TRÂU VÀNG KIM NGƯU HỒ TÂY - Chương 45: Lau Chuông Bằng Nước Ngũ Vị Hương Lúc 09:00

Sáng ngày 19 tháng 09 năm 2026, làng Ngũ Xã thức dậy từ lúc trời còn chưa sáng rõ. Nguyễn Văn Thuần có mặt ở sân xưởng họ Nguyễn từ lúc năm giờ, cùng…

Nội dung chương

Sáng ngày 19 tháng 09 năm 2026, làng Ngũ Xã thức dậy từ lúc trời còn chưa sáng rõ. Nguyễn Văn Thuần có mặt ở sân xưởng họ Nguyễn từ lúc năm giờ, cùng Thắng kiểm tra lại bệ gỗ và tấm bạt che chuông lần cuối. Trời đã tạnh hẳn sau đợt bão cuối, mây mỏng, gió nhẹ. Hôm nay là ngày lễ lớn mà cả làng đã chờ đợi và chuẩn bị suốt từ hôm chốt ba bước hóa giải. Việc đầu tiên của ngày hôm nay là đưa chuông từ sân xưởng về sân đình, để đúng chín giờ sáng, làng bắt đầu lau chuông bằng nước ngũ vị hương theo lệ.

Đội khiêng chuông tập trung ở sân xưởng lúc sáu giờ. Lực đứng ở vị trí đầu đòn, vai áo đã lót thêm một lớp vải mềm do bà Hoa khâu cho từ chiều qua. Thắng đứng ngay sau Lực. Hai tốp khiêng, mỗi tốp tám người, xếp hàng hai bên quả chuông theo đúng đội hình đã tập. Sen đi dọc hàng khiêng, kiểm tra lại từng người, dặn cả đội khiêng phải ăn sáng đầy đủ trước khi đặt vai dưới đòn. Bà nói khiêng chuông là việc nặng kéo dài cả ngày, không ai được nhịn đói mà làm việc thiêng của làng.

Đúng sáu giờ rưỡi, tiếng trống đình từ xa vọng tới sân xưởng, báo hiệu giờ rước chuông về sân đình bắt đầu. Đội khiêng hạ người xuống, luồn đòn qua hai quai đỡ đã buộc chắc dưới thân chuông, rồi cùng hô một tiếng ngắn và nhấc chuông lên khỏi bệ gỗ. Quả chuông rời bệ từ từ, đung đưa rất nhẹ một nhịp rồi nằm yên trên đòn. Thuần đứng ngay bên cạnh, mắt không rời khỏi thân chuông trong suốt quãng nhấc lên ấy. Đây là lần đầu tiên kể từ chiều cẩu chuông hỗn loạn hôm 13 tháng 08, quả chuông lại rời khỏi mặt đất. Nhưng lần này, nó rời đất bằng đôi vai của người làng, trong im lặng và trang trọng, không một tiếng động thừa.

Đoàn khiêng đi chậm rãi trên con đường làng đã được dọn sạch từ hôm qua. Dân làng đứng hai bên đường, người già chống gậy, trẻ con nắm tay cha mẹ, tất cả đều đứng yên nhìn đoàn khiêng đi qua. Không ai chen lên phía trước. Không ai nói chuyện to tiếng. Khi đoàn khiêng qua cổng đình, đội trống của đình nổi một hồi trống ngắn chào chuông về tới sân đình. Quả chuông được hạ xuống chiếc bệ gỗ đặt sẵn giữa sân đình, ngay trước thềm hậu cung, trong tiếng trống vừa dứt. Lực rút vai ra khỏi đòn, mồ hôi ướt đẫm lưng áo, đứng thở dốc bên cạnh quả chuông vừa về tới nhà của nó.

Thuần đi vòng quanh quả chuông trên bệ, xem lại toàn bộ thân chuông dưới ánh sáng ban mai. Sau hơn một tháng nằm ở sân xưởng, thân chuông phủ một lớp bụi mưa khô xen lẫn màu xanh xỉn của thời gian dài nằm dưới đáy bùn. Hình trâu thần khắc nổi trên vai chuông chỉ hiện lên mờ mờ qua lớp phủ ấy. Ông quay sang cụ Kính, nói giờ đã gần tới, làng có thể bắt đầu chuẩn bị phần lau chuông. Cụ Kính đứng dậy, chống gậy đi vào gian nhà ngang, nơi hai chum nước ngũ vị hương đã ngâm đủ năm ngày theo lệ.

