân đình làng Ngũ Xã chật kín người trong buổi họp làng do trưởng làng Phạm Thị Sen triệu tập. Đèn điện trong sân đình sáng trưng. Hàng ghế tre xếp thành nhiều dãy quanh sân. Nguyễn Văn Thuần ngồi ở hàng ghế đầu cùng cụ Đỗ Văn Kính. Trước mặt hai cụ, trên chiếc bàn gỗ kê giữa sân, đặt cuốn sổ lệ của đình bọc vải nâu và mấy tờ ảnh chụp tấm bia đá sau hậu cung. Hoàng Văn Bạo cũng có mặt theo lời mời của làng, ngồi ở dãy ghế phía bên phải, mặt không lộ vẻ gì khác thường.

Sen đứng dậy, nói rõ lý do triệu tập buổi họp. Bà cho biết làng đã tìm được thêm giấy tờ và lệ đình liên quan trực tiếp tới quả chuông cổ đang nằm ở sân xưởng. Đêm hôm trước lại xảy ra vụ kẻ lạ lẻn vào sân xưởng định cắt vành chuông, đã có biên bản của làng lập ngay trong đêm. Vì hai việc ấy, làng cần họp một lần cho rõ ràng, để mọi người cùng nghe và cùng quyết. Nói xong, bà mời Thuần đứng lên trình bày trước dân làng.

Thuần chống gậy đứng dậy, đi chậm ra giữa sân đình. Ông cầm cuốn sổ lệ lên bằng cả hai tay, giơ cho cả sân đình cùng nhìn thấy, rồi nói chậm rãi và rõ ràng:

- Thưa bà con. Đây là cuốn sổ lệ của đình làng mình. Sổ này do cụ Kính giữ trong hòm lệ của đình suốt mấy chục năm nay. Trong sổ có chép tay về một việc của tiền nhân làng mình. Các cụ đời trước đã đúc một phôi chuông, cất giấu xuống đáy hồ để trấn giữ mạch nước cho cả vùng. Sổ dặn rõ đời nào cũng phải giữ, không được bán, không được nấu chảy. Cuối mỗi đoạn chép đều có triện của đình và chữ ký của nhiều đời thủ nhang nối nhau.

Cả sân đình xôn xao hẳn lên. Người ngồi sau đứng dậy nhòm qua vai người ngồi trước để nhìn cuốn sổ cho rõ. Thuần chờ cho tiếng xôn xao lắng xuống rồi nói tiếp. Ông trình bày thêm về tấm bia đá tìm được sau hậu cung đình. Bia đã mòn nhiều chữ, nhưng những mảnh chữ đọc được tới nay đều khớp với nội dung trong sổ lệ. Ông nhấn mạnh rằng bia chưa đọc trọn, làng sẽ tiếp tục đọc cho hết, nhưng phần đã đọc được và cuốn sổ lệ này đứng cạnh nhau đã đủ để làng biết quả chuông kia không phải là đồng phế vô chủ nằm dưới đáy hồ.

- Tôi nói điều này trước cả làng, với tư cách là một người thợ đúc già của làng mình. Quả chuông ấy là vật mà tiền nhân của làng đã gửi gắm. Nó thuộc về đình, thuộc về cả làng Ngũ Xã này. Việc bán nó cho bất cứ ai, vì bất cứ giá nào, đều trái với lệ mà bao đời thủ nhang đã ký tên giữ lấy.

Cụ Kính lúc này cũng đứng dậy, tay vịn vào vai ghế. Cụ nói không dài, nhưng từng lời đều rõ:

- Tôi giữ cuốn sổ này trong hòm lệ mấy chục năm. Hôm nay tôi mang nó ra trước mặt bà con, vì tôi thấy đã tới lúc làng phải biết việc của làng. Chữ trong sổ là chữ của các cụ. Triện trong sổ là triện của đình này. Tôi chỉ mong bà con giữ lấy lệ của làng mình, như các đời trước đã giữ.

