TRÂU VÀNG KIM NGƯU HỒ TÂY - Chương 41: Chuẩn Bị Nước Ngũ Vị Hương Và Đàn Lễ Tạ

Sáng ngày 14 tháng 09 năm 2026, lúc tám giờ, sân đình làng Ngũ Xã đã đông người từ sớm tinh mơ. Nguyễn Văn Thuần tới đình khi sương trên mái ngói còn…

Nội dung chương

Sáng ngày 14 tháng 09 năm 2026, lúc tám giờ, sân đình làng Ngũ Xã đã đông người từ sớm tinh mơ. Nguyễn Văn Thuần tới đình khi sương trên mái ngói còn chưa tan hết. Ông đi một vòng quanh sân, xem lại gian hậu cung vừa được dọn dẹp chiều qua, rồi dừng lại ở hiên đình, nơi cụ Đỗ Văn Kính đang ngồi chờ trên chiếc chõng tre quen thuộc. Hôm nay là ngày làng bắt đầu chuẩn bị nước ngũ vị hương và dựng đàn lễ tạ ở bờ hồ, hai việc đầu tiên trong những ngày làm lễ đã chốt.

Trưởng làng Phạm Thị Sen cho kê một chiếc bàn dài giữa sân đình. Trên bàn là cuốn sổ lệ của đình, mở sẵn ở trang chép lệ lau đồ thờ mỗi mùa xuân. Cụ Kính đeo kính, đọc lại trang sổ ấy một lần cho những người có mặt cùng nghe. Cụ đọc chậm, dừng lại ở từng dòng. Theo lệ cũ, nước lau đồ thờ của đình phải nấu từ năm vị thơm, lấy nước giếng đình làm gốc, không pha thêm bất cứ thứ gì khác. Năm nào làng cũng làm đúng như vậy, và năm nay, việc lau quả chuông cổ cũng phải làm đúng như vậy, không được thêm bớt.

Từ trong làng, các bà các chị lần lượt mang các vị thơm tới đình. Mỗi nhà góp một phần theo lời dặn của cụ Kính từ chiều hôm trước. Vỏ quế khô cuộn tròn, đựng trong rổ tre. Hoa hồi nâu sẫm, từng cánh còn nguyên vẹn. Đinh hương nhỏ như chiếc đinh, thơm hắc. Bạch chỉ thái lát trắng ngà. Mộc hương cắt khúc, mùi thơm trầm và ấm. Tất cả được đặt riêng từng rổ trên chiếc chiếu trải giữa sân, không trộn lẫn vào nhau.

Cụ Kính chống gậy đi dọc chiếc chiếu, cúi xuống xem từng rổ một. Cụ cầm một miếng quế lên, bẻ thử một góc nhỏ, ngửi rồi mới gật gù cho qua. Tới rổ đinh hương, cụ bốc một nắm, săm soi hồi lâu, rồi gạt ra mấy hạt đã ngả màu đen sẫm. Cụ nói hạt nào mốc thì bỏ ngay, không tiếc. Nước lau đồ thờ mà lẫn vị mốc thì coi như hỏng cả chum nước, phải làm lại từ đầu. Người mang rổ đinh hương vội vàng nhặt lại cả rổ, hứa về nhà lựa lại thật kỹ rồi mang lên đình ngay trong buổi sáng.

Thuần đứng bên cạnh cụ, ghi nhớ từng lời dặn của cụ vào đầu. Ông đã đúc đồng cả đời, quen thuộc với lửa và kim loại hơn là với các vị thơm của lệ đình. Nhưng ông hiểu rõ một điều. Việc chuẩn bị nước ngũ vị hương lần này không phải việc nấu một nồi nước thơm cho có mùi. Đây là bước đầu tiên của lễ tạ, và nó phải được làm bằng chính đôi tay của người làng, theo đúng lệ mà các đời thủ nhang đã giữ. Sai một vị, thiếu một công đoạn, là sai với lời tổ nghề chép trên tấm bia.