Hai chum nước được bốn thanh niên khiêng ra sân đình, đặt hai bên bệ chuông. Tấm vải đậy miệng chum được mở ra. Một mùi thơm dịu và sâu lập tức lan khắp khoảng sân quanh bệ chuông, mùi quế ấm, mùi hồi ngọt, quyện với mùi thơm trầm của mộc hương. Nước trong chum đã ngả màu hổ phách nhạt, trong và sánh nhẹ. Cụ Kính cầm chiếc gáo gỗ, múc một gáo nước đầu tiên, tự tay rưới lên vai chuông ở phía hình trâu thần, rồi nói lớn cho cả sân đình cùng nghe. Cụ nói nước này là nước giếng đình ngâm năm vị thơm, không pha thêm thứ gì khác, làm đúng lệ lau đồ thờ của đình từ bao đời nay. Từ gáo nước đầu tiên này, làng bắt đầu lau sạch quả chuông của đình.

Đúng chín giờ sáng, Thuần và các cao niên trong làng bắt đầu lau chuông. Mỗi người cầm một tấm khăn vải mềm sạch, nhúng đẫm nước ngũ vị hương, rồi áp lên thân chuông và lau theo chiều từ vai chuông xuống vành chuông. Nước thơm thấm vào lớp phủ xỉn màu, làm nó mềm ra và bong dần theo từng đường khăn đi qua. Thuần lau ở phía vai chuông, nơi khắc hình trâu thần. Ông lau chậm, từng đoạn ngắn một, thỉnh thoảng dừng lại thay khăn mới và nhúng lại nước thơm trong chum. Dưới lớp khăn ướt của ông, từng mảng màu xỉn trôi đi, để lộ màu đồng ấm và sâu bên dưới.

Trong lúc các cao niên lau chuông, Thắng phụ trách việc thay nước và vắt khăn ở bên cạnh bệ. Anh làm việc ấy cẩn thận hơn bất cứ việc nào trong xưởng từ trước tới nay. Mỗi chiếc khăn sau một lượt lau đều được anh giặt qua chậu nước sạch, vắt khô, rồi mới nhúng lại vào chum nước thơm và đưa cho các cụ. Anh nói với Thuần rằng trong xưởng đúc, thợ học việc phải học cách giữ sạch khuôn đúc trước khi học đúc. Sáng nay anh mới hiểu hết ý của câu dạy ấy. Lau một vật thờ cũng như giữ một khuôn đúc quý. Tay phải sạch, lòng phải yên, và không được phép vội vàng ở bất cứ đường khăn nào.

Ở vòng ngoài, mấy người thợ lặn trong nhóm cũ của Lực đứng xem cùng dân làng. Một người trong số họ nói nhỏ với người bên cạnh rằng tháng trước, chính tay họ kéo dây cáp đưa quả chuông này lên khỏi mặt nước trong một buổi chiều hỗn loạn. Sáng nay, họ đứng xem các cụ lau chuông từng đường khăn một, chậm rãi và trang trọng. Sự khác biệt giữa hai buổi ấy lớn tới mức anh ta cảm thấy như đang xem hai câu chuyện hoàn toàn khác nhau, dù vẫn là cùng một quả chuông và cùng một ngôi làng.

Dân làng đứng vòng quanh sân đình, im lặng xem làng lau chuông. Nhiều người già trong làng đưa tay lên lau nước mắt. Họ đã sống qua những ngày làng chia hai phe vì quả chuông này, qua những đêm trực đê trong mưa bão, qua cả buổi chiều ký giấy rút kèo ồn ào. Sáng nay, họ đứng xem quả chuông được lau bằng chính nước thơm của lệ đình. Họ hiểu quả chuông đã trở về vị trí của một vật thờ. Nó không còn là món hàng bị cân ký định giá như những ngày đầu tháng 08 nữa.

