TRÂU VÀNG KIM NGƯU HỒ TÂY - Chương 48: Nước Hồ Rút Xuống Dưới Bờ Kè
Sáng ngày 20 tháng 09 năm 2026, lúc sáu giờ rưỡi, Nguyễn Văn Thuần cùng trưởng làng Phạm Thị Sen ra bờ kè phía làng Ngũ Xã để đo lại mực nước hồ. Trời…
Nội dung chương
Sáng ngày 20 tháng 09 năm 2026, lúc sáu giờ rưỡi, Nguyễn Văn Thuần cùng trưởng làng Phạm Thị Sen ra bờ kè phía làng Ngũ Xã để đo lại mực nước hồ. Trời vừa hửng nắng sau một đêm không mưa. Đây là buổi sáng đầu tiên kể từ đầu tháng 08 mà Thuần bước ra bờ hồ mà không phải khoác áo mưa. Con đường đất dọc bờ kè còn ẩm, nhưng mặt đường đã se lại, đi không còn lún chân như những ngày trước.
Cột mốc đá cũ ở bờ kè là nơi làng vẫn đo mực nước trong suốt mùa mưa bão này. Trên thân cột còn nguyên những vạch phấn mà đội trực đê đánh dấu qua từng ngày nước lên. Vạch cao nhất nằm ở gần đỉnh cột, đánh dấu những ngày đê quai căng thẳng nhất. Thuần cúi xuống nhìn mực nước hiện tại trên thân cột, rồi bước xuống bậc đá cuối cùng của bờ kè để xem cho rõ. Mặt nước hồ sáng nay nằm thấp hẳn so với những vạch phấn cũ. Ông gọi Sen xuống cùng xem, và hai người cùng xác nhận điều mà cả làng đã chờ đợi suốt nhiều tuần. Sáng nay, nước hồ rút xuống dưới bờ kè, trở về dưới mức an toàn mà làng vẫn lấy làm mốc trong các mùa mưa trước.
Sen đứng trên bờ kè, nhìn ra mặt hồ một lúc lâu. Mặt nước sáng nay phẳng lặng, trong và sáng dưới nắng sớm, khác hẳn mặt nước đục ngầu và đầy bọt trong những ngày nước dâng. Bà nói với Thuần rằng bà sẽ cho người thông báo tin này tới từng xóm ngay trong buổi sáng. Người làng đã sống trong lo lắng về đê quai và nước hồ hơn một tháng nay. Tin nước rút phải tới tay họ sớm nhất có thể, bằng lời nói chính thức của làng, không phải bằng tin đồn truyền miệng ở chợ hay ở quán nước.
Thuần lấy cuốn sổ tay của nghề ra, ghi lại kết quả đo sáng nay cùng ngày giờ cụ thể. Ông ghi thêm một dòng ngắn về tình hình chung. Mưa đã tạnh từ trong đêm. Gió lặng. Mặt hồ yên. Ông đóng cuốn sổ lại, đứng nhìn những vạch phấn cũ trên thân cột mốc. Từng vạch phấn là một ngày làng lo lắng. Vạch nào cũng gắn với một đêm trực đê, một buổi họp khẩn, một lần đo nước trong mưa. Sáng nay, mực nước nằm dưới tất cả những vạch lo lắng ấy, ở một vị trí yên ổn mà ông đã mong được ghi vào sổ từ rất lâu rồi.
Trước khi rời bờ kè, Thuần đi thêm một đoạn về phía đền Kim Ngưu. Khu vực quanh đền sáng nay yên tĩnh, mặt nước trong và phẳng, hàng cây quanh đền còn đọng sương. Mấy nén hương của người làng thắp từ chiều qua vẫn còn dấu tro mới trên bệ hương ngoài sân đền. Ông đứng ở sân đền một lúc, nhìn ra vùng nước mà hơn một tháng trước không một người chài nào dám tới gần. Vùng nước ấy sáng nay trở lại dáng vẻ bình thường của nó, như chưa từng trải qua những đêm sóng ngầm và hào quang rực sáng. Ông chắp tay trước sân đền một cái, rồi quay lại chỗ Sen đang chờ ở bờ kè.
