ÂM BINH ĐÀO KÊNH VĨNH TẾ - Chương 3: Vật Thể Dưới Lớp Phù Sa
Chín giờ hai mươi phút sáng ngày bảy tháng mười, phòng điều khiển trên sà lan chật kín người dù diện tích chỉ vừa đủ cho một bàn thiết bị và bốn chiếc…
Nội dung chương
Chín giờ hai mươi phút sáng ngày bảy tháng mười, phòng điều khiển trên sà lan chật kín người dù diện tích chỉ vừa đủ cho một bàn thiết bị và bốn chiếc ghế nhựa. Đỗ Minh Quân ngồi ở vị trí trung tâm, hai tay đặt trên bàn phím điều khiển máy siêu âm quét đáy. Màn hình trước mặt cậu hiện lên mặt cắt lòng kênh thành những dải màu chuyển dần từ xanh nhạt ở lớp nước tới vàng nâu ở lớp phù sa mềm. Rồi chúng sẫm lại ở tầng đất chặt bên dưới. Lê Quốc Trung đứng ngay sau lưng Quân, tay cầm sổ nhật ký, mắt không rời màn hình. Phạm Thanh Hà ngồi bên phải, trước mặt là bản đồ tọa độ in giấy và máy định vị vệ tinh đang chạy, sẵn sàng đối chiếu từng điểm quét.
Lượt quét sáng nay là lượt quét nền dọc hành lang tọa độ thiết kế, tức là dải đáy kênh mà sau này mũi khoan cọc nhồi dự kiến sẽ đi qua. Theo kế hoạch, đội phải quét ít nhất hai lượt liên tiếp trên cùng một tuyến, cách nhau một khoảng thời gian ngắn, để loại trừ nhiễu do vật trôi và do dòng chảy thay đổi. Quân đã hiệu chuẩn đầu dò từ sớm, thả đầu dò xuống độ sâu quy định, kiểm tra tín hiệu phản hồi từ vật chuẩn rồi mới báo cáo sẵn sàng.
- Bắt đầu lượt thứ nhất. - Quân nói. - Tốc độ quét đều, giữ nguyên hướng tuyến.
Màn hình chạy chậm rãi. Lớp phù sa hiện lên dày và khá đồng nhất, đúng như tài liệu địa chất cũ của dự án mô tả. Hà đọc to tọa độ theo từng đoạn quét, giọng đều đều, Trung ghi chép theo. Ngoài khoang, tiếng máy sà lan nổ nhỏ giữ điện ổn định, tiếng nước vỗ vào mạn sắt nghe rõ trong những khoảng lặng giữa các câu đọc số.
Lượt thứ nhất kết thúc mà không có gì đáng chú ý ngoài một vài đốm tín hiệu nhỏ rời rạc, được Quân đánh dấu là đá lẫn hoặc gỗ mục trôi dạt, vốn rất thường gặp ở lòng kênh mùa lũ. Cả đội thả lỏng một chút. Hà rót nước từ bình giữ nhiệt ra ly, Quân xoay vai cho đỡ mỏi. Trung lật sổ sang trang mới, chuẩn bị ghi lượt quét tiếp theo với tâm thế nghĩ rằng buổi sáng nay sẽ trôi qua như một buổi đo nền bình thường.
- Lượt thứ hai, cùng tuyến, cùng thông số. - Quân thông báo, tay bấm lệnh chạy lại.
Màn hình lại sáng lên với những dải màu quen thuộc. Nhưng chỉ được chừng một phần ba tuyến, một dải đậm dài bỗng hiện ra ở rìa dưới của lớp phù sa, kéo dài theo hướng gần như song song với tim kênh, hình dạng liền mạch khác hẳn những đốm rời rạc ở lượt quét trước. Quân khựng tay, cúi sát vào màn hình.
- Khoan đã. - Cậu nói nhanh. - Cái này lượt trước không có ở vị trí này.
Trung bước gần thêm nửa bước, nhìn chằm chằm vào dải đậm đang hiện rõ dần theo nhịp quét. Dải tín hiệu có mật độ phản hồi cao hơn hẳn vùng phù sa xung quanh, biên của nó khá gọn, không loang ra như một đám bùn xáo trộn thông thường. Hà lập tức đọc tọa độ hiện tại của đầu dò, đối chiếu với vị trí tương ứng ở lượt quét thứ nhất trên bản in.
