ÂM BINH ĐÀO KÊNH VĨNH TẾ - Chương 5: Nước Lũ Ngang Cọc Tiêu Thứ Nhất

Sáu giờ mười phút sáng ngày chín tháng mười, Lê Quốc Trung cùng Phạm Thanh Hà đi bộ dọc bờ kênh trong sương sớm. Họ thực hiện buổi đo mực nước đầu tiên…

Nội dung chương

Sáu giờ mười phút sáng ngày chín tháng mười, Lê Quốc Trung cùng Phạm Thanh Hà đi bộ dọc bờ kênh trong sương sớm. Họ thực hiện buổi đo mực nước đầu tiên theo lịch đã định từ khi dựng cọc tiêu. Trời còn tối nhờ nhờ, đèn pin của Hà quét thành một vệt sáng ngắn trên lối mòn đất ẩm, tiếng dép ủng giẫm lên cỏ ướt nghe sột soạt. Nước kênh đêm qua dâng lên thấy rõ, mép nước đã lấn sâu vào bờ bồi thêm một đoạn so với vạch đất khô mà Trung ghi nhận trong buổi dựng cọc, sóng nhỏ từ những chiếc xuồng sớm vỗ vào bờ nghe gần hơn và dồn dập hơn.

Cọc tiêu thứ nhất hiện ra trong vệt đèn pin, thân cọc sơn trắng đỏ ướt đẫm sương. Hà quỳ xuống sát mép nước, dùng thước phụ đo lại khoảng cách từ mặt nước tới vạch chuẩn, đọc con số thật to cho Trung ghi vào sổ đo. Trung cúi xuống nhìn kỹ mặt nước đang chạm vào thân cọc, đối chiếu với vạch sơn mà chính tay anh đã sơn mấy ngày trước. Không còn nghi ngờ gì nữa, buổi đo sớm hôm nay ghi nhận rõ ràng nước lũ dâng ngang cọc tiêu thứ nhất, một mốc mà theo kinh nghiệm của người dân ven bờ, phải tới giữa tháng mười nước mới chạm tới trong những năm lũ vừa.

- Lên nhanh hơn dự báo của trạm thủy văn đầu tuần. - Hà nói, tay ghi số liệu vào bảng đo, hơi thở tạo thành khói mỏng trong không khí lạnh. - Nếu tốc độ này giữ nguyên, sà lan sẽ phải kiểm tra lại độ căng cáp neo mỗi ngày chứ không phải mỗi hai ngày như lịch cũ.

- Ghi nguyên văn mốc này vào sổ chung. - Trung nói. - Và ghi cả giờ đo, người đo, tình trạng sương. Sau này ai hỏi vì sao đội siết lịch kiểm tra neo thì có số liệu mà trả lời.

Hai người đi tiếp tới cọc tiêu thứ hai và thứ ba để đo đối chiếu. Nước chưa chạm tới các vạch chuẩn cao hơn, nhưng khoảng cách đã thu hẹp lại đáng kể so với buổi dựng cọc. Hà chụp ảnh từng cọc kèm thước đo, Trung ghi chép và ký xác nhận. Công việc đo đạc buổi sớm diễn ra lặng lẽ và chính xác, chỉ có tiếng bút viết trên giấy, tiếng máy ảnh điện thoại và tiếng nước chảy mạnh ngoài kênh làm nền.

Khi mặt trời bắt đầu nhô lên sau rặng cây phía đông, sương tan dần, đoạn kênh trước mặt hiện rõ. Trung đứng trên bờ cao nhìn xuống khúc cua hiểm ở phía dưới. Một cảnh tượng quen thuộc của buổi sáng hôm nay khiến anh dừng lại quan sát lâu hơn. Từng chiếc xuồng, chiếc ghe nhỏ của người dân chèo qua khúc cua đều có chung một thói quen rất rõ. Người chèo đang nói chuyện rôm rả ở đoạn bờ thẳng, tới gần khúc cua thì tự nhiên hạ giọng xuống, có người im hẳn, tay chèo đều và nhẹ hơn, mắt nhìn thẳng về phía trước. Qua hết cua, tiếng nói mới dần trở lại bình thường, tiếng cười đùa lại vang lên trên mặt nước như chưa từng bị ngắt quãng.