Sau khi các vị thơm được lựa xong, mọi người bắt đầu rửa từng vị dưới vòi nước ở sân sau đình. Từng rổ quế, hồi, đinh hương được xả nước ba lần, để ráo trên những chiếc mẹt sạch. Bạch chỉ và mộc hương được rửa nhẹ tay hơn, vì lát cắt mỏng, mạnh tay là nát hết. Bà Hoa cũng có mặt trong nhóm rửa. Bà nói quán nước của bà ngày nào cũng rửa ấm chén, nhưng rửa các vị thơm cho đình thì đây là lần đầu, tay bà cứ run run vì sợ làm hỏng việc của làng.

Nước giếng đình được múc lên bằng chiếc gàu gỗ cũ. Giếng đình nằm ở góc sân sau, thành giếng phủ rêu xanh, nước trong và mát lạnh. Thắng cùng hai thanh niên thay nhau kéo gàu, đổ đầy hai chiếc chum sành lớn đã rửa sạch từ chiều qua. Cụ Kính dặn nước giếng phải để lắng một buổi cho trong hẳn, rồi mới dùng để ngâm các vị thơm. Nước mưa, nước máy trong làng, thứ nào cũng không được dùng thay. Lệ đình chép nước giếng đình, thì phải đúng nước giếng đình.

Trong lúc chờ nước lắng, Thuần cùng Sen đi bộ ra bờ hồ để xem việc dựng đàn lễ. Đàn lễ tạ được dựng ở bãi đất bằng phẳng ven bờ, cách đền Kim Ngưu một quãng vừa phải. Vị trí này chính là vị trí đàn lễ cũ của làng, nơi các đời trước vẫn làm lễ tạ thần nước mỗi khi hồ động. Cụ Kính đã chỉ vị trí ấy từ hôm qua, dựa trên dòng chép trong sổ lệ và trên trí nhớ mấy chục năm giữ đình của cụ.

Ở bãi đất ven hồ, mấy người thợ mộc trong làng đang dựng khung đàn bằng tre và gỗ. Bàn lễ chính được kê hướng ra mặt hồ. Hai bên là hai hàng cọc nhỏ, nơi sẽ treo đèn và cắm cờ lễ của đình trong ngày 19. Một người thợ hỏi Thuần có cần dựng mái che cho đàn lễ không, vì trời vẫn còn mưa bất chợt. Thuần nhìn ra mặt hồ một lúc rồi trả lời. Đàn lễ tạ thần nước của làng từ xưa vẫn để lộ thiên, chỉ che cho phần lễ vật và văn khấn. Người làm lễ đứng dưới trời, hướng ra mặt hồ mà khấn. Năm nay làng cũng làm như vậy, không dựng mái lớn che kín đàn lễ.

Sen đi một vòng quanh bãi đất, kiểm tra đường từ đàn lễ về tới cổng đình. Bà nói ngày 19, sau lễ tạ, đoàn rước sẽ đi từ bờ hồ về đình theo con đường này. Đường phải được dọn sạch, những đoạn trũng còn đọng nước mưa phải được lấp lại cho khô ráo. Bà giao việc ấy cho đội thanh niên của làng, hạn chót là chiều ngày 18 phải xong. Thắng đi sau bà, cầm theo cuốn sổ nhỏ, ghi lại từng việc bà giao.

Trở về đình vào gần trưa, Thuần thấy hai chum nước giếng đã lắng trong. Các vị thơm được cho vào từng túi vải mỏng, buộc miệng túi, rồi thả vào chum nước theo thứ tự cụ Kính đọc. Quế vào trước, rồi tới hồi, đinh hương, bạch chỉ, và cuối cùng là mộc hương. Miệng chum được đậy bằng tấm vải sạch, bên trên đặt một viên đá cuội đã rửa kỹ để giữ vải không bay. Cụ Kính nói chum nước phải ngâm đủ ngày, đặt ở gian nhà ngang của đình, nơi mát và sạch nhất. Tới sáng ngày 19, nước sẽ ngả màu hổ phách nhạt và thơm dịu, đủ điều kiện để lau chuông.

Một bà trong nhóm chuẩn bị hỏi cụ Kính, liệu có nên cho thêm ít rượu trắng vào chum nước cho thơm lâu hơn không. Cụ Kính lắc đầu ngay. Cụ nói sổ lệ chép thế nào thì làm đúng thế ấy. Nước giếng đình và năm vị thơm, ngoài ra không thêm thứ gì khác. Thêm một thứ là sai một lệ. Làng đã trải qua hơn một tháng sóng gió vì có người động vào chuông không đúng lệ. Nay làm lễ sửa lại, từng việc nhỏ nhất cũng phải đúng lệ, để không ai trong làng còn phải lo lắng thêm lần nào nữa.

