TRÂU VÀNG KIM NGƯU HỒ TÂY - Chương 32: Nước Hồ Dâng, Đê Quai Báo Động
Sáng ngày 06 tháng 09 năm 2026, lúc tám giờ, Nguyễn Văn Thuần được trưởng làng Phạm Thị Sen gọi sang trụ sở xã dự buổi họp khẩn về đoạn đê quai phía Ngũ…
Nội dung chương
Sáng ngày 06 tháng 09 năm 2026, lúc tám giờ, Nguyễn Văn Thuần được trưởng làng Phạm Thị Sen gọi sang trụ sở xã dự buổi họp khẩn về đoạn đê quai phía Ngũ Xã. Đêm qua mưa lớn nối tiếp cơn giông, nước Hồ Tây lên thêm một đợt nữa. Trên đường đi, Thuần thấy các ngõ thấp trong làng đã kê cao đồ đạc lên giường và lên gác xép. Mấy nhà sát bờ kè chuyển bao thóc ra sân đình tạm gửi. Trẻ con nghỉ học, đứng túm tụm ở đầu ngõ nhìn nước đục ngầu tràn trong mương thoát.
Trong phòng họp của xã, bản đồ tuyến đê quai được trải ra giữa bàn. Cán bộ thủy lợi của xã chỉ vào đoạn đê chạy qua phía làng Ngũ Xã, nói rõ đoạn này thấp hơn các đoạn khác, lại chịu sóng đánh trực diện mỗi khi gió lớn. Suốt mấy ngày qua, mực nước hồ lên đều, không rút giữa các đợt mưa như mọi năm. Xã quyết định đặt đoạn đê quai phía Ngũ Xã vào tình trạng báo động. Làng phải tổ chức trực đê cả ngày lẫn đêm, mỗi ca có người chịu trách nhiệm ký sổ, không được bỏ trống bất cứ giờ nào.
Chủ tịch xã yêu cầu các ngõ thấp sơ tán trước đồ đạc và chuẩn bị chỗ ở tạm cho người già và trẻ nhỏ tại đình làng. Ông cũng yêu cầu các làng ven hồ lân cận giữ liên lạc thường xuyên với Ngũ Xã trong những ngày báo động, để hỗ trợ nhau người và thuyền khi cần thiết. Đình ở nền đất cao nhất làng, từ trước tới nay vẫn là nơi tránh lụt của cả làng mỗi mùa nước lớn. Sen nhận nhiệm vụ về tổ chức trong làng ngay trong buổi sáng. Bà ghi chép cẩn thận từng đầu việc vào cuốn sổ công tác, rồi quay sang hỏi Thuần về tình hình quả chuông ở sân xưởng. Thuần cho biết chuông vẫn nằm nguyên ở sân ngoài, có đội trực của làng canh giữ, bạt che đã được chằng lại sau cơn giông đêm qua.
Cán bộ thủy lợi nhắc thêm một việc quan trọng. Nếu nước còn lên, xã sẽ tính tới phương án mở thêm đường thoát phụ qua bãi đất trống phía sau đền Kim Ngưu. Nghe tới đó, Thuần xin phát biểu. Ông nói bãi đất sau đền là nơi dân làng từ xưa không đào bới, mặt đất ở đó giữ nước mưa rất lâu mới rút. Ông đề nghị xã đo đạc kỹ trước khi động vào, vì đào xới vội ở vùng đất ven hồ lúc nước đang cao có thể làm sạt thêm chân đê. Chủ tịch xã ghi nhận ý kiến của ông và hứa cho người khảo sát trước, chưa quyết định vội.
Buổi họp tan lúc gần trưa. Thuần cùng Sen đi thẳng ra đê quai để xem tận mắt đoạn đê vừa được đặt vào báo động. Trên mặt đê, bao cát mới đắp xếp thành hai hàng dài. Thanh niên trong làng thay nhau vác bao cát từ sân đình ra. Người già mang nước uống và cơm nắm ra cho đội trực. Mùi bùn, mùi cát ướt và mùi mồ hôi quyện vào nhau trên mặt đê chật hẹp. Thuần đi dọc đoạn đê thấp nhất, dừng lại ở chỗ sóng đánh mạnh nhất, nhìn mặt nước xám đục dồn dập vỗ vào chân đê.
