ÂM BINH ĐÀO KÊNH VĨNH TẾ - Chương 34: Hương Án Bên Bờ Kênh
Tám giờ ba mươi phút sáng ngày tám tháng mười một, khoảng đất cao bên bờ kênh gần nghĩa trủng cổ rộn ràng một cách lặng lẽ khác hẳn mọi buổi sáng công…
Nội dung chương
Tám giờ ba mươi phút sáng ngày tám tháng mười một, khoảng đất cao bên bờ kênh gần nghĩa trủng cổ rộn ràng một cách lặng lẽ khác hẳn mọi buổi sáng công tác của đội. Huỳnh Ngọc Mai tới từ rất sớm cùng Nguyễn Thị Lệ, hai người đi trên chiếc ghe nhỏ của gia đình bà Lệ, mang theo danh sách kiểm kê viết tay mà bà Mai đã soạn từ tối hôm trước. Thạch Văn Kha đã có mặt ở khoảng đất từ lúc trời còn mờ sương, cùng hai người dân trong xóm dọn sạch cỏ dại, san phẳng một nền đất đủ rộng để dựng đàn tràng. Và đóng sẵn các cọc mốc đánh dấu vị trí đặt hương án theo đúng hướng mà lệ làng từ xưa vẫn giữ, mặt hương án nhìn ra mặt kênh, lưng tựa vào khoảng đất cao nhất của bờ. Lê Quốc Trung có mặt ở đó từ đầu buổi, nhưng anh không đứng ở vị trí chỉ huy như mọi buổi công tác khác. Trong thời hạn bốn mươi tám giờ bị tạm tước quyền chỉ huy thi công, anh nhận phần việc ghi chép kiểm kê do bà Mai giao. Cầm cuốn sổ và cây bút, đi sau hai người phụ nữ lớn tuổi và ghi lại từng món đồ được mang tới như một người thư ký của buổi chuẩn bị.
Vật đầu tiên được đưa lên bờ là chiếc hương án cũ của đình Vĩnh Tế Sơn. Trần Hữu Phước cho thuyền máy chở hương án từ phía đình sang, bọc kín bằng vải điều để tránh nước kênh bắn lên trong quãng đường ngắn, và bốn người cùng khiêng nó lên khoảng đất cao, đặt đúng vào vị trí mà Kha đã đánh dấu. Đây là chính chiếc hương án mà Trung đã nhìn thấy trong lần đầu theo bà Lệ vào đình hồi giữa tháng mười. Với mặt gỗ đã mòn bóng ở hai mép và chân án có một vết nứt cũ được người làng vá lại bằng một miếng gỗ khác màu từ rất lâu. Bà Lệ lau lại mặt án bằng khăn khô, vừa lau vừa nói rằng chiếc án này mỗi mùa lũ đều được mang ra thắp hương ở khoảng đất cao sau đình. Và năm nay nó được đặt ở đây, ngay bên bờ kênh, là lần đầu tiên sau nhiều năm người làng làm lễ lớn tới vậy ở ngoài trời.
Đồ của đình được chuyển sang bờ kênh thành ba chuyến ghe trong suốt buổi sáng. Vì bà Lệ nhất định không cho chất mọi thứ lên cùng một chuyến, sợ ghe chở nặng đi qua quãng nước xiết gần khúc cua sẽ chao và làm hư những món đồ đã cũ. Chuyến đầu chở hương án, chuyến thứ hai chở lư hương, đèn dầu và các món đồ gốm được gói riêng trong rơm khô, chuyến cuối cùng chở hương, vải phủ và những vật nhẹ còn lại. Phước cầm lái cả ba chuyến, chạy chậm dọc theo phía bờ ít xiết nhất, và mỗi lần ghe cập vào bến tạm dưới khoảng đất cao. Kha cùng người dân trong xóm lại nối thành một hàng chuyền tay nhau đưa đồ lên, không để một món đồ nào của đình phải đặt xuống đất ướt ven bờ. Trung đứng ở đầu trên của hàng chuyền đó, vừa đón đồ vừa ghi ngay vào sổ tên món đồ, chuyến ghe và tình trạng lúc nhận. Theo đúng yêu cầu kiểm kê của bà Mai, và tới khi chuyến ghe cuối cùng cập bến, cuốn sổ của anh đã có đủ ba trang ghi chép chỉ riêng cho phần đồ của đình.
