ÂM BINH ĐÀO KÊNH VĨNH TẾ - Chương 18: La Bàn Giữa Vệt Sương

Mười bảy giờ hai mươi phút ngày hai mươi ba tháng mười, thuyền khảo sát quay về sà lan sau một buổi chiều lấy mẫu kéo dài ở phía hạ lưu. Mặt trời còn…

Nội dung chương

Mười bảy giờ hai mươi phút ngày hai mươi ba tháng mười, thuyền khảo sát quay về sà lan sau một buổi chiều lấy mẫu kéo dài ở phía hạ lưu. Mặt trời còn chưa lặn hẳn, nhưng sương đã bắt đầu xuống sớm một cách bất thường. Nó không xuống từ trên cao như sương đêm thường thấy, mà bốc lên từ mặt nước thành từng vệt mỏng, trôi ngang qua mặt kênh ở độ cao ngang mạn thuyền, làm tầm nhìn của người cầm lái chốc chốc lại mờ đi rồi rõ lại. Trần Hữu Phước cầm lái chính trong chuyến về này. Thạch Văn Kha ngồi ở mũi thuyền, phụ trách quan sát luồng và bờ. Lê Quốc Trung ngồi khoang giữa cùng Phạm Thanh Hà và Đỗ Minh Quân, giữa hai chân là thùng đựng mẫu nước đã niêm phong của buổi chiều.

Khi thuyền tới gần khúc cua hiểm, sương ở đoạn này dày hơn hẳn các đoạn khác. Nó tụ thành một vệt dài vắt ngang mặt kênh, trắng đục, che khuất cả cây bần già làm mốc vào cua. Trần Hữu Phước giảm tốc độ từ xa, cho thuyền chạy chậm lại theo thói quen mỗi khi qua cua trong điều kiện tầm nhìn kém. Đúng lúc mũi thuyền chạm vào vệt sương đó, Đỗ Minh Quân, đang cầm la bàn cầm tay để ghi hướng đi theo quy trình, bỗng kêu lên một tiếng ngắn.

- Anh Trung, la bàn lại quay.

Lê Quốc Trung cúi xuống nhìn ngay. Kim la bàn trong tay Đỗ Minh Quân đang quay tít, không phải rung, không phải lệch sang một hướng cố định, mà quay tròn liên tục, vòng này nối vòng kia, nhanh tới mức mặt số trở thành một vòng mờ. Đỗ Minh Quân giữ la bàn thật chắc bằng cả hai tay, đặt nó xuống mặt phẳng của thùng đựng mẫu để loại trừ khả năng tay run làm kim dao động. Kim vẫn quay. Phạm Thanh Hà lấy chiếc la bàn dự phòng thứ hai trong túi thiết bị ra, mở nắp, đặt cạnh chiếc thứ nhất. Kim của chiếc thứ hai cũng bắt đầu quay theo, chậm hơn một nhịp rồi bắt kịp tốc độ của chiếc thứ nhất. Hai chiếc la bàn, hai cơ cấu khác nhau, cùng quay tít ở cùng một vị trí trên mặt nước.

- Đây là lần la bàn quay tít thứ 2. - Lê Quốc Trung nói rõ cho cả thuyền nghe. - Mười bảy giờ hai mươi phút, ngay đầu khúc cua, trong vệt sương. Quân, đếm số vòng và ghi giờ ngừng cho tôi ngay khi nó ngừng.

Đỗ Minh Quân đếm thành tiếng, mắt không rời hai mặt la bàn. Một vòng, hai vòng, ba vòng, rồi kim chậm dần ở vòng thứ tư, dao động qua lại vài lần quanh hướng bắc, và cuối cùng đứng yên trở lại như chưa từng có chuyện gì xảy ra. Lần quay này, cả đội đều nhận ra, kéo dài hơn và quay nhiều vòng hơn hẳn lần đầu tiên họ gặp ở khúc cua này. Phạm Thanh Hà ghi lại toàn bộ diễn biến vào sổ tay, ghi cả nhiệt độ không khí, độ ẩm ước lượng theo sương và vị trí thuyền theo mốc bờ gần nhất mà Thạch Văn Kha vừa đọc cho cô.

