ÂM BINH BÊN THÁC BẢN GIỐC - Chương 3: Thầy Slấn sang viếng
Ngày tang thứ hai, nhà sàn họ Triệu không lúc nào ngớt người. Từ sáng sớm, họ tộc ở các bản gần đã đội sương sang viếng. Người mang theo bó hương, người…
Nội dung chương
Ngày tang thứ hai, nhà sàn họ Triệu không lúc nào ngớt người.
Từ sáng sớm, họ tộc ở các bản gần đã đội sương sang viếng. Người mang theo bó hương, người mang theo phong bì phúng điếu ghi tên bằng bút bi trên giấy vở, người chẳng mang gì ngoài đôi tay phụ việc. Vào tới sân là xắn tay áo lo dựng thêm bàn ghế, mượn thêm bát đũa của hàng xóm cho đủ cỗ cúng. Tiếng thác vẫn đổ đều ở xa, nhưng trong sân nhà có tang, âm thanh lấn át nhất là tiếng bước chân trên sàn gỗ và tiếng người nói chuyện hạ thấp giọng.
Văn đứng tiếp khách từ sáng tới trưa, cổ họng khô rát. Bàn tay anh mỏi vì chắp tay cúi đầu, đầu gối mỏi vì đứng lâu trên sàn, nhưng anh không dám ngồi xuống lâu. Trong nhà có tang, người con trai trưởng phải có mặt ở gian giữa, đó là lệ mà không ai cần nhắc. Thỉnh thoảng Hường mang ra cho anh cốc nước ấm, anh uống vội rồi lại quay vào tiếp người khách mới vừa lên cầu thang. Mẹ anh ngồi phía trong, gần quan tài, thỉnh thoảng lại đưa khăn lên chấm mắt. Mỗi lần nhìn thấy mẹ như vậy, Văn lại thấy cuộc nói chuyện về lễ Cấp sắc vào tháng trước quay về rõ hơn, và anh càng không dám nghĩ sâu thêm điều gì ngoài việc trước mắt là lo cho tang lễ được trọn vẹn. Anh chắp tay cảm ơn từng người, nghe từng lời chia buồn, nhiều câu giống nhau tới mức anh đáp lại như một thói quen. Người trong bản ai cũng gọi cha anh là thầy Triệu, có người gọi là cụ Triệu, giọng kính trọng không phải kiểu khách sáo. Có bà cụ già nắm tay Văn rất lâu, bảo cha anh từng đưa tang cho chồng bà qua con suối lũ năm nào, nhờ có đoàn của thầy mà quan tài qua được bờ bên kia khô ráo. Văn nghe mà chỉ biết gật đầu. Những việc làm của cha trong bốn mươi năm cầm nghề, anh biết rất ít, ít tới mức phải nghe qua miệng khách tới viếng mới hình dung được một phần.
Giữa buổi sáng, chú họ Triệu Văn Bế tới, đi cùng mấy người trong họ ở xóm dưới. Chú là em họ của cha Văn, kém cha gần hai mươi tuổi, người thấp đậm, giọng nói to và thói quen nói thẳng. Sau khi thắp hương, chú ngồi xuống chiếu, uống chén nước rồi nhắc chuyện họ tộc phải bàn sớm việc giữ gìn đồ nghề của cha Văn, kẻo để lâu thất lạc. Văn nghe vậy chỉ đáp rằng mọi thứ trong nhà vẫn nguyên, chờ tang xong họ sẽ họp. Chú gật đầu nhưng ánh mắt vẫn liếc về phía gian giữa, nơi bàn thờ tổ sư đang nghi ngút khói. Văn nhận ra cái nhìn ấy, song anh tự bảo đó là việc của người lớn trong họ, chưa tới lượt mình phải lo trong ngày tang thứ hai này.
Buổi viếng hôm ấy cũng làm Văn nhận ra một điều anh đã quên từ lâu: ở bản này, cha anh không chỉ là một ông già ngồi thiền mỗi sáng. Người ta tới viếng mang theo những món nợ ân tình không ghi trong sổ sách nào. Một người đàn ông trung niên kể cha anh từng thức trắng ba đêm làm lễ cho đứa con gái bị bệnh nặng của ông ta, tới khi đứa bé qua cơn sốt mới chịu về. Một người đàn bà góa kể cha anh không lấy một đồng nào khi làm lễ đưa tang cho chồng bà vào năm mất mùa. Văn đứng nghe, chắp tay, cảm ơn, và trong lòng dâng lên một cảm giác vừa tự hào vừa xa lạ. Anh là con trai duy nhất của cha, vậy mà những câu chuyện về cha, anh lại là người biết ít nhất trong số khách ngồi đầy sân này.
