TRÂU VÀNG KIM NGƯU HỒ TÂY - Chương 42: Lực Xin Làm Người Khiêng Đầu Đoàn Rước

Chiều ngày 15 tháng 09 năm 2026, lúc sáu giờ, sân đình làng Ngũ Xã sáng đèn sớm hơn thường lệ. Nguyễn Văn Thuần ngồi ở hiên đình cùng cụ Đỗ Văn Kính, xem…

Nội dung chương

Chiều ngày 15 tháng 09 năm 2026, lúc sáu giờ, sân đình làng Ngũ Xã sáng đèn sớm hơn thường lệ. Nguyễn Văn Thuần ngồi ở hiên đình cùng cụ Đỗ Văn Kính, xem lại danh sách đoàn rước đã chốt hôm qua. Trưởng làng Phạm Thị Sen cho gọi thêm các trưởng họ tới đình, vì tối nay làng còn một việc phải nghe cho rõ trước khi ngày lễ bắt đầu. Việc ấy không nằm trong danh sách chuẩn bị. Nó đến từ một người mà cả làng đều biết rõ trong câu chuyện quả chuông suốt hơn một tháng qua.

Trần Văn Lực tới sân đình khi mọi người đã có mặt gần đủ. Anh đi bộ từ bến lên, mặc chiếc áo sơ mi sạch nhất của mình, tay không mang theo thứ gì. Dân làng ngồi ở các dãy ghế nhìn anh đi qua sân gạch, bước vào giữa sân và đứng lại trước bàn làm việc của làng. Không ai nói gì. Tiếng xì xào ở mấy hàng ghế sau vừa nổi lên đã tắt, vì Sen giơ tay xin cả sân đình giữ yên lặng.

Lực đứng giữa sân đình, nói lời xin lỗi của mình trước toàn làng. Anh nói anh là người cầm đầu nhóm thợ lặn nhận kèo trục vớt lén dưới đáy hồ. Anh nhận tiền ứng của vựa, anh cho người lặn thăm dò, và chính tay anh chỉ huy việc cẩu chuông lên bờ chiều hôm 13 tháng 08. Anh nói từng việc một, không giấu việc nào, cũng không đổ lỗi cho người thuê hay cho hoàn cảnh khó khăn của nhóm thợ lặn. Anh nói nếu hôm ấy làng không kịp giữ chuông lại, thì hôm nay đã không còn chuông để mà làm lễ, và tội ấy là tội của anh trước cả làng.

Thuần ngồi ở hiên đình, nghe từng lời của Lực. Ông nhớ lại những ngày đầu tháng 08, khi Lực còn đứng ở bến cá cãi nhau với Thắng, khăng khăng rằng mình chỉ vớt đồ đồng bỏ đi dưới đáy hồ. Ông cũng nhớ buổi chiều Lực tới xưởng trong đêm, kể về cuộc gọi ghi âm được ở vựa, giọng nói run lên vì sợ. Từ người thợ lặn nhận kèo lén hôm ấy tới người thanh niên đang đứng giữa sân đình tối nay, là cả một quãng đường dài mà Lực đã tự đi bằng chính những việc làm thật của mình.

Lực nói tiếp phần thứ hai của lời xin. Anh xin làng cho anh được làm người khiêng đầu trong đoàn rước chuông ngày 19. Anh nói vị trí khiêng đầu là vị trí nặng nhất, đi đầu đòn khiêng, chịu sức nặng lớn nhất của quả chuông trên vai. Anh từng là người chỉ huy đưa chuông lên khỏi mặt nước vì tiền. Nay anh muốn là người đầu tiên đặt vai dưới đòn khiêng, đưa chuông về đình vì lệ của làng. Anh xin làng cứ xét việc làm của anh từ nay tới ngày lễ. Nếu anh làm không tốt, làng cứ thay người khác, anh không một lời oán trách.

