TRÂU VÀNG KIM NGƯU HỒ TÂY - Chương 49: Xưởng Đúc Mở Lại Và Bạo Bán Vựa Đồng
Chiều ngày 20 tháng 09 năm 2026, lúc mười bốn giờ, xưởng đúc họ Nguyễn chính thức mở cửa trở lại sau nhiều tuần gián đoạn vì mưa bão và câu chuyện quả…
Nội dung chương
Chiều ngày 20 tháng 09 năm 2026, lúc mười bốn giờ, xưởng đúc họ Nguyễn chính thức mở cửa trở lại sau nhiều tuần gián đoạn vì mưa bão và câu chuyện quả chuông. Nguyễn Văn Thuần tới xưởng từ đầu giờ chiều, tự tay mở chiếc cổng sắt đã khóa im suốt từ những ngày làng bận lo đê quai. Tiếng bản lề cổng kêu lên khô khốc sau nhiều ngày không được tra dầu. Thắng đứng trong sân, nhìn ông nội đẩy cánh cổng mở rộng ra hai bên, rồi quay vào trong sân bắt đầu buổi làm việc đầu tiên của xưởng trong mùa mới.
Gian mái phụ bị sập trong đêm sấm giáng đầu tiên đã được dựng lại xong từ buổi sáng. Mái ngói mới lợp còn đỏ tươi, nổi bật bên cạnh những gian mái cũ đã ngả màu thời gian. Mấy người thợ của xưởng đứng dưới gian mái mới, kiểm tra lại dàn khuôn đúc và bếp lò đã nguội lạnh suốt nhiều tuần. Thuần đi một vòng quanh xưởng, sờ tay lên từng chiếc khuôn, từng hàng dụng cụ treo trên vách. Ông nói với các thợ rằng xưởng nghỉ lâu thì tay nghề cũng dễ nguội theo. Buổi chiều nay chưa đúc vội. Cả xưởng dành trọn buổi để dọn dẹp, mài lại dụng cụ, nhóm thử bếp lò và kiểm tra toàn bộ nguyên liệu còn lại trong kho.
Việc đầu tiên của xưởng trong ngày mở lại đến vào lúc giữa buổi chiều. Hai người khách từ một làng bên kia hồ tới xưởng, mang theo lời giới thiệu của người quen trong làng. Làng của họ đang tu sửa ngôi đình làng, cần đúc một quả chuông nhỏ treo ở gác chuông của đình. Họ đã nghe tiếng xưởng đúc họ Nguyễn từ lâu, và cũng nghe loáng thoáng câu chuyện về quả chuông cổ của làng Ngũ Xã trong mùa mưa bão này. Họ nói chính câu chuyện ấy làm họ tin tưởng tìm tới xưởng. Một làng giữ được chuông của đình mình qua bao nhiêu sóng gió, thì tay nghề và cái tâm giữ nghề của xưởng đúc trong làng ấy chắc chắn không phải dạng vừa.
Thuần tiếp khách ở gian nhà chính của xưởng. Ông nghe họ trình bày kích thước và kiểu dáng quả chuông nhỏ họ cần, rồi cho Thắng mang ra mấy mẫu hoa văn của xưởng để khách lựa chọn. Ông báo giá rõ ràng từng phần, từ đồng nguyên liệu, công đúc, cho tới thời gian hoàn thành dự kiến. Ông nói thẳng với khách rằng xưởng vừa mở lại sau nhiều tuần nghỉ, đơn hàng đầu tiên này xưởng sẽ làm chậm mà chắc, giao đúng hẹn đã hứa, không nhận thêm đơn nào khác cho tới khi quả chuông nhỏ này thành hình. Hai người khách nghe xong, đồng ý ngay tại chỗ và đặt tiền cọc cho xưởng. Thắng ghi lại yêu cầu của khách vào cuốn sổ đặt hàng đã phủ bụi của xưởng, nét chữ đầu tiên trong cuốn sổ sau nhiều tuần trắng trang.