Từ bờ kè, hai người đi bộ dọc đoạn đê quai phía làng để kiểm tra lần cuối. Đoạn đê từng bị nước tràn qua ở chỗ thấp nhất vào rạng sáng ngày 08 tháng 09 nay đã khô ráo mặt đê. Vết nước cũ còn in trên thân đê thành một vệt màu sẫm, nhưng đất đê đã cứng lại dưới nắng sớm. Mấy bao cát làng đắp trong những ngày báo động vẫn xếp thành hàng ở chân đê. Sen nói làng sẽ chưa dỡ hàng bao cát này vội. Để thêm ít ngày nữa cho đê khô hẳn và cho làng chắc chắn về thời tiết, rồi mới dỡ bao cát cất vào kho của đình dùng cho mùa mưa năm sau.
Đội trực đê của làng cũng có mặt ở đê quai sáng nay để làm ca trực cuối cùng. Họ là những người đã thay nhau thức trắng nhiều đêm trong tháng, đi tuần trên mặt đê trong mưa, đo nước và báo về đình từng giờ. Sen nói trước cả đội rằng từ trưa nay, làng chấm dứt chế độ trực đê cả ngày lẫn đêm. Đội trực chỉ giữ lại hai người đi kiểm tra bờ kè mỗi sáng và mỗi chiều trong một tuần nữa, phòng khi thời tiết đổi bất ngờ. Mấy người trong đội trực nghe xong, có người ngồi phịch xuống mặt đê cười vang. Có người tháo chiếc áo mưa cũ đã mặc suốt nhiều tuần, vắt lên vai, nói tối nay về nhà sẽ ngủ một giấc thật dài cho đã.
Ở bến cá ven hồ, dân chài cũng bắt đầu trở lại với công việc của mình. Suốt nhiều tuần nước dâng, không ai trong số họ dám đưa thuyền ra xa bờ, và khu vực quanh đền Kim Ngưu thì tuyệt đối không ai tới gần. Sáng nay, mấy người chài già đi dọc bến, kiểm tra lại thuyền và lưới sau những ngày cất lên bờ cao. Một người nói ông sẽ chờ thêm một ngày nữa cho nước hồ trong hẳn rồi mới ra khơi buổi đầu tiên. Nhưng ông cũng nói rõ một điều với những người đứng quanh. Từ nay, lưới sắt cào đáy không bao giờ được bén mảng tới vùng nước quanh đền Kim Ngưu nữa. Vùng nước ấy là vùng nước của thần thú và của đình làng. Dân chài kiếm ăn trên mặt hồ này bao đời, phải biết giữ lấy điều kiêng kỵ ấy cho con cháu mình.
Thuần đứng ở bờ kè nghe được câu nói ấy của người chài già. Ông không xen vào, chỉ đứng yên nghe hết. Ông hiểu rằng sự yên ổn của làng không chỉ nằm ở mực nước đo trên cột mốc đá sáng nay. Nó còn nằm ở những lời dặn như thế này, được nói ra giữa những người làm nghề trên mặt hồ, trong một buổi sáng bình yên, và sẽ được họ truyền lại cho nhau trong những mùa nước sau. Đê quai có thể đắp cao. Bờ kè có thể đo lại mỗi ngày. Nhưng điều giữ cho câu chuyện quả chuông không lặp lại nằm ở chính những lời dặn tử tế và rõ ràng như vậy.
Trong làng, dân làng bắt đầu dọn dẹp các ngõ từng bị ngập nước. Ở ngõ thấp nhất phía bờ hồ, nước đọng trong sân các nhà đã rút hết từ trong đêm, chỉ còn lại lớp bùn mỏng phủ trên nền sân. Người dân quét bùn ra đường, rửa lại sân bằng nước giếng, kê lại đồ đạc xuống khỏi những chiếc kệ cao đã dùng trong những ngày ngập. Người già được con cháu đưa từ đình trở về nhà mình, sau nhiều ngày ở tạm trên gian đình cao ráo. Tiếng nói cười trở lại trong các ngõ nhỏ, thứ âm thanh mà Thuần đã không nghe thấy rõ ràng như thế này từ những ngày đầu tháng 09.