Sen cho người chuyền cuốn sổ lệ đi một vòng ở hàng ghế đầu để các trưởng họ xem tận mắt triện và chữ ký trong sổ. Từng người cầm sổ lên xem, lật nhẹ từng trang, rồi chuyền cho người bên cạnh với vẻ mặt nghiêm trang. Sau một vòng như thế, Sen hỏi ý kiến của cả sân đình. Nhiều người trong phe từng muốn bán chuông trước đây nay đứng lên phát biểu. Một người đàn ông ở ngõ thấp nói rằng nhà mình ngập nước thật, tiền sửa đê cần thật, nhưng bán một vật có sổ lệ của đình chép rõ thế này thì mình không dám nữa. Một bà cao tuổi ở họ khác nói rằng làng khó thì cả làng cùng gánh, không thể lấy của đình ra bán mà gánh được.

Một trưởng họ lớn tuổi ở phía cuối sân cũng xin đứng lên nói. Ông cho biết buổi họp đầu tiên về chuyện chuông, chính ông là người gật đầu theo phe muốn bán, vì nghĩ đồng dưới đáy hồ là của trời cho, bán đi lấy tiền sửa đê là việc hợp lý. Nhưng tối nay, tận mắt thấy cuốn sổ lệ có triện của đình và chữ ký của các cụ đời trước, ông xin rút lại ý kiến cũ của mình trước cả làng. Ông nói người làng có thể nghèo, có thể khó, nhưng không thể bán một vật mà cha ông đã ký tên dặn giữ. Lời của ông khiến nhiều người ngồi quanh gật đầu theo, tiếng vỗ tay rải rác vang lên ở mấy dãy ghế phía sau.

Thuần nhân lúc sân đình đã lắng xuống, nói thêm một phần nữa về tấm bia đá. Ông bảo những mảnh chữ trên bia mà làng đọc được tới nay có nhắc tới việc giữ mạch nước và lời dặn không được nấu chảy vật bằng đồng của tiền nhân. Ông nói rõ đây mới là những mảnh chữ rời rạc, chưa phải toàn bộ tấm bia. Làng sẽ còn phải đọc tiếp trong những ngày tới. Nhưng dù bia có chép thêm điều gì, cuốn sổ lệ tối nay đã đủ để làng quyết việc giữ chuông trước đã. Ông cũng nói thẳng trước dân làng rằng bản thân ông từng có lúc tra cứu chậm, từng làm làng phải chờ đợi, và ông cảm ơn bà con đã cho ông thêm thời gian để tìm ra những giấy tờ này.

Không khí buổi họp dần nghiêng hẳn về một phía. Sen ghi lại ý kiến của từng người vào sổ công tác. Bà tổng kết rằng đa số dân làng có mặt tối nay đồng ý giữ quả chuông lại và tính chuyện thờ tại đình theo lệ làng, thay vì bán cho vựa phế liệu. Việc thờ cụ thể thế nào, làng sẽ bàn tiếp ở những buổi họp sau, khi tấm bia được đọc trọn và mọi giấy tờ đã đầy đủ.

Đúng lúc ấy, Hoàng Văn Bạo đứng dậy ở dãy ghế bên phải. Ông ta nói, giọng vẫn rành rọt như mọi lần làm ăn:

- Bà Sen và bà con cho tôi nói một câu. Việc lén cắt chuông đêm hôm trước, tôi nói thẳng trước cả làng, không phải người của vựa tôi làm. Vựa tôi làm ăn đàng hoàng, không ai dại gì đi cắt trộm một vết nông trên vành chuông giữa đêm khuya để chuốc họa vào thân cả. Làng có biên bản thì làng cứ giữ. Nhưng làng đừng vội đổ việc ấy lên đầu tôi khi chưa có chứng cứ gì chỉ đích danh được ai.

Sen gật đầu, đáp lại ngay:

- Ông Bạo nói thế là đúng một phần. Biên bản của làng chỉ ghi việc xảy ra trong đêm, không ghi tên ai là thủ phạm. Làng cũng chưa kết luận việc ấy là do ai làm. Điểm này tôi nói rõ trước cả làng để ông yên tâm, và cũng để bà con không đồn đoán sai lệch.