Trước khi khách tới, xưởng còn đón một vị khách nhỏ tuổi. Con trai của một người thợ trong xưởng chạy vào sân, mang theo chiếc kẻng đồng cũ của trường làng bị móp một góc từ ngày mưa bão. Cậu bé hỏi ông Thuần liệu xưởng có sửa lại được chiếc kẻng cho trường kịp ngày khai giảng muộn của các cháu hay không. Thuần cầm chiếc kẻng lên xem, gõ nhẹ lên vành kẻng bằng đốt ngón tay, nghe âm thanh của nó rồi mỉm cười. Ông nói kẻng chỉ móp nhẹ, thợ trong xưởng nắn lại một buổi là xong, trường cứ yên tâm mang tới vào sáng mai, xưởng sửa miễn phí cho các cháu. Cậu bé cảm ơn rối rít rồi chạy vụt về phía cổng xưởng. Thắng đứng bên cạnh nói đùa rằng đơn hàng đầu tiên của xưởng trong mùa mới hóa ra lại là một chiếc kẻng trường làng không tính tiền. Thuần cười, nói việc tử tế nào trong làng cũng là việc của xưởng mình cả, có tiền hay không có tiền.
Trong lúc Thuần tiếp khách, Lực có mặt ở xưởng với vai trò hoàn toàn mới. Anh không còn là người thợ lặn tới xưởng trong đêm như những ngày trước. Từ sáng nay, anh chính thức theo Thắng học nghề đúc đồng tử tế, bắt đầu từ những việc cơ bản nhất của nghề. Buổi chiều đầu tiên, Thắng giao cho anh việc trộn đất làm khuôn theo tỉ lệ của xưởng. Đất phải được rây mịn, trộn đều với trấu và nước theo đúng lượng Thắng đọc cho. Lực làm việc ấy chậm và cẩn thận, thỉnh thoảng dừng lại hỏi Thắng khi thấy đất chưa đạt độ dẻo như yêu cầu. Mấy người thợ lâu năm trong xưởng nhìn anh làm, lúc đầu còn giữ khoảng cách. Về sau, có người chủ động chỉ cho anh cách nhận biết đất khuôn đạt chuẩn. Cách ấy đơn giản lắm. Nắm một nắm đất trong tay, bóp chặt, rồi mở ra xem dấu tay còn nguyên hay đã vỡ vụn.
Thuần đứng ở cửa gian nhà chính, nhìn Lực đang lúi húi bên đống đất khuôn ở sân xưởng. Ông nhớ lại buổi tối Lực đứng giữa sân đình xin làm người khiêng đầu đoàn rước, và buổi chiều qua khi đôi vai của anh chịu sức nặng lớn nhất của quả chuông trên ba bậc thềm hậu cung. Ông nói với Thắng khi hai ông cháu đứng riêng với nhau một câu ngắn. Ông nói một người thợ đúc giỏi phải bắt đầu từ đất khuôn, không có đường tắt nào trong nghề này cả. Lực đã chọn bắt đầu lại từ đầu, đó là cách bắt đầu đúng nhất. Xưởng mình cứ dạy anh ta tử tế như dạy bất cứ người học việc nào khác.
Cuối buổi chiều, Thuần đi bộ về phía bờ hồ để kiểm tra lại bờ kè theo lịch làng giao cho đội kiểm tra trong tuần này. Đi ngang qua bãi vựa đồng của Hoàng Văn Bạo, ông dừng lại. Tấm biển gỗ quen thuộc của vựa đã được thay bằng một tấm biển mới viết tay, treo ngay ở cổng bãi. Trên biển ghi rõ mấy chữ: bán vựa đồng, gồm nhà xưởng, bãi chứa và toàn bộ thiết bị cân đong, ai có nhu cầu xin liên hệ trực tiếp chủ vựa. Trong bãi, đồng phế liệu chất đống đã vơi đi nhiều so với những ngày tháng 08. Mấy người làm cũ của vựa đang dọn dẹp và phân loại nốt số hàng còn lại.