Buổi chiều, Sen chủ trì việc chốt danh sách đoàn rước tại sân đình. Đoàn rước gồm đội khiêng chuông, đội cầm cờ lễ, đội trống của đình và các cao niên đi theo hộ lễ. Đội khiêng chuông được chia thành hai tốp, mỗi tốp tám người, thay nhau khiêng trên quãng đường từ sân xưởng về đình và từ sân đình vào hậu cung. Đòn khiêng chuông được thợ mộc trong làng đóng mới bằng gỗ chắc, bọc vải đỏ ở hai đầu vai. Thuần tự tay nhấc thử chiếc đòn, gật đầu với người thợ mộc. Ông nói đòn phải chịu được sức nặng của chuông trong suốt quãng đường, không được cong, không được kêu cót két giữa đường rước.

Sen đọc danh sách đoàn rước thành tiếng cho cả sân đình cùng nghe. Từng họ trong làng đều có người trong đoàn rước. Bà nói đoàn rước chuông về đình là việc của cả làng, không phải việc của riêng một họ nào. Các trưởng họ có mặt đều đứng lên nhận phần việc của họ mình. Không ai xin vắng. Có một cụ già ngoài bảy mươi tuổi xin được đi trong hàng cao niên hộ lễ, dù con cháu cụ can ngăn vì đường bờ hồ còn trơn. Cụ nói cụ đã giữ đình từ thời trai trẻ, ngày chuông về đình mà cụ không đi theo thì cụ không yên lòng. Sen ghi tên cụ vào danh sách, dặn đội thanh niên phải có người đi sát bên cụ suốt quãng đường.

Thuần ngồi nghe danh sách được đọc lên, lòng ông nhẹ đi trông thấy. Mới hôm qua thôi, sân đình này còn là nơi ký giấy rút kèo, nơi một câu chuyện mua bán ồn ào vừa khép lại. Hôm nay, cùng một sân đình, làng đã nói với nhau toàn những việc của lễ, của lệ, của ngày chuông về thờ tại đình. Ông hiểu rằng sự thay đổi ấy không tự nhiên mà có. Nó được làm nên bởi từng việc nhỏ, đúng lệ, được làm công khai trước mắt cả làng như buổi chuẩn bị hôm nay.

Chiều muộn, Thuần quay lại bãi đất ven hồ một mình để xem lại khung đàn lễ lần cuối trong ngày. Mấy người thợ mộc đã về, chỉ còn hàng cọc nhỏ đứng yên trên nền đất ẩm. Ông đi vòng quanh đàn lễ, thử lay từng chân bàn, thấy chân nào cũng chắc. Mặt hồ trước đàn lễ phẳng lặng, không một gợn sóng lớn. Ông đứng đó khá lâu, nghĩ về ngày 19 đang tới gần. Bốn ngày nữa, làng sẽ đứng ở chính bãi đất này, hướng ra mặt hồ mà làm lễ tạ. Ông muốn mọi khâu chuẩn bị đều phải xong xuôi và chắc chắn trước ngày ấy, để buổi lễ diễn ra trang trọng từ đầu tới cuối, không một việc gì phải chữa cháy giữa chừng.

Trước khi ra về, Thuần ghé vào gian nhà ngang xem lại hai chum nước ngũ vị hương. Mùi thơm từ trong chum đã bắt đầu tỏa ra, dịu và sâu, khác hẳn mùi thơm gắt của các gói gia vị bán ngoài chợ. Ông đặt tay lên thành chum sành mát lạnh, đứng yên nghe tiếng người trong sân đình đang thu dọn chiếu, mẹt và rổ rá. Ngoài bờ hồ, khung đàn lễ đã dựng xong phần chính, đứng lặng hướng ra mặt nước xám dưới bầu trời nhiều mây. Mọi thứ cho ngày lễ lớn của làng đang dần thành hình, bắt đầu từ hai chum nước thơm đặt yên trong gian nhà ngang của đình.

Chương khác

Xem thêm