ÂM BINH BÊN THÁC BẢN GIỐC - Chương 2: Tay cha nắm chiếc còi
Buổi sáng hôm ấy bắt đầu từ lúc bốn giờ rưỡi, khi bà Miên trở dậy nhóm bếp. Hường nghe tiếng mẹ lạch cạch ở gian ngoài từ trong buồng của mình. Cô nằm…
Nội dung chương
Buổi sáng hôm ấy bắt đầu từ lúc bốn giờ rưỡi, khi bà Miên trở dậy nhóm bếp.
Hường nghe tiếng mẹ lạch cạch ở gian ngoài từ trong buồng của mình. Cô nằm thêm một lúc, nghe tiếng củi khô gãy, tiếng nước đổ vào ấm, rồi tiếng mẹ gọi cha như mọi sáng.
- Ông ơi, dậy uống nước chè đi. Trời lạnh lắm đấy.
Không có tiếng đáp.
Ở nhà sàn họ Triệu, buổi sáng nào cũng bắt đầu như vậy. Cụ Triệu dậy sớm hơn cả nhà, ngồi thiền ở gian giữa quay mặt ra hướng thác chừng nửa giờ, rồi mới uống chén nước chè nóng vợ đưa. Có hôm trời rét quá, bà Miên còn mang thêm chiếc chăn mỏng khoác lên vai chồng. Ông ngồi rất thẳng, rất yên, tới mức người đi qua gian giữa buổi sớm thường tự động bước nhẹ chân.
Sáng hôm ấy, bà Miên gọi tới lần thứ ba vẫn không thấy chồng đáp. Bà đặt ấm nước xuống, bước lên gian giữa.
Hường nghe tiếng mẹ gọi tên cha, lần này to hơn và gấp hơn, rồi nghe tiếng bà khóc nghẹn ngay sau đó. Cô vùng dậy, khoác vội áo, chạy ra.
Cha cô ngồi nguyên trên chiếc đệm thiền quen thuộc, lưng thẳng, hai chân xếp bằng, đầu hơi cúi. Trông ông như đang ngủ gật trong lúc thiền. Chỉ có một điều khác mọi ngày: tay phải của ông nắm chặt chiếc còi sừng trâu đặt trên đùi, nắm chặt tới mức các ngón tay trắng bệch và cứng lại.
Bà Miên quỳ bên chồng, lay vai ông, gọi mãi không được. Bà đưa tay lên mũi ông, rồi áp tai vào ngực ông, rồi ngồi phịch xuống sàn mà khóc. Hường quỳ xuống bên kia, sờ vào tay cha. Da ông đã lạnh, cái lạnh của người đi từ lâu, không phải cái lạnh của sương sớm thấm qua áo.
Cô không nhớ mình đã khóc như thế nào trong mấy phút đầu tiên. Cô chỉ nhớ mẹ cứ lặp đi lặp lại một câu, rằng tối qua ông còn khỏe, còn ăn được nửa bát cơm, còn hỏi mai có ai sang phụ cất lại đống củi sau nhà không. Không ai trong nhà tin được một người tối qua còn nói những chuyện lặt vặt như thế, sáng ra đã ngồi yên mà đi như vậy.
Trưởng bản Pảo là người ngoài đầu tiên tới. Ông ở cách nhà họ Triệu mấy hộ, nghe tiếng khóc bèn khoác áo chạy sang ngay khi trời còn tối. Ông xem qua, bắt mạch, nghe ngực, rồi lắc đầu rất khẽ. Ông bảo người nhà chuẩn bị nước ấm và chiếu sạch, cha cô đi yên rồi, không nên lay gọi nữa.
Tin lan đi trong bản nhanh hơn cả tiếng thác buổi sớm. Đèn các nhà lần lượt sáng. Người ta tới từng tốp, đàn ông lo dựng rạp và kê bàn ghế ngoài sân, đàn bà vào bếp đun nước, thái gừng, chuẩn bị khăn và áo tang. Một bà thím trong họ mang theo bó hương lớn. Một ông chú lo việc khâm liệm tới, mang theo túi vải đựng những thứ cần thiết, mặt nghiêm và giọng rất nhỏ.