- Cùng một đoạn tuyến. - Hà nói, giọng trở nên tập trung. - Ở lượt trước, tại tọa độ này chỉ có phù sa đồng nhất. Bây giờ lại có một dải đậm dài nằm lệch hẳn về phía khúc cua so với mọi tín hiệu nhỏ mình từng ghi.
Quân cho dừng quét, lưu lại toàn bộ dữ liệu thô của cả hai lượt, rồi chạy lại đoạn tuyến ngắn chứa dải đậm thêm một lượt kiểm tra ngắn. Kết quả hiện ra khiến cả khoang lặng đi. Dải đậm vẫn ở đó, nhưng vị trí của nó đã dịch chuyển một khoảng đo được so với chính lần nó vừa xuất hiện. Nó dịch về phía thượng lưu. Chiều dịch này ngược với hướng bồi lắng tự nhiên mà dòng lũ vẫn đẩy phù sa và vật trôi xuống hạ lưu mỗi ngày.
- Vật ở dưới đáy mà tự dịch vị trí giữa hai lượt quét thì chỉ có hai khả năng. - Quân nói chậm, cố giữ giọng bình tĩnh. - Một là neo của sà lan trôi làm sai lệch hệ tọa độ chung. Hai là tín hiệu này thật sự thay đổi vị trí.
Hà không đợi ai nhắc. Cô đứng dậy, cầm máy định vị đi thẳng ra boong, kiểm tra lần lượt các điểm mốc neo trên bờ và số liệu định vị của sà lan trong suốt buổi sáng. Phước đang ở ngoài boong cũng được gọi vào để xác nhận tình trạng cáp neo. Mười phút sau, Hà quay lại khoang, lắc đầu rõ ràng.
- Neo không trôi. - Hà khẳng định. - Sai số định vị của sà lan nằm yên trong giới hạn cho phép từ đầu buổi tới giờ, cáp neo căng đều, anh Phước vừa kiểm tra xong. Không có cơ sở để nói hệ tọa độ bị lệch.
Trung nhìn màn hình, nhìn bản đồ, rồi nhìn hai người trẻ tuổi đang chờ ý kiến của anh. Trong đầu anh chạy qua nhiều khả năng kỹ thuật quen thuộc. Có thể đáy kênh có một khối vật chất đặc biệt phản hồi sóng mạnh hơn phù sa, chẳng hạn một lớp đất sét cổ bị nén chặt, một thân cây lớn bị vùi lấp, hay tàn tích của một công trình cũ nào đó đã chìm từ lâu. Nhưng tất cả những khả năng đó đều có một điểm chung là chúng phải nằm yên một chỗ. Một khối vật nằm yên không thể tự đổi vị trí giữa hai lượt quét trong cùng một buổi sáng, trên cùng một hệ tọa độ đã được kiểm chứng không trôi.
- Quân, ghi chính thức vào nhật ký thiết bị đi. - Trung quyết định. - Ghi đúng sự kiện, đúng giờ, đúng mô tả tín hiệu, không ghi suy đoán.
Quân gật đầu, mở mẫu biên bản điện tử, gõ từng dòng dưới sự đọc lại của Trung. Trong biên bản, sự kiện được ghi nhận là lần siêu âm báo vật thể chuyển động thứ 1. Với mô tả đầy đủ là dải đậm dài dưới lớp phù sa đã dịch vị trí giữa hai lượt quét liên tiếp, trên hành lang tọa độ thiết kế, trong điều kiện neo sà lan ổn định và thiết bị vừa hiệu chuẩn. Hà ký vào phần đối chiếu tọa độ, Trung ký vào phần xác nhận của kỹ sư trưởng.
Viết xong biên bản, Trung mở cuốn sổ nhật ký hiện tượng của mình, ghi lại sự kiện bằng tay thêm một lần nữa. Anh ghi giờ bắt đầu quét, giờ phát hiện dải đậm, khoảng dịch chuyển đo được, kết quả kiểm tra neo của Hà và Phước. Ở dòng cuối, anh viết rõ là chưa kết luận dải tín hiệu này là công trình gì, là vật gì, hay do nguyên nhân nào tạo thành. Chưa kết luận, anh gạch chân hai chữ đó một cách cố ý, như một lời nhắc cho chính mình và cho bất kỳ ai sau này mở cuốn sổ này ra đọc.
