ÂM BINH BÊN THÁC BẢN GIỐC - Chương 8: Họp bản trong đêm thứ hai
Chiều ngày mười lăm tháng mười hai, trưởng bản Nông Văn Pảo cho người đi gõ kẻng gọi họp ở nhà văn hóa bản. Ông Pảo làm trưởng bản đã nhiều năm. Ông…
Nội dung chương
Chiều ngày mười lăm tháng mười hai, trưởng bản Nông Văn Pảo cho người đi gõ kẻng gọi họp ở nhà văn hóa bản.
Ông Pảo làm trưởng bản đã nhiều năm. Ông thuộc từng hộ trong Nà Lũng, biết nhà nào có mấy con trâu, nhà nào có con đi làm ăn xa, nhà nào có người già nằm liệt. Việc của trưởng bản ngày thường là hòa giải tranh chấp bờ rào, ký giấy xác nhận, vận động trẻ con tới lớp, vận động thanh niên đi khám nghĩa vụ. Nhưng có những việc không nằm trong sổ sách nào của xã, và ông biết rất rõ buổi họp chiều nay là một việc như thế: trấn an một bản người vừa mất đi người thầy giữ yên cho họ suốt bốn mươi năm. Mà chính họ cũng chỉ vừa nhận ra điều đó trong một đêm.
Nhà văn hóa bản chật kín người. Đàn ông ngồi phía trước, đàn bà ngồi phía sau ôm theo trẻ nhỏ, mấy người già ngồi sát vách để dựa lưng. Ông Pảo đứng ở giữa, nói chậm và rõ, đúng cách ông vẫn nói trong mọi cuộc họp từ trước tới nay: không hô hào, không dọa dẫm, đi thẳng vào việc.
Ông thông báo kết quả làm việc buổi sáng với cán bộ thú y và công an xã: chưa rõ nguyên nhân gia súc chết. Không phải bệnh dịch quen thuộc, không có dấu hiệu thú rừng hay trộm cắp, xã sẽ tiếp tục theo dõi và lấy mẫu xét nghiệm. Ông dặn bà con từ đêm nay khóa chuồng thật kỹ, thắp đèn ở khu vực chuồng trại, các hộ ở gần nhau cử người thức trực theo ca, thanh niên trong bản chia nhau đi tuần quanh các ngõ từ mười giờ đêm tới ba giờ sáng. Nhà nào nghe thấy động lạ thì gọi nhà bên, tuyệt đối không tự ý chạy ra ngoài một mình trong đêm, không tụ tập lập đàn cúng tự phát gây mất trật tự.
Một người đàn ông ở giữa nhà đứng lên hỏi câu mà ai cũng muốn hỏi.
- Thưa bác trưởng bản, thế còn chuyện tiếng chân đi qua nóc nhà đêm qua thì giải thích thế nào. Cả bản cùng nghe, không phải một hai người mơ ngủ đâu.
Cả nhà văn hóa im phăng phắc. Ông Pảo nhìn người vừa hỏi, rồi nhìn khắp một lượt những gương mặt đang chờ câu trả lời của mình. Ông biết họ chờ điều gì. Họ chờ ông nói ra cái tên mà họ đã thì thầm với nhau cả ngày hôm nay: đoàn binh của thầy Triệu.
Ông đã sống ở bản này sáu mươi hai năm. Ông đã sống qua trận lũ năm một nghìn chín trăm tám mươi sáu, năm ông hai mươi hai tuổi, cái năm nước sông Quây Sơn dâng quét bến đò dưới chân thác, cuốn đi bao nhiêu người qua sông và người đi rừng không về được nữa. Ông còn nhớ những ngày bản chìm trong tang tóc, nhà này chưa xong tang nhà kia đã tới, quan tài đóng không kịp. Ông còn nhớ hình ảnh chàng thầy Triệu trẻ tuổi khi ấy, mới ngoài ba mươi, đứng ở bờ thác làm lễ ba đêm liên tiếp, tiếng còi sừng trâu vang trên mặt nước lũ. Khói hương không tắt suốt ba đêm, và sau lễ ấy những vong hồn trôi dạt quanh bến sông bỗng yên hẳn, không còn ai trong bản mơ thấy người chết đuối đứng ở đầu giường gọi tên nữa.