Sen đứng cạnh ông, nói về kế hoạch trực đê bà vừa phác thảo. Ban ngày, mỗi tổ dân cư cử hai người ra đê. Ban đêm, đội thanh niên của làng trực chính, các trưởng họ thay nhau đi kiểm tra. Đình làng mở cửa suốt ngày đêm để đón các hộ ngõ thấp gửi đồ và ở tạm. Bà cũng nói đã cho người kiểm tra lại gian hậu cung và sân đình, dọn sẵn chiếu và chăn cho các cụ già nếu phải dời lên trong đêm. Thuần nghe xong, chỉ nói một câu:
- Việc đê là việc sống còn của làng lúc này. Chuyện chuông đã có sổ lệ giữ phần lẽ phải. Giờ làng phải dốc sức giữ đê trước đã, bà Sen ạ.
Sen đồng tình ngay. Bà cho biết buổi họp làng tối nay sẽ chỉ bàn việc trực đê và sơ tán đồ đạc, không bàn chuyện chuông nữa, để dân làng tập trung vào việc trước mắt. Bà cũng nhờ Thuần tối nay nói vài lời trấn an dân làng, vì từ sau đêm sấm giáng xuống bãi vựa, nhiều người trong làng đang lo lắng đủ điều. Thuần nhận lời, nhưng dặn bà rằng ông chỉ nói những điều làng đã chứng kiến và đã ghi vào biên bản, không nói thêm điều gì chưa rõ.
Chiều hôm ấy, Thuần về xưởng kiểm tra lại quả chuông cùng Thắng. Tấm bạt che chuông bị gió đêm qua giật tung một góc, nước mưa đọng thành vũng trên mặt bạt. Hai ông cháu cùng hai thanh niên trong đội trực kéo lại bạt, chèn thêm gạch ở bốn góc. Thân chuông nằm im dưới lớp bạt ướt, vết cắt nông trên vành chuông từ đêm bị lén cắt vẫn còn đó. Thắng hỏi ông nội liệu nước lên thế này, sân xưởng có ngập không. Thuần nhìn ra phía mương thoát sau xưởng, nói sân xưởng cao hơn các ngõ thấp, nhưng không ai được chủ quan, khuôn đúc và sổ sách của xưởng phải kê lên kệ cao ngay trong chiều nay.
Trước buổi họp làng buổi tối, Thuần cùng Sen và tổ trưởng đội trực ra lại đoạn cột mốc đá ở bờ kè để đối chiếu mực nước trong ngày. Vạch khắc cũ trên cột mốc đã chìm hẳn dưới mặt nước đục. Sen cho người cắm thêm một cọc tre mới ngay sát mép đê, đánh dấu mực nước lúc sáu giờ chiều bằng một vệt sơn đỏ. Từ nay, mỗi ca trực đều phải ghi lại mực nước so với vệt sơn ấy vào sổ trực, sáng và tối đều có người của làng cùng ký xác nhận. Thuần dặn tổ trưởng đội trực rằng ghi nước phải ghi đúng như mắt thấy, dù nước lên hay xuống, không được ghi theo lời đoán của bất cứ ai.
Buổi họp làng buổi tối diễn ra ngay tại sân đình, người tới đông hơn cả buổi họp về sổ lệ mấy hôm trước. Sen đứng giữa sân, đọc lại quyết định báo động của xã và kế hoạch trực đê của làng. Bà phân công rõ từng tổ dân cư, từng ca trực, từng người chịu trách nhiệm ở đình và ở đê. Dân làng lần này không chia phe, không tranh cãi. Người ở ngõ cao xung phong nhận ca đêm thay cho người ở ngõ thấp đang bận chuyển đồ. Mấy hộ có thuyền mộc nhỏ đăng ký đưa thuyền ra neo sẵn gần đình, phòng khi ngõ thấp ngập sâu phải dời người già bằng thuyền.