Trong lúc mọi người bận rộn quanh mình, Hường và mẹ phải làm một việc không ai thay được: gỡ bàn tay cha ra khỏi chiếc còi.
Còi sừng trâu của họ Triệu không lớn, làm từ sừng trâu đực, thân còi cong vừa một vòng tay nắm, trên thân khắc những hoa văn chìm và những hàng chữ Nôm Tày đã mòn theo năm tháng. Từ khi Hường còn bé, chiếc còi ấy vẫn treo ở gian giữa, gần bàn thờ tổ sư. Cha cô rất ít khi thổi còi trong nhà. Có những đêm bản có tang, có đàn tràng ở bản bên, cha mới lấy còi xuống, khoác áo thầy, mang theo ấn gỗ và ra đi từ lúc chập tối, tới gần sáng mới về, người mệt lả nhưng nét mặt bình thản.
Cha từng nói với cô một lần, khi cô còn học cấp hai và tò mò hỏi vì sao còi của cha thổi lên nghe không giống tù và của người đi rừng.
- Còi này chỉ người nhà mình thổi mới có tiếng con ạ. Người ngoài cầm vào, nó chỉ là khúc sừng chết thôi.
Lúc ấy cô không hiểu hết. Bây giờ, quỳ bên thi thể cha, nhìn bàn tay ông nắm còi không buông, cô mới thấy câu nói ấy nặng đến thế nào.
Bà Miên vừa khóc vừa vuốt từng ngón tay chồng. Các ngón đã cứng, phải gỡ rất chậm, rất khẽ, sợ làm đau ông dù ông không còn biết đau nữa. Hường đỡ lấy thân còi ở phía dưới, tay run tới mức mấy lần suýt để còi tuột xuống sàn. Hai mẹ con mất một lúc lâu mới gỡ xong. Khi ngón tay cuối cùng rời khỏi thân còi, bà Miên áp chiếc còi vào ngực mình một lúc, rồi mới trao cho con gái.
- Đặt lên bàn thờ tổ sư đi con. Đặt ngay ngắn vào. Của cha con, để cha con nhìn thấy.
Hường đứng dậy, hai tay nâng còi, bước tới bàn thờ ở gian giữa. Bàn thờ tổ sư họ Triệu không bày biện nhiều: bát hương ở giữa, hai chân đèn, mấy tấm bài vị gỗ đã cũ, di ảnh của các đời thầy trước. Hương mới thắp đang cháy, khói bay thẳng lên xà nhà trong không khí lạnh.
Cô đặt chiếc còi lên chiếc khăn sạch ngay trước bát hương, chỉnh lại cho thân còi nằm ngay ngắn, đầu còi hướng ra ngoài sàn như cách cha vẫn đặt mỗi khi làm lễ xong.
Ngay dưới bàn thờ, trong bóng tối của gầm bàn, là chiếc hòm gỗ sơn son then chốt của họ Triệu. Hòm không lớn, sơn đỏ đã sẫm màu theo năm tháng, nắp hòm có những đường chạm chìm và một ổ khóa đồng nhỏ. Từ nhỏ Hường đã biết không được tự ý chạm vào hòm ấy. Cha bảo đó là nơi đoàn binh của nhà mình trú ngụ khi thu quân, là việc của người làm thầy, con cháu trong nhà biết kính thì tránh, không biết thì càng không được tò mò mở ra.
Cô đứng trước bàn thờ một lúc, nhìn chiếc còi, nhìn xuống chiếc hòm im lìm trong bóng tối, rồi quay lại phụ mẹ và các thím chuẩn bị khâm liệm.
Việc tang chạy suốt buổi sáng. Người tới viếng đầu tiên là mấy hộ cận kề. Ai lên sàn cũng thắp hương, đứng lặng trước bàn thờ rồi mới sang chia buồn với người nhà. Tiếng khóc, tiếng bước chân trên sàn gỗ, tiếng nước sôi trong bếp, tiếng dao thớt chuẩn bị cơm cúng. Tất cả hòa vào nhau thành cái không khí đặc quánh chỉ có ở nhà có tang vùng cao: lạnh, khói, và rất nhiều người lặng lẽ làm việc không cần ai phân công.