Lớp già trong bản còn truyền nhau những chuyện ấy tới bây giờ. Ông Pảo là một trong số ít người còn sống đã tận mắt nhìn thấy một phần của lễ năm ấy từ xa.
Nhưng ông không nói ra giữa cuộc họp. Không phải vì ông không tin. Mà vì ông hiểu trách nhiệm của người đứng đầu bản: một lời của trưởng bản trong nhà văn hóa sẽ thành định hướng cho cả bản ngay trong đêm nay. Nếu ông nói đó là đoàn binh mất chủ, sáng mai sẽ có người đòi vào nhà họ Triệu mở rương, có người đòi mời thầy lạ về bản làm lễ trấn yểm, có người hoang mang tới mức bỏ bản xuống thị trấn ở nhờ. Nhà họ Triệu đang có tang, bà Miên vừa mất chồng, Văn vừa về chịu tang chưa nóng chỗ. Ông không cho phép bản loạn lên trên nỗi đau của một gia đình.
Ông đáp bằng một câu rất chừng mực.
- Việc bà con nghe thấy đêm qua, tôi cũng nghe thấy, cả nhà tôi cũng nghe thấy. Chưa ai giải thích được thì ta cứ ghi nhận như vậy, không thêm bớt. Việc trước mắt làm được là giữ chuồng, trực đêm, giữ người cho an toàn. Việc gì chưa rõ, đừng vội kết luận một mình.
Trước khi tan họp, mấy hộ bị chết gia súc trong đêm đầu đứng lên trình bày thiệt hại. Có hộ mất con trâu là cả gia tài, người đàn ông chủ hộ nói tới đó thì nghẹn giọng, cả nhà văn hóa im lặng theo. Ông Pảo ghi lại từng hộ vào sổ của bản, hứa xã và bản sẽ có văn bản xác nhận thiệt hại đầy đủ, không để bà con chịu thiệt một mình trong việc báo cáo. Ông cũng nhắc những hộ còn gia súc khỏe phải kiểm tra chuồng ngay tối nay, gia cố cửa chuồng, dồn gia súc vào những chuồng gần nhà người ở nhất, tránh để trâu bò ở những lán xa nhà trong mấy đêm tới. Những việc rất đời thường ấy, nói ra giữa lúc cả bản đang sợ, lại có tác dụng trấn an hơn bất kỳ lời hứa hẹn lớn lao nào: ít nhất người ta biết tối nay mình phải làm gì, từng việc một, thay vì ngồi chờ trong bóng tối.
Một bà già ở cuối nhà hỏi ông có nên sang thắp hương xin thầy Triệu phù hộ cho bản không. Ông Pảo đáp rằng nhà họ Triệu đang có tang, ai muốn thắp hương chia buồn thì cứ sang ban ngày. Còn việc cầu xin gì trong đêm thì để yên cho người nhà người ta nghỉ, đừng kéo tới cửa nhà người ta lúc nửa đêm làm bà góa thêm mệt. Lời ấy nghe có vẻ cứng, nhưng cả nhà đều hiểu ông đang bảo vệ nhà họ Triệu khỏi chính sự hoang mang của bản mình.
Cuộc họp tan khi trời đã tối hẳn. Người bản ra về theo từng tốp, bàn tán nhỏ dọc đường. Các tổ trực đêm được phân công ngay tại sân nhà văn hóa: tổ đầu bản, tổ giữa bản, tổ cuối bản gần nhà họ Triệu, mỗi tổ mấy thanh niên khỏe, có đèn pin, có điện thoại, có người lớn đi kèm. Ông Pảo ký bản báo cáo gửi xã về tình hình gia súc chết bất thường và kế hoạch trực đêm của bản, nhờ người mang ra trụ sở xã ngay trong tối.