- Anh có để ý không? - Hà hỏi khẽ, đứng bên cạnh Trung. - Ai qua cua cũng hạ giọng. Không ai nhắc ai, mà người nào cũng làm y như nhau.

- Tôi để ý từ hôm dựng cọc rồi. - Trung đáp. - Hôm nay nhìn từ trên bờ cao xuống thì thấy rõ hơn. Đó là thói quen đã thành phản xạ của cả một xóm bờ kênh.

Đúng lúc đó, Nguyễn Thị Lệ từ lối mòn phía đình đi xuống bến nước, tay xách chiếc giỏ nhựa đựng rau và một bó hương khô bọc trong túi nilon. Bà Lệ sáu mươi mốt tuổi, người dân ven kênh gắn bó với đình Vĩnh Tế Sơn từ khi còn trẻ, dáng người nhỏ, tóc đã bạc nhiều nhưng bước đi vẫn nhanh nhẹn trên bờ đất trơn. Bà chào Trung và Hà, rồi nhìn ra mặt kênh đang dâng nước mà gật đầu như nói chuyện với chính mình.

- Nước năm nay lên tới cọc sớm, mùa lũ này không nhẹ đâu. - Bà Lệ nói. - Đội của cậu ở ngoài sà lan nhớ giữ neo cho chắc, khúc cua dưới kia nước xiết lắm khi lũ lên cao.

Trung mời bà dừng lại nói chuyện thêm một lúc ở bóng mát của gốc cây gần cọc tiêu. Bà Lệ ngồi xuống phiến đá phẳng, kể bằng giọng chậm rãi của người đã sống qua rất nhiều mùa lũ trên đoạn bờ này. Bà kể rằng gần đình Vĩnh Tế Sơn, ở phía sau đình, xưa nay vẫn có một khu đất cao không bao giờ bị ngập dù nước lũ có lên tới đâu. Người làng từ đời trước vẫn giữ lệ tới khu đất cao đó thắp hương mỗi mùa lũ. Họ thắp để cầu cho mùa nước yên, cho ghe thuyền qua lại bình an. Lệ ấy cũng là để nhớ tới những người xưa đã nằm lại đâu đó quanh vùng đất này khi con kênh còn đang được đào đắp. Bà nói người làng không ai dám xây cất bừa bãi lên khu đất cao đó, cũng không ai vứt đồ ô uế xuống đoạn kênh gần đó, cứ giữ yên như một khoảng đất thiêng của chung cả xóm.

- Bà có biết khu đất cao đó chính xác ở chỗ nào không? - Hà hỏi, tay đã mở sổ ghi chép.

Bà Lệ lắc đầu, chỉ tay về phía sau đình, nơi cây cối mọc dày che khuất tầm nhìn từ bờ kênh.

- Ranh giới rõ ràng thì lớp trẻ bây giờ không ai nói chắc được. - Bà nói. - Phù sa bồi mỗi năm một lớp, đất ngày xưa nằm ở đâu thì nay đã nằm sâu dưới đất mới. Chỉ biết là quanh khu đình và đoạn bờ này, người xưa nằm lại nhiều lắm khi đào kênh, nên lệ thắp hương mùa lũ mới giữ tới tận bây giờ không bỏ một năm nào.

Trung lắng nghe, ghi chép cẩn thận nhưng vẫn giữ nguyên tắc chỉ ghi lời kể ở mức lời kể. Anh không hỏi dồn về những chuyện kỳ lạ, cũng không gợi ý bất kỳ kết luận nào. Với anh, buổi sáng hôm nay có hai dữ kiện cần mang về sà lan. Một là con số đo được về mực nước dâng sớm và nhanh. Hai là lời kể của một người dân gắn bó với đình, về một khu đất cao sau đình và một lệ thắp hương mùa lũ đã tồn tại rất lâu. Cả hai đều cần được ghi lại đúng mức của chúng.