Tới lượt Thuần nói, ông đứng dậy, chống gậy nhìn khắp sân đình. Ông nói làng mình đã qua nhiều mùa nước lớn, và mùa nào cũng qua được nhờ giữ ca trực và nghe theo phân công của làng. Ông nhắc lại biên bản đêm qua ở bãi vựa, nói sấm giáng là việc trời đất, làng đã ghi lại rõ ràng, không ai phải đồn đoán thêm. Điều làng làm được lúc này là giữ đê, giữ người, giữ đồ đạc của nhau. Ông nói xong, nhiều người trong sân đình vỗ tay. Một bà ở ngõ thấp đứng lên nói nhà mình đã gửi hết bao thóc lên đình, đêm nay bà xin ra đê trực ca đầu cùng con trai.
Sau buổi họp, các tổ trực nhận đèn bão, áo mưa và sổ trực từ tay Sen ngay tại sân đình. Thắng ghi tên vào ca trực đêm thứ hai cùng thanh niên họ Nguyễn. Thuần định ghi tên vào ca rạng sáng thì Sen ngăn lại. Bà nói ông đã quá tuổi trực đê ban đêm, phần của ông là ban ngày ra đê xem nước và tối ở đình giúp làng trấn an người già. Thuần nghe theo, vì ông hiểu giữ sức lúc này cũng là một phần việc của làng.
Tới chập tối, loa truyền thanh của làng đọc thông báo báo động đê quai ba lần liền. Các ngõ thấp bắt đầu chuyển đồ lên đình. Thuần xách đèn bão ra sân đình phụ Sen sắp xếp chỗ ở tạm. Cụ Đỗ Văn Kính cũng tới, mang theo một bọc chiếu cũ của nhà mình góp cho đình. Cụ nói ngày xưa làng cũng từng trực đê nhiều đêm liền như thế này, và điều giữ làng qua được mùa nước không phải sức của một người, mà là việc không ai bỏ ca trực của mình.
Đêm xuống, mặt đê quai sáng lên bởi hàng đèn bão và đèn pin của các ca trực. Từ sân đình nhìn ra, những đốm sáng ấy nối nhau thành một vệt dài dọc bờ hồ tối đen. Thuần đứng ở cổng đình nhìn vệt sáng ấy hồi lâu, nghe tiếng nước vỗ vào chân đê vọng về đều đặn. Thắng mang cho ông một chiếc ghế tre và một phích nước nóng, giục ông vào trong hiên đình ngồi nghỉ. Nhưng Thuần vẫn ở lại cổng đình thêm một ca trực nữa cùng thanh niên trong làng, cho tới khi Sen tới thay người và buộc ông về nhà ngủ để giữ sức cho những ngày còn dài phía trước.
Gần nửa đêm, tổ trưởng đội trực cho người về đình báo tin nước vẫn lên nhưng rất chậm, chân đê chưa có chỗ rò rỉ nào. Sen nghe báo xong mới cho đóng bớt một cánh cổng đình, giữ lại người trực ở hiên. Bà Hoa từ quán nước mang sang đình một nồi cháo lớn cho các cụ già ở tạm và đội trực ghé qua trong đêm. Thuần bưng bát cháo nóng, ngồi ở hiên đình ăn cùng cụ Kính. Hai cụ già nói với nhau về những mùa lụt cũ, rồi cùng nhìn ra sân đình đầy đồ đạc của các hộ ngõ thấp xếp gọn thành từng đống có ghi tên chủ nhà bằng phấn trắng.
Trên đường về qua ngõ làng, Thuần thấy nhiều nhà đã tắt đèn sớm, đồ đạc kê cao, cửa ngõ chèn bao cát. Tiếng trẻ con khóc văng vẳng từ một nhà ngõ thấp rồi nín dần. Ông đi qua từng nhà, chào những người còn thức canh nước. Về tới nhà mình, ông treo chiếc đèn bão lên hiên, nhìn lần cuối về phía đê quai còn sáng đèn trong đêm, rồi mới khép cửa lại.