ÂM BINH BÊN THÁC BẢN GIỐC - Chương 5: Đưa cha lên đồi
Sáng ngày mười bốn tháng mười hai, bản Nà Lũng đưa cụ Triệu lên đồi. Trời vẫn rét và sương vẫn dày, nhưng tới giờ đưa tang thì sương đã mỏng đi một lớp.…
Nội dung chương
Sáng ngày mười bốn tháng mười hai, bản Nà Lũng đưa cụ Triệu lên đồi.
Trời vẫn rét và sương vẫn dày, nhưng tới giờ đưa tang thì sương đã mỏng đi một lớp. Đủ để nhìn thấy con đường đất từ cổng bản vòng qua bờ sông Quây Sơn rồi leo lên sườn đồi phía sau, nơi nghĩa địa bản nằm nhìn xuống thác Bản Giốc. Người bản chọn nơi ấy từ nhiều đời trước: đất cao, không ngập, người nằm ở đó ngày ngày nghe tiếng thác như khi còn sống.
Quan tài được khiêng ra khỏi nhà sàn từ sớm. Văn đi ở vị trí đầu bên phải cùng mấy người trong họ tộc, vai kê đòn khiêng, tay giữ chặt dây. Anh đã khiêng quan tài cho người khác vài lần trong đời, ở những đám tang của bà con xa, nhưng khiêng cha mình thì khác hẳn. Sức nặng dồn xuống vai không chỉ là sức nặng của gỗ và người nằm bên trong. Nó là sức nặng của việc từ nay, mỗi lần về bản, gian giữa nhà sàn sẽ thiếu đi một người ngồi uống nước chè buổi sáng.
Trước khi quan tài rời nhà, người nhà làm lễ cúng cơm cuối cùng ở gian giữa. Mâm cơm đặt trước bàn thờ tổ sư, cạnh chiếc còi vừa được đặt lên từ hôm trước. Bà Miên ngồi bên mâm cơm, gọi tên chồng như gọi một người sắp đi xa nhà, dặn ông đường lên đồi hôm nay có sương, ông đi chậm thôi. Hường đứng sau mẹ, tay cầm bó hương cháy dở, mắt nhìn xuống sàn không nói gì. Văn đứng ở cửa buồng, nhìn cảnh ấy mà thấy cổ họng mình nghẹn lại. Ở bản này, người ta tiễn người chết bằng những lời dặn dò đời thường như vậy, không hoa mỹ, và chính sự đời thường ấy khiến người nghe đau nhất.
Khi đòn khiêng được luồn xuống dưới quan tài, mấy thanh niên khỏe nhất trong họ bước vào vị trí. Trưởng bản kiểm tra lại dây buộc, gật đầu, rồi hô nhỏ một tiếng. Quan tài nhấc lên khỏi mặt sàn, nghiêng nhẹ một cái rồi nằm yên trên vai những người khiêng. Bà Miên khóc thành tiếng lần đầu tiên trong buổi sáng hôm ấy.
Đoàn đưa tang dài. Trước quan tài là người cầm hương và di ảnh, sau quan tài là mẹ và Hường cùng các bà, các thím trong họ, rồi tới dân bản đi tiễn thành một hàng dài dọc con đường đất. Không ai nói chuyện to. Chỉ có tiếng chân người trên đất ẩm, tiếng đòn khiêng kẽo kẹt rất khẽ, và tiếng thác lớn dần khi đoàn tới gần bờ sông.
Đi qua khúc sông, Văn nhìn xuống mặt nước. Sông Quây Sơn mùa đông nước trong và chảy xiết dưới chân thác, hơi nước bốc lên thành sương mỏng bay là là trên mặt sông. Cha anh cả đời gắn với khúc sông này. Ông làm lễ ở bờ thác, ông dạy anh thổi còi ở bờ sông, ông đưa tang cho người bản qua những con suối lũ cũng bắt đầu từ vùng nước này. Văn bỗng nhận ra mình biết rất ít về những việc ấy, và bây giờ người có thể kể cho anh nghe đã nằm trong chiếc quan tài đang dồn nặng trên vai anh.