Bạo gật đầu, rồi nói tiếp câu chuyện chính của mình:

- Còn việc thứ hai, tôi cũng phải nói cho rõ. Tôi với nhóm thợ lặn có một thỏa thuận miệng từ đầu về kèo trục vớt quả chuông này. Tiền ứng tôi đã đưa cho nhóm thợ lặn là tiền thật của vựa tôi. Cái hạn năm ngày tôi đưa ra cho làng, về mặt giấy tờ họp làng thì bà Sen nói là chưa hết hẳn, vì làng chưa từng ký nhận hạn ấy. Nhưng về mặt tiền ứng và thỏa thuận đã có, tôi vẫn còn quyền hỏi làng một câu trả lời dứt khoát. Làng giữ chuông thì làng tính sao với khoản tiền ứng và công sức trục vớt đã bỏ ra? Tôi cần một lời giải quyết rõ ràng, không thể để việc này treo lơ lửng mãi được.

Thuần định lên tiếng thì Sen giơ tay ra hiệu để bà trả lời trước. Bà nói chậm và chắc:

- Ông Bạo hỏi thế là chính đáng ở phần tiền bạc. Tôi chốt trước cả làng thế này. Thứ nhất, quả chuông từ tối nay được làng quyết giữ lại, không bán, chờ bàn việc thờ tại đình. Thứ hai, khoản tiền ứng và chi phí trục vớt mà vựa của ông đã bỏ ra, làng sẽ lập một buổi làm việc riêng có biên bản, có mặt ông, có mặt nhóm thợ lặn, để tính toán rõ ràng từng khoản một. Làng giữ chuông theo lệ đình, nhưng làng không quỵt một đồng nào của ai cả. Việc nào ra việc ấy.

Bạo im lặng một lúc lâu sau khi nghe Sen chốt. Ông ta nhìn một vòng quanh sân đình, nơi hàng trăm con mắt của dân làng đang hướng về phía mình. Cuối cùng, ông ta gật đầu:

- Bà Sen nói thế thì tôi nghe thế. Tôi chờ buổi làm việc riêng mà bà vừa hứa. Nhưng tôi nói trước, tới buổi ấy, tôi sẽ mang theo đầy đủ giấy tờ chi tiền của vựa. Làng tính sao thì tính cho công bằng.

Trước khi tuyên bố kết thúc buổi họp, Sen nhắc lại một lần nữa hai việc đã chốt, để dân làng ra về với một thông tin rõ ràng duy nhất. Bà nói quả chuông sẽ được đội trực của làng canh giữ ngày đêm ở sân xưởng như hiện nay, không ai được tự ý động vào, kể cả người trong làng. Bà cũng nhắc buổi làm việc riêng về tiền ứng với vựa của Bạo sẽ được tổ chức sớm, và kết quả của buổi ấy sẽ được báo lại công khai ở buổi họp làng tiếp theo. Không việc gì của làng trong chuyện chuông này từ nay được giải quyết bằng lời nói riêng ở ngoài sân đình nữa.

Bà vừa dứt lời, một số người trong làng còn nán lại quanh chiếc bàn giữa sân để được nhìn cuốn sổ lệ thêm một lần nữa. Cụ Kính tự tay gói sổ lại trong lớp vải nâu, ôm chặt trước ngực, rồi cùng Thuần mang sổ trở vào hậu cung cất lại vào hòm lệ ngay trong đêm. Hai cụ đi chậm qua sân đình, theo sau là Sen cầm đèn pin soi đường. Đám đông tự động dạt ra hai bên nhường lối cho hai cụ già ôm cuốn sổ của làng đi qua.

Buổi họp kết thúc trong tiếng bàn tán kéo dài khắp sân đình. Dân làng ra về theo từng nhóm nhỏ, ai cũng nhắc tới cuốn sổ lệ và những chữ ký của các đời thủ nhang. Thuần đứng ở hiên đình, nhìn dòng người đi qua cổng đình dưới ánh đèn đường của làng. Cụ Kính đi tới đứng bên cạnh ông, nói một câu rất khẽ:

- Anh Thuần, đêm nay làng mình đã bước qua được một khúc khó nhất rồi đấy.

Chương khác

Xem thêm