Phần kiểm kê diễn ra chậm rãi và tỉ mỉ theo đúng danh sách của bà Mai. Từng món đồ của đình được mở ra, đối chiếu và ghi vào sổ của Trung. Gồm lư hương đồng đã lên nước thời gian, cặp đèn dầu bằng gốm, bộ chén nước nhỏ, bình hoa gốm và bó hương lớn mà người giữ đình đã đếm sẵn từ hôm trước. Hoa quả được mang tới sau đó trên một chiếc ghe riêng của người dân trong xóm, gồm chuối, bưởi, cau và trầu, toàn là cây nhà lá vườn quanh vùng bờ kênh này, được xếp vào mâm và kiểm tra từng trái trước khi ghi vào danh sách. Bà Mai kiểm tra phần của mình sau cùng, là cuốn sách cũ của bà cùng bản trích đoạn văn tế mà bà đã chuẩn bị, đặt trong một túi vải riêng. Và bà yêu cầu Trung ghi rõ vào sổ kiểm kê rằng bản trích đoạn này chỉ được mở ra vào đúng buổi lễ chính thức, còn trong những ngày chuẩn bị, không ai đọc thử và không ai tập dợt với nó.
Võ Văn Sơn phụ trách phần việc nhẹ ở khu vực để đồ, tay phải sắp xếp các thùng đựng vật lễ vào bóng râm, tay trái chỉ giữ những việc không cần sức. Và anh làm việc đó với một sự cẩn thận khác thường, ghi thêm một nhãn nhỏ lên từng thùng bằng chữ viết tay phải đã ngay ngắn của mình. Để tới ngày lễ chính thức, bất kỳ ai trong đội cũng tìm được đúng món đồ cần lấy mà không phải mở tung mọi thứ lên giữa buổi lễ. Kha đi lại giữa bờ kênh và khoảng đất cao, kiểm tra đường đi từ bến ghe lên đàn tràng, lấp thêm đất vào những chỗ trũng còn đọng nước, và nhắc hai người dân phụ việc một điều mà anh đã nhắc nhiều lần từ đầu mùa. Là trong suốt những ngày dựng đàn tràng và tới tận ngày lễ, không ai được vứt bất kỳ thứ gì xuống kênh ở quãng bờ này, dù là một mẩu tàn hương hay một mảnh lá gói đồ.
Khoảng mười giờ, Đặng Trọng Nghĩa đi ghe máy tới khoảng đất cao, đứng ở mép ngoài của khu vực đàn tràng chứ không bước vào trong. Ông ta nhìn một lượt toàn bộ công việc đang diễn ra, nhìn chiếc hương án cũ đã yên vị. Nhìn danh sách kiểm kê trong tay Trung, rồi nói rõ yêu cầu của nhà thầu bằng giọng không lớn nhưng đủ cho mọi người đang làm việc gần đó cùng nghe. Ông ta nói nhà thầu không cản việc chuẩn bị lễ, vì lễ này nằm trong phương án mà chủ đầu tư đã yêu cầu phải có trước khi ký duyệt đổi tuyến. Nhưng ông ta yêu cầu một điều duy nhất, là việc chuẩn bị lễ và ngày lễ chính thức không được làm chậm ngày khoan lại ở vị trí mới. Và mọi nhân lực của đội đang dồn cho khoảng đất này phải được tính rõ để không ai lấy lý do lễ lạt ra giải thích cho một ngày chậm tiến độ nào về sau. Bà Mai nghe hết câu nói đó, gấp cuốn sổ của mình lại, và đáp lại bằng một câu cũng rất rõ ràng, rằng phần lễ này từ đầu tới cuối do bà. Bà Lệ và người làng phụ trách theo lệ của địa phương, đội khảo sát chỉ hỗ trợ những phần việc đã được ghi trong phương án. Và ngày lễ chính thức đã được ấn định trong phương án chung chứ không phải một ngày phát sinh thêm, nên nó không thể là lý do làm chậm bất kỳ việc gì khác.