- Anh Trung, có cần báo ngay cho anh Nghĩa không? - Quân hỏi, tay vẫn đặt trên con chuột, mắt nhìn vào dải đậm đang đứng yên trên màn hình đã lưu.
- Báo sự kiện kỹ thuật thì báo. - Trung đáp. - Nhưng báo đúng mức sự kiện, không thêm bớt. Một dải tín hiệu bất thường cần quét đối chứng thêm, chỉ vậy thôi. Đừng nói nó là cái gì khi mình chưa biết.
Hà thu dọn bản đồ, nói thêm một câu mà Trung nghe thấy rất rõ sự thận trọng trong đó.
- Em sẽ lấy mẫu bùn ở hai đầu của dải đậm này vào buổi chiều, so sánh thành phần với mẫu nền ngoài hành lang. Nếu thành phần bùn khác nhau rõ rệt, mình sẽ có thêm một dữ kiện độc lập với máy siêu âm.
Buổi trưa hôm đó, đội ăn cơm trên sà lan trong không khí lặng hơn thường lệ. Sơn hỏi thăm kết quả quét buổi sáng, Trung chỉ trả lời ngắn gọn là có một tín hiệu lạ cần kiểm tra thêm, chưa có gì phải lo. Ông gật đầu không hỏi sâu, quay sang kể chuyện nước lũ năm nào dâng nhanh làm cả xóm phải dời đồ lên gác trong một đêm. Kha ngồi bên cạnh lặng lẽ ăn, thỉnh thoảng nhìn ra mặt kênh nắng gắt, nơi dòng nước đỏ vẫn chảy đều qua khúc cua hiểm ở phía xa.
Chiều xuống, Hà thực hiện việc lấy mẫu. Thuyền nhỏ đưa cô và Quân ra đúng hai vị trí ở hai đầu hành lang tín hiệu, ống lấy mẫu cắm xuống lớp bùn mềm, rút lên những lõi bùn dài có màu sắc phân tầng rõ rệt. Trung đứng trên sà lan quan sát, ghi giờ lấy mẫu vào sổ. Những ống mẫu được niêm phong, đánh số, xếp vào thùng lạnh để gửi về phòng thí nghiệm ở Châu Đốc vào sáng hôm sau. Không ai trong đội nhắc lại hai chữ vật thể bằng giọng lớn. Nhưng ai cũng biết buổi sáng hôm nay đã để lại một dấu hỏi đầu tiên dưới đáy kênh. Một dấu hỏi nằm yên trong dữ liệu thô, trong biên bản có ba chữ ký, và trong trang sổ tay của Trung với hai chữ chưa kết luận được gạch chân đậm. Ngoài khoang điều khiển, mặt kênh vẫn phẳng lặng dưới nắng chiều, không một gợn sóng nào cho thấy bên dưới lớp phù sa kia, dải đậm vừa thay đổi vị trí.
Tối hôm đó, sau bữa cơm, Trung gọi Quân và Hà ở lại khoang điều khiển để rà soát dữ liệu thêm một lượt nữa trước khi khóa sổ ngày. Quân mở lại cả ba tệp quét trên màn hình lớn, phóng to dải đậm ở nhiều thang màu khác nhau, còn Hà trải bản đồ giấy ra bàn và dùng bút chì khoanh tròn hành lang vừa quét. Hai người tranh luận khá lâu về khả năng đầu dò bị ảnh hưởng bởi dòng chảy xiết dưới đáy. Nhưng càng đối chiếu, lập luận đó càng yếu đi. Vì cùng một dòng chảy đã chạy qua hai lượt quét đầu mà không tạo ra bất kỳ dải đậm tương tự nào. Trung ngồi nghe, không cắt ngang, chỉ thỉnh thoảng yêu cầu Quân đọc lại con số khoảng dịch chuyển và yêu cầu Hà đọc lại sai số định vị, để chắc rằng mọi con số trong biên bản đều khớp với dữ liệu thô đã lưu. Khi đồng hồ trong khoang chỉ gần chín giờ tối, anh mới cho đóng máy. Anh dặn Quân sao lưu dữ liệu ra hai ổ cứng riêng biệt. Anh dặn Hà giữ nguyên niêm phong của các ống mẫu cho tới khi xe của phòng thí nghiệm tới nhận vào sáng sớm mai.