Ở nhà, vợ ông hỏi ông có sợ không. Ông Pảo treo áo khoác lên vách, đáp rằng sợ thì ai trong bản này chẳng sợ, nhưng người làm trưởng bản mà để cái sợ chạy trước mình thì cả bản sẽ chạy theo. Lúc ấy mới thật sự nguy hiểm cho người già và trẻ nhỏ trong những đêm như thế này.
Đêm thứ hai tới nhanh hơn mọi người tưởng.
Khoảng mười một giờ đêm, hiện tượng quay lại. Lần này tiếng lá cuốn rào rào tới từ hướng thác sớm và mạnh hơn đêm trước, cái lạnh buốt ập xuống nhanh hơn, và tiếng hành quân qua nóc nhà sàn không chỉ đi qua một lượt mà như đi vòng lại, dài hơn, nặng hơn. Cửa sổ nhà sàn bị đập trên diện rộng, từ đầu bản tới cuối bản, nhà nào cũng rung chốt cửa. Chó lại rên ư ử nằm bẹp khắp các gầm sàn. Mấy tổ trực đêm đứng nép dưới hiên nhà văn hóa và các hiên nhà dọc đường, đèn pin trong tay mà không ai dám soi thẳng về hướng tiếng chân đang tới. Vì trong ánh sáng lờ mờ của sương đêm, họ không thấy một bóng người nào cả, chỉ thấy lá khô bay ngược thành từng dòng trên mặt đường vắng.
Ông Pảo thức trắng đêm ấy, đi lại giữa nhà mình và nhà văn hóa, gọi điện cho từng tổ trực, dặn đi dặn lại một câu: giữ người, không đuổi theo bất cứ cái gì, không ra khỏi hiên nhà khi tiếng chân đang đi qua.
Hiện tượng rút đi lúc gần ba giờ sáng, vẫn về hướng thác như đêm trước.
Sáng ra, bản đếm thêm năm con gia súc chết. Vẫn cùng một kiểu: khô máu, vết ở cổ, thịt nguyên, chuồng không bị phá. Hai đêm cộng lại là mười hai con. Không khí trong bản lúc này không còn là hoang mang nữa, mà là một nỗi sợ có tổ chức: người ta nói chuyện nhỏ hơn, đi lại nhanh hơn. Và mọi ánh mắt đều vô thức hướng về phía nhà sàn họ Triệu ở đầu bản, căn nhà có bàn thờ tổ sư còn đang cháy hương tang.
Ông Pảo làm việc cả buổi sáng: thống kê thiệt hại, ký xác nhận cho các hộ, gọi điện báo xã. Đi qua nhà nào ông cũng dừng lại một lúc, xem chuồng trại, hỏi người trong nhà đêm qua có ai ốm mệt gì không, dặn tối nay cứ theo phân công trực mà làm, đừng nghe ai xúi làm lễ lạt tự phát trong đêm. Ông biết nỗi sợ của người bản lúc này cần một người đi lại bình thản giữa ban ngày hơn là cần thêm một lời giải thích, nên ông đi chậm, nói chậm, uống chén nước ở từng nhà như mọi ngày thường. Dù trong lòng ông, hai đêm vừa qua đã đủ để ông tin rằng điều thầy Slấn lo sợ trong ngày viếng tang đang tới thật, và nó tới nhanh hơn mọi người tưởng. Tới đêm muộn hôm sau, sau khi họp với các tổ trực và bàn việc cho những đêm tiếp theo, ông mới ghé qua nhà họ Triệu. Nhà đã vãn khách, chỉ còn người nhà. Ông ngồi xuống hiên, uống chén nước Hường rót, nhìn Văn đang ngồi ghi chép gì đó trong cuốn sổ tay bên ánh đèn.
Ông nói riêng với Văn, giọng rất nhỏ, chỉ hai người nghe.
- Chuyện này có khi không nằm trong biên bản của xã đâu cháu ạ, cháu phải nghĩ cho kỹ vào đấy.
---