TRÂU VÀNG KIM NGƯU HỒ TÂY - Chương 50: Chuông Thờ Tại Đình Và Lệ Canh Chuông Mới
Chiều ngày 21 tháng 09 năm 2026, lúc mười sáu giờ, làng Ngũ Xã làm lễ nhỏ tạ đình tại đình làng. Nguyễn Văn Thuần tới đình từ sớm, mặc bộ áo dài tươm tất…
Nội dung chương
Chiều ngày 21 tháng 09 năm 2026, lúc mười sáu giờ, làng Ngũ Xã làm lễ nhỏ tạ đình tại đình làng. Nguyễn Văn Thuần tới đình từ sớm, mặc bộ áo dài tươm tất nhất của mình, đi cùng Thắng qua con đường làng đã khô ráo hẳn sau hai ngày nắng. Sân đình chiều nay không đông như ngày lễ tạ ở bờ hồ, nhưng các trưởng họ, các cao niên và đại diện các xóm trong làng đều có mặt đầy đủ. Buổi lễ hôm nay không ồn ào. Nó là buổi lễ khép lại một mùa mưa bão dài của làng, và mở ra một lệ mới sẽ đi cùng làng trong nhiều năm tới.
Quả chuông cổ an vị trang trọng ở chính giữa hậu cung đình làng Ngũ Xã. Sau hai ngày an vị, gian hậu cung đã có hơi hương đều đặn. Thân chuông trầm ấm dưới ánh đèn dầu, hình trâu thần khắc nổi trên vai chuông hướng ra phía cửa hậu cung. Phía trước bệ thờ, cụ Đỗ Văn Kính cho đặt thêm một chiếc bàn nhỏ, nơi để cuốn sổ lệ mới của đình và các vật dụng phục vụ việc canh giữ chuông sau này. Thuần đứng ở cửa hậu cung nhìn vào, thấy gian thờ nhỏ mà trang nghiêm, đúng như những gì ông đã hình dung trong suốt những ngày làng còn đang bàn tính việc rước chuông về đình.
Phần đầu buổi lễ là lễ tạ đình ngắn gọn theo đúng lệ cũ. Thuần chủ lễ, dâng hương trước bàn thờ chính của đình và trước bệ chuông trong hậu cung. Sen thay mặt làng đọc một bài khấn ngắn, tạ ơn đình làng và các đời tiền nhân đã phù hộ cho làng qua mùa mưa bão, tạ ơn thần thú giữ vùng nước đã yên lòng sau lễ tạ ở bờ hồ. Trong bài khấn không có một lời nào về trấn áp hay trừ tà. Chỉ có lời tạ ơn, lời hứa giữ lệ, và lời dặn con cháu đời sau phải thờ kính vật của đình và thần thú của vùng nước này như các đời trước đã làm.
Sau phần lễ tạ, Sen công bố lệ canh chuông mới của làng trước toàn thể những người có mặt. Từ tháng này trở đi, làng lập lệ canh chuông như một lệ chính thức của đình. Mỗi tháng, một họ trong làng thay nhau nhận trách nhiệm canh giữ chuông. Họ nào nhận tháng nào thì cử người lau chuông bằng nước sạch và khăn riêng của đình vào đầu tháng, trực đình trong các ngày lễ của tháng ấy, và kiểm tra bệ thờ cùng đèn hương trong hậu cung mỗi tuần. Thứ tự các họ luân phiên được ghi rõ trong cuốn sổ lệ mới, bắt đầu từ họ Nguyễn trong tháng đầu tiên. Trưởng các họ có mặt lần lượt đứng lên nhận phần tháng của họ mình, không một họ nào từ chối.