Trên đường quay về, Trung và Hà gặp Thạch Văn Kha đang gánh nước từ bến lên chòi canh gần bờ. Kha dừng lại chào, nghe Hà kể nhanh kết quả đo nước thì gật đầu. Anh nói rằng người chèo thuyền trong xóm sáng nay cũng bàn nhau chuyện nước lên sớm. Nhiều ghe đã dời lịch chở hàng lên ban ngày để tránh qua khúc cua khi trời tối và nước xiết. Kha còn nhắc lại một lần nữa bằng giọng rất tự nhiên rằng qua khúc cua thì ai cũng hạ giọng, đó là lệ từ xưa, trẻ con trong xóm được dạy từ khi mới tập chèo xuồng.

Sau buổi đo, Trung còn nán lại bờ kênh để đi cùng bà Lệ một đoạn ngắn tới bến nước chung của xóm, nơi mấy người phụ nữ đang giặt đồ và mấy đứa trẻ đang phụ người lớn buộc lại dây ghe cho cao hơn vì nước đã lên. Bà Lệ chỉ cho Trung xem những bậc đất ở bến nước, bậc dưới cùng đã ngập hẳn, bậc thứ hai đang bị nước mấp mé chạm vào mỗi khi có sóng từ ghe máy chạy qua. Bà nói cứ theo kinh nghiệm của người già, khi bậc thứ hai của bến nước này ngập hẳn thì các ghe lớn trong xóm sẽ bỏ thói quen qua khúc cua vào lúc trời tối. Các ghe chỉ đi vào ban ngày. Chúng đi thành từng cặp để có ghe bạn hỗ trợ nếu gặp xoáy mạnh. Hà đứng bên cạnh ghi lại chi tiết này vào sổ tay như một dữ kiện về nhịp sinh hoạt sông nước của cộng đồng ven bờ. Lịch di chuyển của thuyền khảo sát cũng phải tính tới sự thay đổi đó để tránh chen lấn luồng đi lại với ghe dân vào những khung giờ đông đúc. Trung cảm ơn bà Lệ, hẹn sẽ cử người của đội thông báo trước cho xóm mỗi khi sà lan cần di chuyển vị trí neo, để bà con liệu trước việc giăng lưới và neo ghe của mình.

Về tới sà lan, Trung tập hợp những người có mặt trên boong để thông báo kết quả đo buổi sáng. Anh nói rõ mốc nước đã chạm cọc tiêu thứ nhất. Anh yêu cầu Phước tăng tần suất kiểm tra cáp neo. Anh yêu cầu Quân chú ý tới độ ổn định của sà lan khi chạy các lượt quét trong những ngày nước lên nhanh. Anh yêu cầu cả đội khi đi thuyền qua khúc cua hiểm phải giữ thói quen hạ giọng như người dân địa phương vẫn làm. Phước nghe xong thì đi ngay ra phía đuôi sà lan kiểm tra neo phụ, vừa đi vừa nói rằng nước lên kiểu này thì chỉ vài ngày nữa dòng chảy giữa kênh sẽ mạnh lên rõ rệt.

Buổi trưa, Trung ngồi trong khoang điều khiển hoàn tất trang sổ của ngày hôm nay. Anh ghi buổi đo sớm và mốc nước lũ, ghi cảnh người dân chèo thuyền qua khúc cua đều hạ giọng theo thói quen cũ, ghi lời kể của bà Lệ về khu đất cao gần đình Vĩnh Tế Sơn và lệ thắp hương mỗi mùa lũ. Viết xong, anh nhìn ra cửa khoang. Mặt kênh dưới nắng trưa loang loáng ánh sáng. Nước vẫn đang lên từng chút một trong im lặng, chạm dần vào những vạch sơn mà con người vừa dựng lên để đo nó. Hình ảnh ấy như một lời nhắc rằng mùa lũ năm nay sẽ không cho đội của anh nhiều thời gian thong thả. Trước khi rời bờ, anh còn cúi xuống rửa tay trong làn nước lũ mát lạnh đang chảy qua chân cọc tiêu thứ nhất.

Chương khác

Xem thêm