Gần trưa, một ông già chống gậy từ cổng bản đi vào sân.
Ông đã ngoài tám mươi, người gầy, lưng hơi còng nhưng bước đi còn vững. Áo bông sẫm màu, khăn quấn đầu của người Tày già, tay cầm một bó hương và một túi vải nhỏ. Mấy người lớn tuổi trong sân trông thấy ông thì đứng dậy chào trước. Trưởng bản Pảo ra tận cầu thang đón.
Đó là thầy Nông Văn Slấn, Thầy Tào đời thứ bảy ở bản bên, bạn cũ của cha Văn.
Văn từng gặp ông vài lần hồi còn nhỏ, khi ông sang nhà uống rượu và bàn việc lễ với cha ở gian giữa tới khuya. Trong trí nhớ của anh, hai ông già ngồi đối diện nhau bên ấm trà, nói chuyện bằng giọng rất nhỏ, thỉnh thoảng lại im lặng rất lâu như đang nghe một điều gì mà trẻ con không nghe thấy. Anh chỉ nhớ mang máng cha từng nói, vùng này có mấy dòng thầy, mỗi dòng giữ binh riêng, việc nhà ai nhà ấy lo, không ai được phép chạm vào việc của dòng khác.
Thầy Slấn lên sàn, thắp hương trước bàn thờ tổ sư trước, rồi mới sang thắp hương trước quan tài của bạn. Ông đứng trước quan tài rất lâu, không khóc, chỉ đặt bàn tay già nua lên nắp gỗ một lúc rồi mới quay ra ngồi ở chiếu khách. Người nhà rót nước mời, ông uống một ngụm rồi hỏi chuyện tang lễ đã chuẩn bị tới đâu, giọng bình thản như một người đã đi qua quá nhiều đám tang trong đời.
Tới khi khách viếng thưa dần vào đầu giờ chiều, thầy Slấn mới gọi Văn và trưởng bản Pảo lại gần. Ba người ngồi ở góc sàn, xa bàn thờ một đoạn. Ông hỏi, giọng vẫn nhỏ nhưng từng chữ rất rõ.
- Tôi hỏi hai người một việc, phải trả lời thật. Cụ nhà đã làm lễ Thoái Binh chưa.
Văn nhìn sang trưởng bản. Pảo lắc đầu chậm rãi.
- Chưa nghe nói gì. Cụ đi đột ngột quá, ai cũng bất ngờ.
Thầy Slấn gật đầu như đã đoán trước, rồi hỏi tiếp.
- Thế lễ Cấp sắc thì sao. Tôi nghe cụ định làm vào rằm tháng Chạp này. Đã làm trước được phần nào chưa.
Văn đáp lần này, giọng hơi khó chịu vì cảm giác như đang bị hỏi cung giữa đám tang của cha mình.
- Chưa làm gì cả ạ. Cha cháu mới nhắc với cháu hồi tháng trước, cháu còn chưa thu xếp được thời gian về lâu. Áo thầy thì cha đã may sẵn, còn lễ thì chưa bắt đầu gì hết.
Ông già im lặng.
Sự im lặng ấy kéo dài tới mức Văn phải nhìn lại. Thầy Slấn ngồi yên, hai tay đặt trên đầu gối, mắt nhìn xuống mặt sàn gỗ đã mòn bóng vì nhiều thế hệ đi lại. Ngoài sân, tiếng người dọn dẹp vẫn đều đều. Trong gian giữa, hương trên bàn thờ cháy đỏ một điểm nhỏ.
Cuối cùng Văn lên tiếng trước.
- Việc lễ nghi, thưa thầy, nhà cháu định để tang xong rồi tính. Trước mắt lo chôn cất cho cha được chu toàn đã. Mấy việc thầy vừa hỏi, có nhất thiết phải làm ngay trong lúc tang gia bối rối thế này không ạ.