Trung ghi cả hai ý kiến đó vào sổ kiểm kê, ở trang riêng dành cho các ý kiến phát sinh trong ngày chuẩn bị. Ghi nguyên văn yêu cầu của Nghĩa và nguyên văn câu trả lời của bà Mai, rồi đọc lại cho cả hai người nghe trước khi đóng sổ. Anh làm việc đó với tư cách người ghi chép của buổi chuẩn bị, không thêm một lời bình luận nào của riêng mình, và đó là lần đầu tiên kể từ ngày về đoạn kênh này. Anh đứng trong một buổi công việc của đội mà không ra một quyết định nào, chỉ ghi lại quyết định và ý kiến của người khác. Cảm giác đó, anh nhận ra trong lúc đi một vòng cuối quanh đàn tràng vào buổi trưa, không làm anh nhẹ nhõm hơn, vì phương án dịch chuyển vẫn là do anh soạn, lễ tế này vẫn là một phần của phương án đó. Và trách nhiệm về kết quả cuối cùng của cả hai phần việc vẫn nằm trên vai anh dù chữ ký chỉ huy trong bốn mươi tám giờ này đang nằm trong tay người khác.
Việc căng mái che cho đàn tràng mất gần hết buổi đầu giờ chiều, lâu hơn mọi người dự tính, vì gió từ mặt kênh thổi lên theo từng cơn không đều. Cứ mỗi lần tấm bạt lớn được kéo lên khỏi khung là một cơn gió lại lùa vào làm nó phồng lên như một cánh buồm. Kha cho hạ bạt xuống, đóng thêm bốn cọc phụ ở phía đón gió và chằng thêm hai đường dây chéo trước khi cho kéo bạt lên lần nữa. Lần này từng góc một, có người giữ chặt ở cả bốn góc cho tới khi dây chằng cuối cùng được siết xong. Phước đứng phía dưới nhìn lên, kiểm tra độ dốc của mái để nước mưa nếu có sẽ chảy ra phía sau đàn tràng chứ không dội xuống khu vực đặt hương án. Rồi yêu cầu hạ thấp thêm một góc mái phía bờ kênh, vì theo kinh nghiệm của ông, gió mùa này đổi hướng rất nhanh vào buổi chiều và một góc mái cao quay ra mặt kênh sẽ là góc đầu tiên bị gió giật. Khi mái che đứng yên được qua ba cơn gió liên tiếp mà không rung mạnh, bà Mai mới cho phép đưa các thùng vật lễ vào phía trong. Và bà Lệ tự tay kiểm tra lại một lượt hướng đặt của hương án so với mặt kênh trước khi gật đầu cho phủ vải.
Buổi chiều, đàn tràng được dựng xong phần khung chính, mái che tạm đã căng xong che kín khu vực đặt hương án. Và toàn bộ vật lễ đã kiểm kê được xếp vào phía trong, phủ vải sạch, có Sơn và một người dân trong xóm thay phiên nhau trông giữ. Bà Lệ thắp thử một nén hương lên chiếc hương án cũ vào lúc chiều muộn, không phải để làm lễ, mà theo lệ làng là để báo trước với khoảng đất này rằng ít ngày nữa sẽ có một buổi lễ đàng hoàng diễn ra tại đây. Khói hương mỏng bay lên trong gió nhẹ từ mặt kênh, tan nhanh trên khoảng đất cao, và Kha đứng ở phía dưới bến ghe nhìn lên, nói với Trung rằng mọi thứ cần cho ngày lễ giờ đã nằm đúng chỗ của nó. Chỉ còn chờ tới đúng ngày, đúng giờ, và chờ con nước ngoài kênh kia quyết định xem nó có cho đội một khoảng lặng đủ dài để làm xong buổi lễ hay không.