Trưởng bản Pảo đi ở phía trước đoàn, thỉnh thoảng quay lại nhắc người khiêng đi chậm ở những đoạn đường trơn. Tới chân đồi, đoàn dừng lại một lúc để đổi người khiêng cho đoạn dốc. Huyệt đã được đào sẵn từ hôm trước, theo hướng mà họ tộc và ông Pảo đã xem kỹ: đầu huyệt quay về bản, chân huyệt nhìn xuống thác, đúng như ý nguyện cha Văn từng nói lúc còn sống, rằng chết rồi cũng muốn nằm nghe tiếng nước.
Lễ tiễn ở nghĩa địa diễn ra theo phong tục Tày, không dài nhưng đầy đủ. Trưởng bản Pảo đứng trước huyệt, thay mặt dân bản đọc lời tiễn. Ông nói chậm, giọng khàn vì sương lạnh, nhắc lại mấy chục năm cụ Triệu sống ở bản, làm thầy giúp người, chưa từng từ chối một nhà nào có việc trong đêm khuya, chưa từng lấy công của người nghèo. Ông nói cụ đi là việc của trời đất, người ở lại cứ theo lệ mà sống, bản sẽ nhớ ơn thầy.
Mấy bà già trong họ khóc thành tiếng khi quan tài bắt đầu hạ xuống. Mẹ Văn đứng không vững, Hường phải đỡ một bên. Văn đứng ở miệng huyệt, tay nắm chặt xẻng đất đầu tiên theo lệ dành cho người con trai trưởng. Đất đồi mùa đông khô và lẫn sỏi nhỏ, rơi xuống nắp quan tài nghe những tiếng lộp bộp rất rõ trong không khí yên tĩnh của sườn đồi.
Đúng lúc ấy, một cơn gió rừng bất chợt nổi lên.
Trời đang lặng. Sương trên đồi không động, khói hương trên bàn lễ nhỏ dựng tạm bên huyệt bay thẳng lên. Vậy mà từ phía rừng phía sau nghĩa địa, một luồng gió cuốn lá khô bay rào rào, ngược lên phía đồi, lá bay xoáy qua đầu đoàn người đưa tang, một số lá rơi xuống miệng huyệt còn đang mở. Mấy người già trong đoàn đưa mắt nhìn nhau. Một bà thím nắm chặt tay áo người bên cạnh. Không ai nói gì giữa lễ. Cơn gió qua rất nhanh, chỉ chừng vài hơi thở, rồi đồi lại lặng như cũ, tiếng thác lại trở thành âm thanh duy nhất.
Văn cũng nhìn thấy cơn gió ấy. Anh tự nhủ đó là gió đồi mùa đông, vùng này gió đổi chiều là chuyện thường, người đi rừng như anh gặp đã nhiều. Nhưng anh vẫn nhớ ánh mắt những người già nhìn nhau trong giây phút ấy, những ánh mắt không phải của người vừa gặp một cơn gió thường.
Việc lấp đất kéo dài hơn Văn tưởng. Họ tộc thay nhau xúc từng xẻng, thanh niên khỏe thì đắp mộ, người già thì đứng vòng ngoài chỉ bảo chỗ nào cần nén chặt, chỗ nào phải chừa để sau này trồng cây. Đất đồi mùa đông cứng, lưỡi xẻng va vào sỏi kêu những tiếng khô khốc. Văn làm không nghỉ tay, như thể cứ làm luôn tay thì đầu óc sẽ không kịp nghĩ điều gì khác. Mồ hôi thấm qua lớp áo bông dù trời đang rét, hơi thở của anh phả ra thành khói trắng từng nhịp.