Rồi Sen công bố một quyết định mà bà và các cao niên đã bàn với nhau từ tối hôm qua. Người canh chuông đầu tiên của đình, trước cả vòng luân phiên của các họ, là Trần Văn Lực. Anh sẽ giữ việc canh chuông trong tháng đầu tiên này, cùng với họ Nguyễn, học cách lau chuông, giữ hương đèn và trực hậu cung từ chính cụ Kính và Thuần. Sen nói lý do của quyết định ấy rất rõ ràng trước cả làng. Người từng góp phần đưa chuông lên bờ trong xáo trộn, nay đã chuộc lỗi bằng việc làm thật suốt nhiều tuần qua, xứng đáng là người đầu tiên nhận trách nhiệm giữ chuông cho đình. Cả sân đình vỗ tay khi Lực đứng dậy, đi lên phía trước bàn thờ, cúi đầu nhận chiếc chìa khóa tủ lệ của hậu cung từ tay Sen.
Lực cầm chiếc chìa khóa trong tay, nói mấy lời ngắn gọn. Anh nói anh không dám hứa những lời lớn lao. Anh chỉ hứa một điều. Tháng canh chuông đầu tiên này, ngày nào anh cũng có mặt ở đình đúng giờ. Hương đèn trong hậu cung sẽ không bao giờ tắt vì sự lơ là của anh. Quả chuông sẽ được anh giữ gìn như giữ chính con mắt của mình. Anh nói xong, quay về phía bệ chuông trong hậu cung, cúi đầu thật thấp. Cụ Kính ngồi ở hàng ghế cao niên, nhìn anh, khẽ gật đầu một cái rất nhẹ.
Trước phần cuối của buổi lễ, cụ Kính xin nói mấy lời về lệ canh chuông mới. Cụ ngồi ở hàng ghế cao niên, mở cuốn sổ lệ mới ra trang đầu tiên, nơi ghi lại lệ canh chuông do chính tay cụ chấp bút trong hai ngày qua. Cụ đọc chậm rãi từng điều. Điều thứ nhất, chuông của đình chỉ được lau bằng nước sạch và nước ngũ vị hương theo lệ, không dùng bất cứ hóa chất nào của ngoài chợ. Điều thứ hai, không ai được gõ, chạm mạnh hay di chuyển chuông khi chưa có quyết định của cả làng trong một buổi họp công khai ở sân đình. Điều thứ ba, người canh chuông mỗi tháng phải bàn giao trực tiếp cho người của họ nhận tháng sau, có mặt của một cao niên trong đình làm chứng. Cụ đọc xong, gấp cuốn sổ lại, nói rằng ba điều này nghe qua thì đơn giản, nhưng chính ba điều đơn giản ấy sẽ giữ cho câu chuyện của mùa mưa bão năm nay không bao giờ lặp lại trong làng nữa.
Thuần nghe cụ Kính đọc lệ mới, trong lòng trào lên một cảm xúc khó tả. Ông là người đã từng ký giấy cho dời chuông trái lệ trong một buổi sáng mưa lớn của tháng 08. Ông hiểu rõ hơn ai hết rằng lệ làng không mất đi vì những kẻ cố tình phá hoại từ bên ngoài. Lệ làng dễ mất nhất chính là từ những quyết định vội vàng của người trong làng, trong những lúc tưởng như đang làm việc tốt. Ba điều lệ canh chuông mà cụ Kính vừa đọc sẽ trói buộc cả những người tử tế nhất trong làng vào một khuôn phép rõ ràng. Và đó chính là cách một ngôi làng giữ được vật thờ của mình qua nhiều đời người.
Bà Hoa cũng mang tới buổi lễ một món quà nhỏ cho hậu cung. Đó là một đôi chân đèn bằng đồng do chính tay bà đặt xưởng họ Nguyễn đúc lại theo mẫu đèn cũ của đình, để thay cho đôi đèn đã sờn cũ hai bên bệ chuông. Bà nói bà bán nước ven hồ mấy chục năm, nghe và thấy đủ cả một mùa chuyện của làng ngay ở quán nước nhỏ của mình. Đôi đèn này là phần lòng thành của nhà bà gửi vào gian thờ chuông. Từ nay, mỗi khi người làng tới hậu cung thắp hương, ánh đèn của đôi chân đèn ấy sẽ cháy đều bên bệ chuông, và bà coi đó là niềm vui lớn nhất của mình trong mùa mưa bão nhiều sóng gió này.