Ở mũi thuyền, Thạch Văn Kha ra hiệu cho Trần Hữu Phước tắt máy. Động cơ vừa tắt, chiếc thuyền khảo sát trôi lặng vào quãng cua trong im lặng gần như tuyệt đối. Đây là thói quen của người địa phương mà Thạch Văn Kha đã làm nhiều lần và Trần Hữu Phước tôn trọng không cần hỏi lý do. Thuyền trôi theo dòng nước ở rìa bờ trong, chậm rãi, không một tiếng máy, không một tiếng nói. Lê Quốc Trung để ý thấy trong suốt quãng trôi đó, không một ai trên thuyền buông một lời nói nặng hay một câu than phiền nào về sương, về giờ giấc hay về công việc. Nguyễn Văn Hậu, đi theo chuyến này để phụ khiêng thùng mẫu, tự giác ngồi yên ở đuôi thuyền, hai tay nắm chặt thành thùng, miệng mím lại như cách cậu ta đã học được ở quãng cua này mấy ngày trước. Sự im lặng của cả thuyền trong vệt sương dày làm quãng cua như dài ra, nhưng cũng làm nó trôi qua một cách yên ổn lạ thường.

Khi thuyền ra khỏi vệt sương ở cuối cua, mặt kênh bỗng mở rộng và sáng hẳn lên trong ánh chiều còn sót lại. Sương phía sau lưng họ vẫn tụ thành một vệt trắng vắt ngang khúc cua, nhìn từ xa như một dải khăn ai bỏ quên trên mặt nước. Trần Hữu Phước nổ máy trở lại, cho thuyền chạy đều về hướng sà lan. Đỗ Minh Quân kiểm tra lại cả hai chiếc la bàn một lần nữa ở vùng nước thoáng này. Cả hai đều chỉ hướng ổn định, khớp nhau từng độ, khớp cả với la bàn cố định gắn trên sà lan khi thuyền về tới nơi và hai bên được đối chiếu trực tiếp với nhau.

Trên đường từ cuối cua về sà lan, Đỗ Minh Quân làm thêm một việc mà không ai giao. Anh lấy chiếc la bàn thứ nhất đặt lên nắp thùng mẫu ở khoang giữa. Chiếc thứ hai anh đặt ở đuôi thuyền gần Trần Hữu Phước. Rồi cứ mỗi quãng ngắn, anh lại ghi hướng của cả hai chiếc vào sổ tay cùng với mốc bờ mà Thạch Văn Kha đọc cho anh. Suốt quãng đường còn lại, cả hai chiếc la bàn đều ổn định và khớp nhau, không một lần dao động bất thường. Thuyền vẫn đi qua nhiều quãng bờ có cọc sắt. Có ghe máy chở hàng kim loại chạy ngược chiều ở khoảng cách gần hơn nhiều so với vị trí vệt sương ở khúc cua. Đỗ Minh Quân nói dữ liệu của quãng đường về này quan trọng không kém dữ liệu lúc la bàn quay. Nó cho thấy la bàn của đội hoạt động bình thường ngay cả khi ở gần các nguồn nhiễu thông thường trên sông. Hiện tượng quay tít chỉ xuất hiện trong một ranh giới rất hẹp mà cả đội đã cùng xác định bằng mắt và bằng mốc bờ.

Phạm Thanh Hà bổ sung thêm một quan sát về vệt sương mà lúc ở trong cua không ai kịp nói ra. Cô nói khi thuyền trôi lặng qua cua, cô ngửi thấy mùi đất ẩm và mùi bùn cũ bốc lên rõ hơn hẳn các quãng kênh khác, dù buổi chiều nay đội không lấy mẫu ở khúc cua và không ai khuấy động đáy nước ở đó. Mùi đó tan dần ngay khi thuyền ra khỏi vệt sương, cùng lúc với việc hai chiếc la bàn ngừng quay. Lê Quốc Trung yêu cầu cô ghi quan sát đó vào sổ tay hiện trường của chính cô. Anh yêu cầu ghi rõ đây là cảm nhận cá nhân chưa có thiết bị đo đi kèm. Việc ghi như vậy tránh cho một quan sát chưa định lượng bị đem ra dùng như một số liệu. Nó cũng giữ quan sát đó không bị bỏ mất khỏi hồ sơ của đội. Phạm Thanh Hà đồng ý và ghi ngay trên thuyền, chữ viết hơi rung vì thuyền đang chạy, nhưng đầy đủ và rõ ràng.

