ÂM BINH ĐÀO KÊNH VĨNH TẾ - Chương 2: Cọc Tiêu Đầu Mùa Lũ

Bảy giờ sáng ngày sáu tháng mười, đội khảo sát rời sà lan lên bờ kênh để dựng hệ thống cọc tiêu đo mực nước lũ. Trời còn mát, sương chưa tan hết ở những…

Nội dung chương

Bảy giờ sáng ngày sáu tháng mười, đội khảo sát rời sà lan lên bờ kênh để dựng hệ thống cọc tiêu đo mực nước lũ. Trời còn mát, sương chưa tan hết ở những lùm cây ven bờ, mặt đất bồi sau một đêm thấm sương trở nên mềm và lún nhẹ dưới đế ủng cao su. Lê Quốc Trung đi đầu đoàn, tay cầm bản đồ in khổ lớn đã đánh dấu ba vị trí dựng cọc dọc theo bờ đất cao. Các vị trí ấy cách mép nước một khoảng an toàn để khi nước lên cao nhất của đầu mùa, chân cọc vẫn không bị sóng đánh trực tiếp. Đi sau anh là Võ Văn Sơn vác bó cọc gỗ đã vót nhọn một đầu, Thạch Văn Kha ôm cuộn thước dây và hộp sơn đánh dấu, Phạm Thanh Hà mang theo sổ ghi mực nước và máy định vị cầm tay.

Ba cọc tiêu này nghe qua tưởng là việc phụ, nhưng Trung coi đó là cái thước chung cho cả công trình. Mùa lũ trên kênh Vĩnh Tế không lên xuống theo cảm tính. Mỗi vạch sơn trên cọc là một mốc để sau này khi tranh luận về độ ổn định của sà lan, về tốc độ dòng chảy hay về thời điểm an toàn để hạ khoan. Khi đó cả đội có một con số cùng nhìn vào, thay vì mỗi người nhớ một kiểu.

- Vị trí thứ nhất ở ngay đoạn bờ thẳng này. - Trung dừng lại, trải bản đồ lên nắp thùng thiết bị. - Đất ở đây cao, nền chặt, tầm nhìn ra khúc cua phía trước không bị cây che.

Sơn đặt bó cọc xuống, chọn cây cọc thẳng nhất, dựng thử lên mặt đất rồi dùng búa đóng xuống từng nhát chắc nịch. Đất bồi ven kênh có lớp mặt mềm nhưng xuống sâu chừng nửa mét thì gặp lớp đất sét nén chặt từ nhiều mùa lũ trước, cọc đóng vào nghe tiếng kêu chắc và khô. Kha giữ thước dây căng dọc thân cọc, Hà đọc số và ghi vào sổ, Trung sơn vạch đầu tiên ở đúng độ cao chuẩn đã tính từ mặt nước sáng nay.

Trong lúc cả đội làm việc, nước kênh trước mặt chảy đỏ ngầu phù sa và chảy siết hơn hẳn hôm qua. Những đám lục bình trôi thành từng mảng dài, qua đoạn bờ thẳng thì trôi đều, nhưng tới gần khúc cua hiểm ở phía dưới, mảng lục bình bỗng chậm lại, xoay nhẹ rồi mới bị dòng nước kéo đi tiếp. Trung nhìn hiện tượng đó vài giây rồi quay lại công việc, chưa vội kết luận điều gì. Dòng chảy ở khúc cua vốn phức tạp, người làm sông nước lâu năm đều biết không nên đoán mò từ một lần quan sát.

Cọc thứ hai được dựng cách cọc thứ nhất một quãng đi bộ dọc bờ, ở vị trí gần lối xuống bến nước của người dân. Sơn đóng cọc xong thì dùng tay lay thử, thấy cọc đứng vững mới gật đầu. Hà sơn vạch và ghi tọa độ vào sổ, miệng đọc to từng con số cho Trung đối chiếu với máy định vị. Kha đứng bên cạnh, tay cầm chai nước, mắt nhìn ra mặt kênh nơi một chiếc ghe chài nhỏ đang chèo ngược dòng sát bờ.

Đến vị trí cọc thứ ba, mặt đất bồi hiện ra một đoạn trũng thấp hơn, cỏ dại mọc thưa, để lộ những vệt đất sẫm màu xếp thành từng lớp mỏng như dấu của nhiều mùa nước rút. Sơn bỗng dừng tay, cúi xuống, dùng ngón tay gạt lớp bùn mỏng trên bề mặt. Ông nheo mắt nhìn một lúc lâu.