Khi Thuần lau tới mảng vai chuông cuối cùng ở phía đông, lớp gỉ được lau sạch bằng nước ngũ vị hương để lộ hình trâu thần khắc nổi rõ ràng trên vai chuông. Đầu trâu ngẩng cao, sừng cong, bốn chân đứng vững trên một dải sóng khắc chìm. Đường nét khắc sắc và sâu, đúng tay nghề của tiền nhân Ngũ Xã xưa mà Thuần đã nhận ra ngay từ tấm ảnh chụp trong bùn hôm nào. Cả sân đình khẽ xôn xao. Cụ Kính chống gậy bước tới gần, cúi xuống nhìn hình trâu thần một lúc lâu, rồi nói rằng cụ chờ đợi được nhìn thấy lại hình khắc này từ ngày chuông mới lên bờ, và sáng nay cụ đã được thấy nó trọn vẹn.

Ở phía vành chuông, vết cắt nông từ đêm bị lén cắt cũng hiện ra rõ dưới lớp nước thơm. Vết cắt chạy dài một đoạn ngắn, mép cắt sáng hơn màu đồng xung quanh, nằm đó như một vết sẹo mà quả chuông sẽ mang theo mãi. Thuần đưa tay sờ nhẹ lên vết cắt. Ông nói với những người xung quanh rằng làng không cần tìm cách xóa vết sẹo này. Cứ để nó ở đó. Đời sau nhìn vào vết cắt, sẽ nhớ rằng đã từng có người muốn cắt chuông của đình đem bán, và cả làng đã đứng lên giữ lại. Vết sẹo ấy là một phần của câu chuyện quả chuông, cũng như tiếng ngân vô tình hôm cẩu chuông là một phần không thể tách ra được.

Giữa buổi lau, bà Hoa cùng mấy chị trong làng mang nước uống ra sân đình cho các cao niên và đội khiêng. Bà đặt khay nước ở hiên đình, rót mời từng cụ một. Bà nói sáng nay quán nước của bà nghỉ bán, cả nhà bà ra đình từ sớm để xem làng lau chuông. Khách quen đi qua quán thấy đóng cửa đều hiểu chuyện, có người còn gửi lời chúc làng làm lễ được yên ổn. Thuần uống một chén nước, nhìn đồng hồ treo ở hiên đình. Mọi việc của buổi sáng đang đi đúng giờ đã định. Sau phần lau chuông, làng sẽ nghỉ trưa, rồi tới mười sáu giờ chiều nay, toàn làng ra bờ hồ làm lễ tạ ở đàn lễ đã dựng sẵn.

Sen cũng tranh thủ khoảng nghỉ ngắn ấy để đi một vòng kiểm tra các phần việc của buổi chiều. Bà xem lại đội hình đoàn rước chính thức sẽ đưa chuông vào hậu cung sau lễ tạ. Bà kiểm tra hàng cờ lễ và đôi đèn sẽ đi đầu đoàn rước. Bà còn dặn đội trống phải có mặt ở bờ hồ từ lúc mười lăm giờ, trước giờ lễ một tiếng, để cả đàn lễ vào đúng không khí trang trọng ngay từ đầu. Thuần nghe bà phân công, thấy mọi việc đều đã có người chịu trách nhiệm rõ ràng. Ông quay lại bệ chuông, cầm chiếc khăn mới, tiếp tục đường lau cuối cùng ở phía vành chuông phía tây.

Việc lau chuông kéo dài tới gần mười giờ sáng. Hai chum nước thơm vơi đi quá nửa. Thân chuông từ màu xỉn xám đã chuyển thành màu đồng trầm ấm, hình trâu thần nổi rõ trên vai, các đường khắc phụ quanh thân cũng hiện ra từng đoạn. Các cao niên rửa tay bằng nước sạch, cất khăn lau vào rổ riêng theo lời dặn của cụ Kính. Khăn đã dùng lau chuông không được dùng vào việc khác, sẽ được giặt sạch và cất vào tủ lệ của đình. Quả chuông nằm yên trên bệ giữa sân đình, ướt một lớp nước thơm mỏng đang khô dần dưới nắng nhẹ buổi sáng, tỏa ra mùi quế hồi dịu dàng khắp sân. Buổi chiều nay, sau lễ tạ ở bờ hồ, nó sẽ được rước qua thềm đá này, vào an vị trong hậu cung đình làng Ngũ Xã.

Chương khác

Xem thêm