Trần Hữu Phước, từ vị trí cầm lái, góp thêm một chi tiết về dòng nước. Anh nói trong lúc thuyền trôi lặng qua cua, anh cảm thấy dòng nước ở lớp mặt gần như đứng yên trong vệt sương, trong khi ở hai đầu vệt sương, nước vẫn chảy siết như bình thường và kéo theo bọt nước đi qua rất nhanh. Cảm giác đó anh chỉ gặp khi ghe đi ngang qua một vùng nước xoáy ngầm đang giữ mặt nước lại, và anh khẳng định vùng nước như vậy không nằm trong bản đồ luồng mà anh thuộc lòng ở khúc cua này. Lê Quốc Trung nghe xong, ghi cả chi tiết này vào phần ghi chú của biên bản. Anh phân biệt rõ nó là kinh nghiệm cầm lái của Trần Hữu Phước chứ không phải số đo dòng chảy. Anh hẹn đội sẽ bố trí một buổi thả phao đo dòng riêng ở quãng cua nếu điều kiện an toàn cho phép trong những ngày tới.

Trong khoang điều khiển, Lê Quốc Trung yêu cầu đội thực hiện một vòng kiểm tra loại trừ đầy đủ ngay trong buổi tối, không để tới ngày mai. Trần Hữu Phước kiểm tra toàn bộ thuyền khảo sát, từ khoang máy tới các thùng dụng cụ, không phát hiện vật kim loại lớn nào mới được đưa lên thuyền trong buổi chiều có thể làm nhiễu la bàn trên diện rộng như vậy. Phạm Thanh Hà kiểm tra các thùng mẫu, toàn bộ là mẫu nước và bùn đựng trong ống nhựa và lọ thủy tinh, không có vật nào có từ tính đáng kể. Đỗ Minh Quân tháo hai chiếc la bàn ra kiểm tra cơ cấu. Kim vẫn nhạy, trục quay vẫn trơn. Khi đặt cạnh một vật sắt nhỏ để thử, cả hai đều phản ứng đúng theo cách thông thường. Chúng trở lại ổn định ngay khi vật sắt được lấy ra xa.

- Nghĩa là ngay tại vệt sương đó, có một tác động làm cả hai cái cùng quay, và ra khỏi vệt sương thì tác động đó hết. - Đỗ Minh Quân kết luận, giọng vừa chắc vừa mệt. - Tôi không gọi tên được tác động đó là gì. Nhưng ranh giới của nó rõ lắm. Vào thì quay, ra thì hết, đúng theo mép sương mà mình nhìn thấy bằng mắt.

Lê Quốc Trung ghi kết luận thận trọng đó vào biên bản buổi chiều, nguyên văn theo cách nói của Đỗ Minh Quân, không thêm không bớt. Anh cũng ghi rõ vị trí bắt đầu quay và vị trí ngừng quay theo mốc bờ, để sau này đối chiếu với hành lang đáy kênh và với vị trí của vệt sương mà cả đội đã nhìn thấy.

Cơm tối trên sà lan hôm đó diễn ra muộn hơn thường lệ vì vòng kiểm tra kéo dài. Thạch Văn Kha ăn ít, thỉnh thoảng lại nhìn ra cửa khoang về phía khúc cua đã chìm trong bóng tối. Anh nói nhỏ với Lê Quốc Trung rằng người chèo thuyền trong phum của anh, hễ gặp sương xuống sớm thành vệt ngang kênh như chiều nay, thì đều cho thuyền trôi lặng qua cua. Họ không nổ máy và không nói chuyện. Ông bà xưa dặn sương đó là hơi đất bốc lên ở chỗ người xưa nằm. Ai đi qua thì phải đi cho nhẹ. Lê Quốc Trung nghe xong, không ghi câu nói đó vào biên bản kỹ thuật. Nhưng anh nhớ nó rất kỹ. Trong lúc đó, ngoài boong, đèn của sà lan hắt xuống mặt nước tối đen một quầng sáng nhỏ. Ở phía khúc cua xa kia, không ai còn nhìn thấy vệt sương nào nữa dưới bầu trời đêm đã trong trở lại.

Chương khác

Xem thêm