Phần cuối buổi lễ là việc Thuần nộp cuốn sổ tay ghi hiện tượng của mình vào hòm lệ của đình. Cuốn sổ đã đi cùng ông suốt từ đêm 12 tháng 08, khi ông ghi lại hiện tượng đầu tiên ở quán nước của bà Hoa ven hồ. Trong cuốn sổ là toàn bộ những gì ông chứng kiến trong mùa hồ động năm nay. Tất cả đều được ghi theo ngày giờ cụ thể. Có những đêm trực bờ trong mưa. Có các lần đo nước ở bờ kè. Có cả buổi chiều hào quang hiện trọn trên mặt hồ và giờ phút chuông an vị ở hậu cung. Thuần cầm cuốn sổ trên hai tay, đi vào gian để hòm lệ phía sau hậu cung. Ông đặt cuốn sổ vào trong hòm, bên cạnh sổ lệ cũ của các cụ. Trong hòm cũng có toàn văn tấm bia đá và các giấy tờ của câu chuyện quả chuông trong mùa này. Ông đóng nắp hòm lại, nghe tiếng khóa hòm khép xuống nhẹ nhàng. Từ nay, cuốn sổ của ông không còn là của riêng ông nữa. Nó là một phần của lệ làng, để đời sau mở hòm ra là biết cha ông mình đã trải qua một mùa nước như thế nào và đã giữ chuông của đình ra sao.
Buổi lễ kết thúc khi nắng chiều bắt đầu ngả xuống sau mái đình. Dân làng ra về dần, sân đình trở lại yên tĩnh. Chỉ còn lại Thuần, Thắng, cụ Kính và Lực ở lại hậu cung để làm ca canh chuông đầu tiên của lệ mới. Lực học cách thay dầu cho đôi đèn hai bên bệ thờ, học cách lau vành bệ thờ bằng chiếc khăn riêng của đình, và học cách ghi ngày giờ trực của mình vào cuốn sổ lệ mới. Thắng cũng ghi tên mình vào danh sách người hỗ trợ ca canh đầu tiên này. Anh nói với Lực rằng xưởng đúc ở ngay gần đình, đêm nào Lực cần người thay ca đột xuất, cứ qua xưởng gọi anh, bất kể giờ giấc thế nào. Lực nghe xong, cười nói phen này quả chuông của đình được canh giữ còn kỹ hơn cả kho đồng của xưởng trong những ngày đầu tháng 08. Cả bốn người trong hậu cung cùng cười nhẹ. Thuần đứng bên cạnh chỉ cho anh từng việc nhỏ. Ông nói người canh chuông không cần làm việc gì lớn lao. Chỉ cần có mặt đúng giờ, giữ hương đèn đều đặn, và coi quả chuông như một thành viên già nhất trong làng cần được chăm sóc mỗi ngày.
Khi trời tối hẳn, Thuần và Thắng chào cụ Kính và Lực, rời đình ra về. Hai ông cháu đi chầm chậm qua sân đình, ra cổng, rồi rẽ theo con đường ven hồ về phía xóm nhà mình. Mặt hồ bên tay trái của họ phẳng lặng dưới ánh trăng non vừa nhô lên sau hàng cây phía xa. Nước hồ trong, lặng, in bóng mái đình và hàng tre ven bờ thành một dải dài yên ổn. Ở phía hậu cung sau lưng họ, ánh đèn dầu của gian thờ chuông hắt ra qua ô cửa nhỏ, vàng ấm và đều đặn, như một con mắt hiền của làng vừa mở ra để canh giữ vùng nước này từ nay về sau. Thuần dừng lại ở bờ kè một lát, nhìn mặt hồ lần cuối trong ngày. Ông không nói gì thêm. Hai ông cháu tiếp tục đi, bóng của họ kéo dài trên con đường làng khô ráo, hướng về phía xưởng đúc đang đỏ lửa chờ một mùa làm nghề mới.