Thầy Slấn ngẩng lên nhìn anh. Ánh mắt ông không giận, chỉ mệt và rất nghiêm.
- Tôi không hỏi để làm khó nhà anh. Tôi hỏi vì đoàn binh của cha anh không phải chuyện lễ nghi muốn tính lúc nào cũng được. Cha anh cầm binh bốn mươi năm. Binh có chủ điểm danh, có cơm cúng, có quân kỷ thì chúng làm việc nghĩa, giữ bản, đưa hồn, hộ tang. Nay chủ mất đột ngột, chưa thoái binh, chưa truyền ngôi, thì chúng đang ở không trong hòm, không ai gọi, không ai nuôi. Chúng đói dần theo ngày, anh hiểu không.
Văn cau mày.
- Cháu là kiểm lâm, cháu quen làm việc bằng chứng cứ. Chuyện binh mã cõi âm, cháu nghe từ nhỏ nhưng chưa từng thấy. Cha cháu làm thầy là việc của cha cháu. Cháu về lo tang, không phải về để nối nghề ngay trong hai ngày này.
- Tôi có bảo anh nối nghề ngay đâu.
Ông già nói chậm lại.
- Tôi chỉ dặn một câu: tang xong thì phải tính sớm việc đoàn binh, đừng để chúng đói. Đói ít thì chúng quấy ít, đói nhiều thì bản này không yên đâu. Việc này không chờ người ta tin hay không tin mới xảy ra.
Trưởng bản Pảo ngồi bên, từ đầu tới giờ không xen vào, lúc này mới khẽ gật đầu, như người đã nghe quen những lời như vậy từ đời cha mình.
Văn nhìn theo tay ông, trong lòng bỗng dấy lên một cơn bực bội không rõ hướng về ai. Anh bực vì cha ra đi không kịp dặn dò một lời trọn vẹn. Anh bực vì giữa lúc tang lễ còn chưa xong, người ta đã nhắc tới những việc anh không hiểu, không kiểm chứng được và cũng không muốn gánh. Suốt mười mấy năm đi học rồi đi làm ngoài huyện, anh đã quen với thế giới của bản đồ rừng, của tọa độ, của những biên bản có chữ ký và con dấu. Thế giới ấy rõ ràng, sai đúng đều có căn cứ. Còn thế giới mà thầy Slấn vừa nói, thế giới của đoàn binh trong chiếc hòm gỗ kia, là thế giới anh đã rời bỏ từ khi rời bản đi học, và anh không muốn bị kéo trở lại chỉ vì một cái chết đột ngột.
Nhưng anh cũng không nói thêm lời nào nặng nề. Người ngồi trước mặt anh là bạn cũ của cha, là người già nhất vùng này trong nghề, và ông tới đây với tư cách người viếng tang, không phải người tới tranh giành điều gì.
Thầy Slấn đứng dậy, chống gậy bước tới trước bàn thờ tổ sư lần nữa. Ông thắp thêm một nén hương, rồi cúi đầu đứng lặng. Văn đi theo sau, thấy ông già nhìn xuống gầm bàn thờ, nơi chiếc hòm gỗ sơn son nằm trong bóng tối, nhìn một lúc rất lâu, lâu hơn hẳn thời gian một người nhìn một vật vô tri. Ánh mắt ấy khiến Văn bỗng thấy gáy mình lạnh đi, dù anh lập tức tự nhủ đó chỉ là do sương chiều đang xuống qua cửa sổ.
Ông già không nói thêm gì về chiếc hòm. Ông quay ra, chào người nhà, từ chối ở lại ăn cơm cúng, bảo bản bên còn việc, phải về trước khi trời tối hẳn.
Văn tiễn ông xuống cầu thang, ra tới giữa sân. Đất sân ẩm sương, dấu chân người đi viếng in chồng lên nhau. Thầy Slấn đi chậm, gậy gõ nhẹ trên mặt đất. Tới cổng sân, ông dừng lại, không quay đầu hẳn, chỉ nói một mình đủ cho Văn nghe, giọng đều đều như nói về chuyện thời tiết ngày mai.
- Binh có chủ thì giữ bản, binh mất chủ thì ăn bản.
---