TRÂU VÀNG KIM NGƯU HỒ TÂY - Chương 39: Chốt Hóa Giải Duy Nhất Ba Bước

Chiều ngày 12 tháng 09 năm 2026, lúc ba giờ, dân làng Ngũ Xã lại tề tựu đông đủ ở sân đình cho buổi họp thứ hai trong ngày. Buổi sáng, làng đã nghe kết…

Nội dung chương

Chiều ngày 12 tháng 09 năm 2026, lúc ba giờ, dân làng Ngũ Xã lại tề tựu đông đủ ở sân đình cho buổi họp thứ hai trong ngày. Buổi sáng, làng đã nghe kết luận về bản chất của quả chuông. Buổi chiều nay, làng họp để chốt cách xử lý quả chuông ấy cho đúng với lời tổ nghề để lại. Nguyễn Văn Thuần ngồi ở hàng ghế đầu cùng cụ Đỗ Văn Kính. Trên bàn gỗ giữa sân đình, bản chép tay toàn văn tấm bia được mở ra ở đúng phần cuối, phần chép cách làm lễ sửa lại khi hồ động.

Trưởng làng Phạm Thị Sen mở đầu buổi họp chiều bằng việc nhắc lại trình tự của ngày hôm nay. Bà nói kết luận buổi sáng đã rõ, không ai trong làng còn băn khoăn về việc quả chuông là vật gì nữa. Việc còn lại duy nhất là làng chọn cách làm. Và trong việc chọn cách làm này, làng không được tự ý nghĩ ra cách mới. Cách làm đã được tổ nghề chép sẵn trên bia đá. Buổi họp chiều nay chỉ làm một việc: tuyên bố lại cách làm ấy trước toàn làng và chốt nó thành quyết định chính thức của làng Ngũ Xã.

Thuần đứng lên, cầm bản chép tay toàn văn tấm bia, đọc to phần cuối của bia một lần nữa cho cả sân đình cùng nghe. Ông đọc chậm từng dòng. Đọc xong, ông đặt bản chép xuống và trình bày phương án trước toàn làng. Ông nói rõ đây là phương án hóa giải duy nhất đúng theo bia, gồm đúng ba bước, không thêm, không bớt, không thay đổi thứ tự.

- Bước thứ nhất. Làng lau thân chuông bằng nước ngũ vị hương lấy từ giếng đình. Đây là lệ lau đồ thờ mà đình mình vẫn giữ mỗi mùa xuân, cụ Kính và các đời thủ nhang đều biết rõ. Nước ngũ vị hương phải được chuẩn bị đúng lệ, không pha thêm bất cứ thứ gì khác.

- Bước thứ hai. Làng làm lễ tạ thần Kim Ngưu ở bờ hồ. Tôi nhấn mạnh đây là lễ tạ ơn. Làng tạ ơn thần thú đã canh giữ vùng nước này qua bao đời, và tạ lỗi vì con cháu đã vô tình động vào vật trấn giữ của Ngài. Đây không phải lễ trấn áp, không phải lễ đuổi trừ bất cứ điều gì.

- Bước thứ ba. Làng rước chuông về đình làng thờ phụng. Chuông sẽ an vị tại đình này, do cả làng đời đời giữ gìn. Từ ngày rước chuông về đình, việc thờ chuông là việc của cả làng Ngũ Xã, có lệ canh giữ rõ ràng như các vật thờ khác của đình.

Thuần nói xong ba bước, cả sân đình vỗ tay kéo dài. Nhưng ông giơ tay xin được nói tiếp phần quan trọng không kém. Ông nói phương án ba bước chỉ đứng vững khi làng đồng thời loại bỏ dứt khoát mọi cách làm sai đã từng được nhắc tới trong những ngày qua. Ông liệt kê từng cách làm sai, đối chiếu với lời bia, để từ hôm nay không ai trong làng còn hiểu lầm được nữa.