Có lúc anh dừng lại, nhìn xuống bản từ sườn đồi. Những mái nhà sàn của Nà Lũng nằm nép dưới chân đồi, khói bếp buổi trưa bắt đầu bay lên từ mấy nóc nhà. Chuồng trâu, gầm sàn, con đường đất, trường tiểu học nơi Hường dạy, tất cả đều nhỏ và yên tĩnh trong sương. Anh nghĩ về những năm tháng mình sống xa nơi này: phòng trọ ở thị trấn, trạm kiểm lâm ở lưng chừng đồi khác. Những chuyến đi rừng đo đạc và tuần tra mà đích đến luôn là một tọa độ nào đó trên bản đồ, không bao giờ là mái nhà này. Anh đã quen với việc coi bản là nơi trở về vào dịp lễ Tết, thắp một nén hương rồi lại đi, để lại cha mẹ già tự lo liệu mọi việc trong nhà ngoài sân.
Bây giờ cha không còn nữa, và cái ý nghĩ trở về rồi lại đi bỗng trở nên khó nói thành lời hơn trước rất nhiều, dù anh vẫn chưa sẵn sàng nghĩ xa hơn một danh sách việc trước mắt.
Lấp đất xong, mộ phần được đắp cao, cắm hương, bày lễ nhỏ. Đoàn người lần lượt thắp hương trước mộ rồi lặng lẽ xuống đồi. Mẹ Văn ở lại sau cùng một lúc, đặt tay lên mô đất mới, nói mấy câu rất nhỏ mà Văn đứng gần cũng không nghe rõ. Hường dìu mẹ xuống sau, hai mẹ con đi chậm, thỉnh thoảng dừng lại quay đầu nhìn lên.
Trên đường xuống đồi, đoàn người đi thưa dần. Mấy người họ tộc bàn nhau chuyện cúng cơm những ngày tới, chuyện dựng lại bàn thờ cho ngay ngắn, chuyện ai sẽ ở lại nhà họ Triệu ngủ cùng hai mẹ con trong những đêm đầu sau chôn cất theo lệ bản. Văn nghe những lời bàn ấy mà thấy yên tâm phần nào: ít nhất trong những ngày sắp tới, nhà anh sẽ không vắng người, mẹ và em gái sẽ không phải ở một mình trong căn nhà sàn vừa mất đi người đàn ông trụ cột.
Văn là người xuống đồi cuối cùng trong gia đình. Anh đứng lại một mình bên mộ cha thêm một lúc. Từ sườn đồi này nhìn xuống, thác Bản Giốc hiện ra qua lớp sương mỏng, nước đổ trắng xóa thành nhiều tầng, hơi nước bay lên không ngớt. Tiếng nước ầm ầm vọng lên tận đồi, đều và lớn, như nó đã đổ như vậy từ trước khi bản này có người ở và sẽ còn đổ như vậy rất lâu sau này.
Anh thắp thêm một nén hương, cắm xuống đầu mộ. Gió trên đồi lúc này đã lặng hẳn, khói hương bay thẳng, không còn một chiếc lá khô nào bay ngược nữa. Sườn đồi yên tĩnh tới mức anh nghe được cả tiếng bước chân của đoàn người đã xuống gần tới bờ sông vọng lên rất nhỏ.
Anh đứng đó, rồi tự nhủ trong đầu những việc sắp tới như một danh sách công tác quen thuộc: lo xong lễ cúng mấy ngày đầu. Bàn với mẹ chuyện giấy tờ của cha, xin phép trạm cho nghỉ thêm ít ngày rồi trở lại huyện làm việc như cũ. Đời anh vẫn ở ngoài thị trấn, ở trạm kiểm lâm, ở những chuyến tuần rừng dài ngày. Bản này là nơi anh về, không phải nơi anh ở lại. Anh tin như vậy một cách chắc chắn, như tin vào con đường đất dưới chân đồi sẽ dẫn mình xuống bản rồi ra đường lớn về huyện.
Gần chân đồi, anh ngoái lại nhìn ngôi mộ mới lần cuối. Mô đất còn tươi, hương còn cháy đỏ, nổi bật giữa những ngôi mộ cũ đã phủ rêu và cỏ khô của nghĩa địa bản. Rồi anh quay lưng, bước xuống đồi theo con đường đoàn tang vừa đi lên, nghe tiếng nước ầm ầm sau lưng và tự nhủ mai kia xong việc sẽ trở lại huyện, không hay biết đêm nay là đêm đầu tiên bản không còn yên.
---