- Anh Trung, anh lại coi cái này. - Sơn gọi.

Trung bước tới, ngồi xổm xuống bên cạnh. Trên mặt đất bồi, hằn rõ những vết lõm dài, mép vết sắc và đều, xếp chồng lên nhau thành từng hàng song song, trông như dấu cuốc và dấu xẻng cũ còn in lại sau khi đất đã khô cứng qua nhiều năm. Không phải dấu của một lần đào bới gần đây, vì mép đất đã bị nước mưa và phù sa bào mòn tròn trịa, màu đất trong vết lõm cũng sẫm hơn hẳn đất xung quanh.

- Dấu này cũ lắm rồi. - Sơn nói chậm rãi. - Cuốc xẻng ngày xưa bổ xuống đất bồi ven kênh, đông người làm cùng một chỗ thì mới thành hàng thành lối như vậy. Tui ở Châu Đốc từ nhỏ, hồi trẻ đi làm bờ bao cũng từng thấy dấu kiểu này ở những đoạn kênh cũ, người già nói là dấu của người xưa đào đất để lại.

Trung không nói gì ngay. Anh lấy điện thoại chụp lại toàn cảnh đoạn đất, chụp gần từng hàng vết lõm, rồi bảo Hà ghi tọa độ của khu vực này vào sổ riêng, tách khỏi sổ mực nước. Anh dặn rõ là chỉ ghi mô tả khách quan, ghi là dấu cuốc xẻng cũ còn hằn trên bờ đất bồi, chưa ghi bất kỳ kết luận nào về nguồn gốc hay niên đại.

- Chụp thì chụp, nhưng đừng làm lớn chuyện trước đội. - Trung nói khẽ với Hà. - Một dấu đất cũ chưa nói lên điều gì cho dự án. Ghi lại để sau này nếu cần đối chiếu thì có.

Kha lúc này đã đóng xong cọc thứ ba, phủi đất trên tay, đi tới đứng sau lưng hai người. Anh nhìn những dấu cuốc xẻng một lúc, rồi nhìn ra khúc cua hiểm ở phía dưới dòng, nơi mặt nước đang quẩn thành những vòng xoáy nhỏ rồi tan.

- Ở khúc cua đó, người ở đây kiêng lắm. - Kha nói bằng giọng trầm và rõ. - Chèo thuyền qua cua thì không nói lời nặng, không nói tục, không buông lời xúc phạm người đã khuất. Người già dạy vậy từ xưa. Qua hết cua rồi muốn nói gì thì nói, còn đang ở giữa cua thì giữ miệng, giữ lòng cho yên.

Sơn gật đầu tiếp lời.

- Không phải mê tín cho vui đâu anh Trung. Khúc cua nước xiết, bờ đất ngày xưa từng sụp, người chèo thuyền qua đó mà la hét om sòm, mất tập trung một chút là ghe chao ngay. Lệ kiêng đó giữ cho người ta bình tĩnh mà qua chỗ hiểm.

Trung lắng nghe, ghi thêm vài dòng vào cuốn sổ nhật ký hiện tượng anh mang theo bên mình. Anh ghi lời nhắc của Kha nguyên vẹn như một dữ kiện về tập quán địa phương cần tôn trọng trong suốt thời gian đội làm việc trên đoạn kênh này. Với anh, tôn trọng tập quán không đồng nghĩa với tin hay không tin vào điều gì siêu nhiên. Đó đơn giản là cách một đội công trình từ nơi khác tới phải ứng xử với vùng đất và cộng đồng đã sống ở đây từ lâu trước khi dự án xuất hiện.

- Từ nay đội mình qua khúc cua thì cứ theo lệ đó. - Trung nói với cả nhóm. - Ai đi thuyền qua cua cũng hạ giọng, không đùa cợt ồn ào. Tôi sẽ nhắc lại trong buổi họp đội tối nay.

Công việc dựng cọc hoàn thành trước khi nắng lên cao. Ba cọc tiêu đứng thẳng dọc bờ kênh, sơn trắng và đỏ xen nhau, vạch chuẩn đầu tiên ngang với mặt nước buổi sáng được Hà ghi chép cẩn thận kèm giờ đo. Trung đi dọc bờ một lần cuối, kiểm tra độ vững của từng cọc bằng tay, nhìn lại đoạn đất có dấu cuốc xẻng cũ thêm một lần nữa. Những vết lõm vẫn nằm yên ở đó, lặng lẽ như đã nằm qua rất nhiều mùa lũ, không đòi ai phải giải thích ngay trong buổi sáng hôm nay.