Cách làm sai thứ nhất là nấu chảy chuông để bán đồng. Thuần nói bia cấm việc này bằng dòng chữ sâu và đậm nhất trên toàn tấm bia. Sổ lệ cũng cấm việc này trong từng đoạn chép. Ai còn nhắc tới việc nấu chảy chuông từ hôm nay, người ấy nói trái lời tổ nghề và trái quyết định của làng.

Cách làm sai thứ hai là đưa chuông trở xuống đáy hồ như cũ. Thuần giải thích rõ lý do. Bia chép cách làm khi hồ động là lau chuông, làm lễ tạ và thờ chuông tại đình. Bia không chép việc đưa chuông xuống nước lần nữa. Hơn nữa, chuông đã bị động tới và đưa lên bờ trước mắt cả làng. Việc của làng bây giờ là làm lễ cho đúng lệ rồi thờ chuông tại đình, không phải giấu chuông trở lại đáy bùn như chưa từng có việc gì xảy ra.

Cách làm sai thứ ba là gõ chuông để trừ tà theo cách một số sách cũ kể về đời xưa. Thuần nói rõ phần này để những người trong làng từng đọc sách cũ khỏi băn khoăn. Trong thư tịch của làng nghề có chép về bí pháp đúc đồng và tiếng chuông của đời xưa, gắn với kỹ nghệ của tổ nghề Ngũ Xã. Nhưng đó là chuyện trong sách, là nền thư tịch và kỹ nghệ truyền lại cho con cháu hiểu nghề của mình. Không ai trong làng được mang việc ấy ra làm thật trong tuyến việc hôm nay. Quả chuông của đình chỉ ngân lên một lần duy nhất do va chạm vô tình hôm cẩu lên bờ. Từ đó tới nay, làng không gõ chuông, và từ nay về sau làng cũng không gõ chuông để làm lễ. Lễ của làng là lễ tạ ơn và phụng thờ, làm bằng nước ngũ vị hương, bằng đàn lễ ở bờ hồ và bằng việc rước chuông về đình.

Cụ Kính đứng dậy xác nhận thêm một lần nữa trước toàn làng. Cụ nói ba bước Thuần vừa trình bày khớp từng bước với lệ đình mà cụ giữ. Nước ngũ vị hương là nước lau đồ thờ của đình từ đời trước. Lễ tạ ở bờ hồ là lệ tạ thần của vùng nước này. Thờ chuông tại đình là việc các đời thủ nhang vẫn làm với mọi vật thờ của làng. Cụ nói làm đúng ba bước này là làm đúng lệ cũ, không phải bịa ra lệ mới.

Sen đứng lên chốt quyết định chính thức của buổi họp. Bà tuyên bố trước toàn làng. Phương án xử lý quả chuông gồm ba bước như Thuần và cụ Kính vừa trình bày. Phương án ấy được làng Ngũ Xã thông qua trong buổi họp chiều nay. Nó sẽ được ghi vào biên bản họp làng, có chữ ký của trưởng làng, các trưởng họ và hai người trình bày. Mọi cách làm khác, gồm nấu chảy chuông, đưa chuông xuống lại đáy hồ và gõ chuông trừ tà, chính thức bị loại bỏ. Kể từ hôm nay, ai trong làng bàn tới những cách làm ấy đều được coi là bàn trái quyết định chung của làng.

Bà cũng nói rõ quyết định này sẽ được dán công khai ở bảng tin của đình ngay trong tối nay, để bất cứ người dân nào không dự họp cũng đọc được tận mắt. Một bản sao của biên bản sẽ được gửi lên xã để báo cáo, theo đúng thủ tục làm việc của làng trong những ngày qua.

Bà cũng công bố luôn phần việc chuẩn bị. Làng sẽ dành những ngày tới để chuẩn bị nước ngũ vị hương theo lệ, dựng đàn lễ tạ ở bờ hồ và dọn dẹp hậu cung đình để đón chuông về an vị. Ngày làm lễ chính thức sẽ được làng chọn và thông báo công khai, dựa trên lệ đình và tình hình mưa bão thực tế. Các trưởng họ có trách nhiệm thông báo lại quyết định của buổi họp hôm nay tới từng hộ trong họ mình ngay trong tối nay. Không một người dân nào trong làng được để còn nghe tin đồn sai lệch về cách xử lý quả chuông.