Trong bếp, mấy người thím vừa làm vừa kể những chuyện nhỏ về cha cô, như cách người bản vẫn làm trong đám tang để người mới mất không bị nhắc tới bằng im lặng. Người kể chuyện cha đi bộ sang bản bên trong đêm mưa để làm lễ cho một nhà có tang, về tới nhà áo ướt hết mà vẫn ngồi sưởi một lúc mới chịu thay. Người kể chuyện cha dặn thanh niên trong bản không được chặt cây ở khúc sông dưới chân thác vào những ngày nước lớn. Người kể chuyện năm nào bản có dịch gia súc, cha cô làm lễ cúng ở đầu bản ba đêm liền, sau đó đàn trâu bò yên ổn cả năm. Hường nghe những chuyện ấy mà thấy cha mình vừa gần vừa xa. Gần vì đó là người cha vẫn ngồi ở gian giữa uống nước chè mỗi sáng. Xa vì có một phần đời của ông, phần đời gắn với chiếc còi, chiếc ấn và chiếc hòm dưới bàn thờ, mà cô con gái sống cùng nhà suốt bao năm cũng chỉ biết qua lời kể.
Cô là giáo viên tiểu học của xã, ngày ngày lên lớp dạy trẻ con trong bản đọc chữ, làm tính. Đồng nghiệp ở trường nghe tin đã cử người sang phụ việc và xin cho cô nghỉ mấy hôm lo tang. Học trò của cô, mấy đứa nhà gần, được bố mẹ dẫn sang thắp hương, đứng nép ở cửa, mắt nhìn chiếc quan tài vừa được đưa lên sàn mà không dám nói to. Những chi tiết đời thường ấy khiến Hường càng thấy rõ khoảng trống cha để lại không chỉ ở gian giữa nhà mình, mà ở cả khoảng sân, con đường đất và những mái nhà quanh bản.
Có lúc mệt quá, cô ra đứng ở lan can sàn, nhìn xuống gầm sàn nơi con trâu già của nhà đang đứng nhai rơm khô. Con trâu ấy cha cô nuôi đã nhiều năm, già tới mức sừng mòn và bước đi chậm chạp, nhưng cha không chịu bán, bảo nó gắn với nhà này từ hồi Văn còn đi học. Sáng nay trâu vẫn đứng yên dưới gầm sàn, thỉnh thoảng ngẩng đầu lên như nghe ngóng, lạ ở chỗ nó không kêu một tiếng nào từ lúc chủ mất.
Gần trưa, anh Văn mới về tới. Hường nghe tiếng xe máy ngoài sân, chạy ra cầu thang đón anh. Nhìn anh trai tháo khăn, mặt tái vì sương và vì tin dữ, cô bỗng thấy mình không khóc được nữa. Từ lúc phát hiện cha mất tới giờ, cô là người phải tỉnh táo để lo việc, gọi điện, báo họ, phụ mẹ. Tới khi anh trai bước lên sàn, quỳ xuống bên chiếu của cha, cô mới thấy hai vai mình run lên không giữ được.
Buổi chiều, sau khi khâm liệm xong và mọi việc tạm ổn, Hường quay lại gian giữa để thay nước cúng trên bàn thờ. Nhà đã vãn người hơn. Mẹ cô đang nghỉ trong buồng, anh Văn ngồi ngoài hiên bàn việc tang với trưởng bản và mấy người họ tộc.
Gian giữa yên tĩnh. Chỉ còn tiếng hương cháy lách tách rất nhỏ và tiếng thác xa xa vọng qua cửa sổ.
Hường rót nước, lau lại mặt bàn thờ, chỉnh lại chiếc khăn dưới chiếc còi cho thẳng. Xong việc, cô đứng yên một lúc trước di ảnh của cha vừa được đặt lên.
Đúng lúc ấy, cô nghe thấy tiếng động.
Từ dưới gầm bàn thờ, trong chiếc hòm gỗ sơn son, có một tiếng gõ rất khẽ vang lên, chỉ một tiếng duy nhất, khô và ngắn, như có ai ở bên trong gõ nhẹ một ngón tay lên nắp hòm rồi dừng lại, và sau đó im hẳn.
---