Thuần ghé vào quán nước của bà Hoa trên đường về đình. Bà Hoa đã dọn lại quán từ sớm tinh mơ, bàn ghế kê ra đúng vị trí cũ ven bờ hồ, ấm nước đầu ngày đang sôi trên bếp. Bà rót cho Thuần một chén trà nóng, nói rằng sáng nay khách tới quán của bà ai cũng chỉ hỏi một câu duy nhất. Nước hồ đã rút thật chưa. Bà trả lời họ đúng như những gì bà vừa nghe Sen nói ở bờ kè. Bà nói thêm rằng quán nước của bà suốt hơn một tháng qua là nơi nghe đủ mọi tin dữ của làng. Sáng nay, lần đầu tiên bà được nói với khách một tin lành trọn vẹn, và bà nói câu ấy với nụ cười không giấu được.
Buổi chiều, Thuần tới đình để xem quả chuông trong ngày đầu tiên an vị ở hậu cung. Gian hậu cung yên tĩnh, hương trầm thoang thoảng, đôi đèn dầu hai bên bệ thờ cháy đều. Quả chuông nằm vững chãi trên bệ gỗ, thân đồng trầm ấm, hình trâu thần khắc nổi nhìn ra cửa hậu cung. Cụ Kính đang ngồi ở chiếc ghế nhỏ bên cạnh bệ thờ, tay lần tràng hạt. Cụ nói sáng nay cụ đã tới đình từ rất sớm, thắp nén hương đầu ngày trước chuông, và cụ dự định ngày nào còn khỏe, cụ cũng sẽ làm như vậy. Cụ nói một vật thờ mới về đình thì những ngày đầu phải có người hương khói đều đặn, để gian hậu cung có hơi người và hơi hương, không lạnh lẽo.
Thuần đứng trước bệ chuông, nhìn quả chuông một lúc lâu trong ánh đèn dầu lặng lẽ. Ông nghĩ về hành trình của nó trong hơn một tháng qua. Nó từng nằm sâu dưới đáy bùn của hồ. Nó từng trải qua buổi chiều cẩu lên bờ đầy hỗn loạn. Nó từng nằm ở sân xưởng giữa hai phe ý kiến của làng. Nó từng mang một vết cắt trong đêm và từng được lau sạch bằng nước ngũ vị hương. Cuối cùng, đoàn rước chiều qua đã đưa nó về gian hậu cung này. Sáng nay, nước hồ đã rút, đê làng đã yên, và quả chuông nằm đây trong khói hương thanh thản. Ông thấy trong lòng mình một sự yên ổn sâu sắc mà đã lâu lắm rồi ông mới có lại được, kể từ trước cả mùa mưa bão năm nay.
Rời đình khi trời đã nhá nhem tối, Thuần ghé qua sân xưởng họ Nguyễn trên đường về nhà. Thắng đang cùng mấy người thợ dọn lại gian mái phụ bị sập từ đêm sấm giáng đầu tiên của mùa. Gạch ngói vỡ đã được dọn sạch, mấy cây xà gỗ mới được chở về xếp ngay ngắn ở góc sân. Thắng nói ngày mai xưởng sẽ mở cửa trở lại. Việc đầu tiên là dựng lại gian mái phụ cho tử tế. Việc thứ hai là nhận lại các đơn hàng đã phải hoãn suốt nhiều tuần qua. Thuần đi một vòng quanh sân xưởng, nơi quả chuông từng nằm suốt hơn một tháng, giờ chỉ còn dấu vết của chiếc bệ gỗ in trên nền đất. Ông nói với cháu rằng khoảng sân trống này nhìn lúc đầu có hơi lạ mắt, nhưng rồi cả xưởng sẽ quen. Chuông đã có nhà của nó. Xưởng mình cũng phải trở lại với công việc của mình thôi.