Trong phần thảo luận sau khi Sen chốt quyết định, Trần Văn Lực xin phép đứng lên nói một câu ngắn. Anh nói mình là người đã đưa chuông lên khỏi đáy hồ, nên anh xin được góp sức vào cả ba bước mà làng vừa chốt. Khi làng lau chuông, anh xin có mặt phụ việc. Khi làng làm lễ tạ ở bờ hồ, anh xin đứng vào hàng người tạ lỗi. Khi làng rước chuông về đình, anh xin được khiêng chuông cùng đoàn rước. Sen ghi nhận lời xin của Lực vào biên bản và nói làng sẽ phân công cụ thể khi tới ngày chuẩn bị lễ. Thuần nhìn Lực, khẽ gật đầu một cái duy nhất, không nói gì thêm giữa sân đình đông người.

Một bà cao tuổi ở họ ngoài hỏi về nước ngũ vị hương sẽ lấy ở đâu cho đủ lau cả quả chuông lớn. Cụ Kính trả lời thay Thuần. Cụ nói nước lau chuông theo lệ đình không cần nhiều như nước rửa một vật thường. Các vị thơm được rửa sạch, ngâm trong nước giếng đình theo đúng lệ cũ, rồi dùng khăn mềm thấm nước ấy lau khắp thân chuông. Việc chuẩn bị nước sẽ do các cụ cao niên trong làng phụ trách, dưới sự chứng kiến của thủ nhang đình, để không sai một khâu nào của lệ cũ. Bà cụ nghe xong thì yên tâm ngồi xuống.

Một người đàn ông trong phe từng muốn bán chuông trước đây đứng lên phát biểu ở cuối buổi họp. Ông nói buổi sáng ông đã nghe rõ kết luận về mắt rồng. Buổi chiều nay ông nghe rõ ba bước phải làm. Ông xin hứa trước làng rằng họ của ông sẽ góp người và góp công vào việc chuẩn bị lễ, như một cách sửa lại ý định sai lầm của những ngày đầu. Lời của ông được cả sân đình vỗ tay hưởng ứng.

Trước khi tuyên bố kết thúc, Sen đọc lại một lần nữa toàn bộ quyết định của buổi họp cho người ghi biên bản đối chiếu. Từng câu trong biên bản được đọc to giữa sân đình. Các trưởng họ ngồi ở hàng ghế đầu nghe và xác nhận không thiếu một ý nào. Chỉ khi biên bản đã khớp hoàn toàn với những gì làng vừa thông qua, Sen mới cho mọi người đứng dậy.

Buổi họp kết thúc khi nắng chiều đã ngả vàng trên sân đình. Dân làng ra về với một quyết định duy nhất và rõ ràng trong đầu. Thuần ở lại cùng Sen và cụ Kính ký vào biên bản họp làng của cả ngày hôm nay, gộp chung kết luận buổi sáng và quyết định buổi chiều. Ký xong, cụ Kính tự tay cất biên bản vào hòm lệ của đình, đặt cạnh cuốn sổ lệ và bản chép tay toàn văn tấm bia. Ba chứng cứ lớn nhất của làng về quả chuông, từ nay nằm chung trong một hòm lệ.

Thuần bước ra cổng đình, nhìn về phía sân xưởng nơi quả chuông đang nằm dưới tấm bạt che. Thắng đi bên cạnh ông, hỏi ngày làm lễ sẽ rơi vào hôm nào. Thuần đáp rằng làng sẽ chọn ngày theo lệ, và dù là ngày nào, ông cũng tin làng mình đã sẵn sàng. Con đường phía trước của quả chuông, sau hơn một tháng tranh cãi và tra cứu, cuối cùng đã rõ ràng từng bước một.

Chương khác

Xem thêm