Nói xong, Lực cúi đầu chào cả sân đình, rồi đứng yên chờ làng quyết định. Sân đình im lặng một lúc khá lâu. Một trưởng họ lớn tuổi lên tiếng trước. Ông nói chuyện khiêng chuông về đình là việc thiêng, người khiêng phải là người làng tin được. Ông hỏi Lực một câu thẳng thắn. Liệu tới ngày rước, đứng trước quả chuông nặng vài tạ, Lực có chắc mình không bỏ đòn giữa đường hay không. Lực trả lời ngay, giọng rõ ràng. Anh nói vai anh đã từng khiêng đá, khiêng hàng ở bến bao nhiêu năm. Sức anh chịu được. Còn lòng anh, anh đã giao đoạn ghi âm cho làng, đã trả lại tiền ứng trước cả làng. Anh không còn gì để giấu, cũng không còn đường nào để quay lại nghề lặn thuê lén lút như trước.

Cụ Kính lúc ấy mới lên tiếng từ hiên đình. Cụ nói lệ đình từ xưa vẫn có một điều ít người để ý. Người khiêng đầu trong các đoàn rước của đình phải là người được cả làng đứng ra bảo lãnh bằng lời nói công khai. Ngày xưa, các đoàn rước kiệu đình đi qua bờ hồ cũng theo lệ ấy. Người khiêng đầu đi trước, mắt nhìn thẳng, vai chịu nặng nhất, và cũng là người chịu trách nhiệm đầu tiên nếu đòn khiêng xảy ra chuyện giữa đường. Cụ nói Lực xin đúng vị trí khó nhất, chứ không xin một vị trí nhẹ nhàng cho có mặt. Xin như thế, theo cụ, là xin bằng cái tâm muốn sửa lỗi thật sự. Cả sân đình nghe cụ nói xong thì yên lặng hẳn, nhiều người đưa mắt nhìn nhau.

Sen hỏi thêm Lực một việc thực tế. Bà hỏi từ nay tới ngày lễ, nhóm thợ lặn của anh sống bằng gì, vì kèo trục vớt đã khép, tiền ứng đã trả lại hết. Lực trả lời rằng nhóm của anh đã nhận việc bốc xếp tử tế ở bến cá, làm theo ngày, lương không nhiều nhưng sạch sẽ. Anh nói anh đã dặn cả nhóm, từ nay ai rủ rê lặn thuê lén lút dưới đáy hồ, cả nhóm đều từ chối thẳng. Đáy hồ quanh đền Kim Ngưu, anh sẽ không bao giờ quay lại với chiếc lưới sắt và ý nghĩ đào bới như trước nữa. Sen nghe xong, nói làng ghi nhận lời ấy, và bà sẽ nói với đội quản lý bến để nhóm của Lực được nhận việc đều đặn trong những ngày tới.

Một người thợ lặn trong nhóm cũ của Lực đứng lên ở hàng ghế phía sau. Anh ta nói nhóm thợ lặn đồng ý để Lực đại diện nhóm nhận phần khiêng đầu. Ba người còn lại trong nhóm cũng xin có tên trong đội khiêng chuông, ở các vị trí phía sau đòn. Họ nói việc chuông lên bờ có phần của cả nhóm, thì việc chuông về đình cũng phải có vai của cả nhóm. Sen nghe xong, quay sang hỏi ý kiến các trưởng họ. Từng trưởng họ một đều tỏ ý đồng ý, không một người nào phản đối.

Thuần đứng dậy lúc này. Ông đi từ hiên đình xuống giữa sân, đứng trước mặt Lực. Cả sân đình nhìn theo ông. Ông nói với Lực bằng giọng bình thản, đủ lớn để cả làng cùng nghe. Ông nói ông là người đã dặn không được cẩu chuông lên tùy tiện, và Lực là người đã không nghe lời dặn ấy. Ông cũng là người từng phạm lỗi với chuông, từng cho dời chuông trái lệ, và đã phải nhận lỗi trước họ tộc. Trong làng này, người từng sai mà biết nhận lỗi và sửa lỗi bằng việc làm, làng đều cho cơ hội. Ông đồng ý để Lực khiêng đầu đoàn rước. Ông chỉ dặn thêm một điều. Khiêng chuông về đình khác hẳn khiêng hàng ở bến. Đi chậm, đi đều, nghe hiệu trống của đình, không được vội một bước nào.