Bạo đang đứng ở gian nhà điều hành của vựa, sắp xếp giấy tờ vào mấy chiếc thùng các tông. Thấy Thuần đứng ngoài cổng, ông ta bước ra chào. Hai người đứng nói chuyện với nhau một lúc ở cổng bãi vựa, giọng nói của cả hai đều bình thản. Bạo nói ông ta đã quyết định bán vựa từ sau ngày ký giấy rút kèo ở sân đình. Hợp đồng với xưởng nấu chảy ngoài tỉnh đã bị hủy. Các mối buôn đồng trong vùng nghe chuyện của vựa thì lần lượt rút lui, người nào cũng ngại dây vào một vựa đã mất uy tín với cả một làng nghề đúc đồng. Hàng họ tồn trong bãi bán rẻ dần cũng không đủ bù chi phí mặt bằng và nhân công. Ông ta nói bán vựa lúc này còn được một khoản vốn, đủ để ông ta về quê vợ ở tỉnh bên, mở một cửa hàng vật liệu nhỏ và làm lại từ đầu bằng nghề buôn bán tử tế.
Thuần nghe hết câu chuyện của Bạo, không nói một lời trách móc nào. Ông chỉ nói một câu trước khi đi. Ông nói làng Ngũ Xã không ai mong ông rơi vào cảnh này, và ông cũng không oán làng một lời nào trong câu chuyện vừa rồi, đó là điều ông ghi nhận. Đồng của đình không phải hàng hóa. Bài học ấy ông Bạo đã trả bằng chính cơ nghiệp của mình, và làng mong ông mang theo bài học ấy tới bất cứ nơi nào ông làm ăn sau này. Bạo nghe xong, im lặng một lúc, rồi cúi đầu chào Thuần. Ông ta nói ông sẽ nhớ câu nói ấy. Hai người chia tay ở cổng bãi vựa trong ánh nắng cuối ngày, không bắt tay, nhưng cũng không còn một chút căng thẳng nào như những lần đối mặt trước đây trong mùa mưa bão này.
Trên đường từ bãi vựa trở về, Thuần đi chầm chậm dọc bờ hồ trong nắng chiều. Mặt nước yên, mấy chiếc thuyền chài đầu tiên sau nhiều tuần đã trở lại neo ở bến, lưới phơi trên sào tre dọc bờ. Ông ghé vào quán nước của bà Hoa, uống vội chén trà, nghe bà kể chuyện khách trong ngày. Bà nói tin xưởng đúc mở lại và tin vựa đồng treo biển bán đã lan khắp các xóm trong làng chỉ trong một buổi chiều. Người làng bàn tán nhiều, nhưng không ai nói lời cay nghiệt về phía vựa. Bà nói có lẽ vì cả làng đều hiểu, câu chuyện nào trong mùa mưa bão này cũng đã có cái giá của nó, và người nào cũng đã tự trả phần giá của mình rồi.
Trở về xưởng khi trời đã sẩm tối, Thuần thấy bếp lò thử của xưởng đã đỏ lửa. Thắng và các thợ đang đứng quanh bếp lò, xem lửa bén vào than sau nhiều tuần lò nguội. Lực đứng ở vòng ngoài, tay còn dính đầy đất khuôn, mắt nhìn ngọn lửa trong lò không chớp. Thuần đứng ở cửa xưởng, nhìn cảnh ấy một lúc. Tiếng lửa cháy lách tách trong lò, mùi than và mùi đất khuôn mới trộn quyện vào nhau trong không khí buổi tối. Đó là những âm thanh và mùi vị quen thuộc nhất của xưởng đúc họ Nguyễn, thứ đã vắng mặt suốt nhiều tuần qua trong làng. Sáng mai, xưởng sẽ bắt đầu làm khuôn cho quả chuông nhỏ của làng bên. Một mùa làm nghề mới của Ngũ Xã bắt đầu như vậy, yên ổn và tử tế, bên bờ hồ vừa rút nước. Thuần khóa cổng xưởng cuối cùng, đi bộ về nhà trong tiếng côn trùng râm ran ở các bãi cỏ ven đường. Ông biết ngày mai còn một việc lớn nữa đang chờ cả làng ở đình. Đó là buổi lễ nhỏ tạ đình và việc lập lệ canh chuông mới cho những năm tháng lâu dài về sau.