Trên đường quay về sà lan, đoàn đi qua lối mòn ven bờ, gặp mấy người dân gánh hàng ra bến nước. Họ gật đầu chào đội khảo sát, hỏi thăm năm nay nước lên sớm hay muộn. Hà dừng lại ghi thêm một số đo phụ ở mép nước theo thói quen nghề nghiệp. Sơn vừa đi vừa kể cho Quân nghe chuyện hồi kênh còn chưa có bờ kè, mỗi mùa lũ người dân phải thay nhau canh bờ đất cả đêm. Quân nghe chăm chú, thỉnh thoảng hỏi lại về độ sâu của lòng kênh ngày xưa so với bây giờ.

Trước khi về sà lan, Kha dẫn Trung đi men theo bờ đất thêm một đoạn ngắn tới chỗ người dân dựng chòi canh cá mùa lũ. Chòi lá dựng trên bốn cọc tre, trong chòi có bếp nhỏ và chiếc võng đã sờn. Một ông lão gác chòi mời cả đoàn ly trà nóng, hỏi đội khảo sát chừng nào thì khoan và có làm sụp bờ đất trước chòi hay không. Trung ngồi xuống mép chòi, giải thích cặn kẽ rằng đội mới chỉ đo đạc và lấy mẫu, chưa khoan sâu, và mọi thay đổi lớn đều phải có thông báo trước cho xóm bờ kênh. Ông lão nghe xong gật gù, nói người ở đây chỉ sợ nhất là máy móc làm ban đêm mà dân không hay biết, còn ban ngày có người qua lại thì lòng yên hơn nhiều. Kha dịch thêm mấy câu tiếng Khmer của ông lão cho Trung nghe, đại ý là cảm ơn đội đã dựng cọc đo nước ở chỗ dễ nhìn, để dân chài mỗi sáng đi qua đều biết nước lên tới đâu mà liệu việc giăng lưới. Trung ghi nhận lời dặn đó vào sổ, trong lòng thấy hệ thống cọc tiêu vừa dựng không chỉ phục vụ con số của dự án mà còn thành một điểm tựa nhỏ cho sinh hoạt của người dân ven bờ trong suốt mùa lũ này.

Về tới sà lan, Trung tập hợp cả đội trên boong, thông báo hệ thống cọc tiêu đã dựng xong và sẽ được đọc số vào mỗi buổi sáng lúc sáu giờ, ghi chung vào sổ mực nước do Hà phụ trách. Anh nhắc lại lệ kiêng lời nặng khi qua khúc cua hiểm, yêu cầu mọi người thực hiện nghiêm túc như một quy định an toàn lao động trên sông nước. Không ai phản đối. Phước đứng ở cuối boong gật đầu, nói thêm rằng ông vẫn giữ lệ đó suốt mấy chục năm chạy thuyền trên đoạn kênh này và chưa bao giờ thấy giữ lệ đó làm hại ai.

Buổi trưa, Trung ngồi lại một mình trong khoang điều khiển, mở sổ nhật ký ra ghi bổ sung phần việc buổi sáng. Anh ghi việc dựng ba cọc tiêu đo mực nước lũ ở bờ kênh đã hoàn thành. Anh ghi tọa độ từng cọc. Anh ghi việc Sơn chỉ ra dấu cuốc xẻng cũ trên bờ đất bồi, ghi lời nhắc của Kha về lệ kiêng khi qua khúc cua hiểm, và ghi tình trạng nước kênh đỏ phù sa chảy siết trong suốt buổi sáng. Viết xong, anh đọc lại một lượt, thấy mọi chi tiết đều ở mức mô tả, không có dòng nào vượt quá những gì mắt thấy tai nghe. Anh khép sổ, nhìn qua cửa khoang ra mặt kênh đang chảy mạnh dưới nắng trưa. Trong lòng anh biết rằng cái thước đo lũ vừa dựng xong sẽ còn được nhìn tới rất nhiều lần trong những tuần sắp tới. Nước còn tiếp tục lên, và công việc dưới đáy kênh bắt đầu cho ra những số liệu đầu tiên.

Chương khác

Xem thêm