Sen cầm cuốn danh sách đoàn rước, mở tới trang ghi đội khiêng chuông. Bà viết tên Trần Văn Lực vào vị trí đầu tiên của danh sách rước, ngay trước mắt cả sân đình. Sau tên của Lực, bà ghi thêm tên ba người thợ lặn trong nhóm cũ vào các vị trí khiêng tiếp theo. Bà đọc to danh sách đội khiêng chuông một lần nữa cho cả làng cùng nghe, rồi tuyên bố đội hình đoàn rước từ tối nay được chốt đầy đủ, không thay đổi thêm trừ trường hợp có người ốm đau đột xuất.

Lực nghe tên mình được đọc lên, mắt anh đỏ hoe. Anh cúi đầu chào Sen, chào Thuần và cụ Kính, rồi quay ra chào cả sân đình lần nữa. Lần này, tiếng vỗ tay nổi lên từ các hàng ghế, lúc đầu lác đác, rồi lan ra khắp sân. Mấy bà ngồi ở hàng ghế gần cổng đình nói với nhau rằng thằng Lực phen này coi như đã trở về hẳn với làng. Bà Hoa ngồi trong số ấy, gật gù nói thêm rằng quán nước của bà từ nay sẽ có thêm một câu chuyện tử tế để kể cho khách nghe.

Sau buổi họp, Thắng đưa cho Lực xem chiếc đòn khiêng chuông đóng mới đang để ở gian nhà ngang. Hai người cùng nhấc thử chiếc đòn lên vai, đi vài bước quanh sân đình để thử sức nặng và độ chắc của đòn. Thắng nói ngày 19, anh sẽ khiêng ở vị trí ngay sau Lực, hai người phải tập đi cùng nhau một buổi trước ngày lễ cho quen nhịp. Lực đồng ý ngay. Anh nói sáng mai anh sẽ có mặt ở sân đình từ sớm, tập khiêng đòn không với đội hình đầy đủ, rồi tập thêm buổi nữa vào chiều ngày 18 sau khi đường rước được dọn xong.

Trên đường về, Lực không về thẳng nhà. Anh rẽ vào sân xưởng họ Nguyễn, nơi quả chuông vẫn nằm trên bệ gỗ dưới tấm bạt che. Thắng đi cùng anh. Lực đứng trước quả chuông một lúc, rồi đưa tay chạm nhẹ lên vành chuông phủ đầy bụi mưa khô. Anh nói nhỏ, như nói với chính mình, rằng mấy ngày nữa đôi vai anh sẽ ở ngay dưới chiếc đòn khiêng quả chuông này. Hồi tháng trước, anh nhìn quả chuông bằng con mắt của người tính cân, tính tiền. Tối nay, anh nhìn nó bằng con mắt khác hẳn. Thắng đứng bên cạnh, không nói gì, chỉ vỗ nhẹ lên vai bạn. Hai người khóa cổng xưởng, rồi cùng đi ra đường làng trong tiếng ếch nhái kêu râm ran ở các ruộng nước ven đường.

Đêm đã buông xuống hẳn khi mọi người ra về. Sân đình chỉ còn lại Thuần và cụ Kính ngồi ở hiên. Cụ Kính nhìn theo bóng Lực đi khuất ở cổng đình, nói một câu chậm rãi. Cụ nói người trong làng phạm lỗi thì nhiều, nhưng người dám đứng giữa sân đình nhận lỗi rồi xin nhận phần việc nặng nhất để sửa lỗi thì ít lắm. Cụ giữ đình mấy chục năm, cụ thấy làng mình còn giữ được nếp ấy thì lệ đình còn vững. Thuần ngồi bên cụ, nhìn ra khoảng sân gạch tối dần. Ông nghĩ về ngày lễ đang tới. Đoàn rước đã đủ người, đội khiêng đã đủ vai. Người từng đưa chuông lên bờ vì tiền nay sẽ đi đầu đoàn rước đưa chuông về đình. Ông thấy trong lòng mình yên lại một phần, như một nút thắt lâu ngày trong làng vừa được gỡ ra bằng chính bàn tay của người đã thắt nó.

Chương khác

Xem thêm