ÂM HÍ RẠP HÁT CỔ THƯỢNG HẢI - Chương 31: Đạo Sĩ Kiểm Bảng Quy Tắc Hậu Trường
Sáng ngày 25 tháng 08 năm 2026, lúc chín giờ, đạo sĩ Chu Huyền Thanh chống gậy bước vào hậu trường rạp Thiên Lạc. Dật Chu đang treo chiếc quạt xếp của…
Nội dung chương
Sáng ngày 25 tháng 08 năm 2026, lúc chín giờ, đạo sĩ Chu Huyền Thanh chống gậy bước vào hậu trường rạp Thiên Lạc.
Dật Chu đang treo chiếc quạt xếp của hồi một lên móc thì nghe tiếng gậy gõ nhẹ xuống nền gạch ở cửa hậu trường. Kiến Văn đi trước dẫn đường cho đạo sĩ. Bà Lục Phụng Nghi đi ngay phía sau, tay cầm theo cuốn sổ tay bọc vải đã sờn mép. Cả đoàn nghe tin đạo sĩ tới thì lần lượt kéo về hậu trường. Vân Trang lau vội tay vào khăn rồi đứng vào hàng. Tiểu Bảo ôm cuốn sổ thứ tự sân khấu đứng nép bên tủ đạo cụ. Nhạc Sinh đặt cây phách xuống bàn nhạc cụ rồi cũng bước sang.
Đạo sĩ không ngồi xuống ghế mà Kiến Văn vừa kéo ra. Ông đi thẳng tới tấm bảng trắng treo trên tường hậu trường. Tấm bảng ấy là nơi Dật Chu đã chép năm quy tắc nghề bằng chính tay mình trong những ngày học lệ. Nét chữ của buổi đầu còn hơi run ở dòng thứ nhất. Nét chữ của những ngày sau đã đều và đậm hơn. Ông đứng ngắm tấm bảng một lúc lâu, mắt nheo lại đọc từng dòng từ trên xuống dưới. Cả hậu trường im lặng theo cái im lặng của ông. Chỉ có tiếng quạt trần quay chậm trên đầu và tiếng xe cộ rất xa ngoài phố vọng vào.
- Bảng này là bảng của đêm diễn, phải không? - Ông hỏi mà mắt vẫn không rời tấm bảng.
Kiến Văn đáp thay cả đoàn.
- Thưa thầy, đúng ạ. Năm điều thầy truyền, đoàn chép đủ lên đây. Từ ngày chép xong, bảng chưa từng dời đi chỗ khác. Ai ra vào hậu trường cũng nhìn thấy nó đầu tiên.
Đạo sĩ gật đầu chậm rãi. Ông giơ cây gậy lên, đầu gậy dừng ở khoảng không trước dòng thứ nhất, không chạm vào mặt bảng.
- Vậy thì sáng nay ta kiểm lại từ đầu. Không kiểm cho có lệ. Ta đọc một điều, các con nhắc lại một điều. Người nào thuộc phần việc của mình thì nói phần ấy cho rõ. Đêm diễn không có chỗ cho người thuộc nửa vời. Năm điều này thiếu một điều nào, đêm ấy cũng hỏng như thiếu cả năm.
Ông đọc điều thứ nhất bằng giọng chậm và rõ từng chữ. Suốt buổi diễn, đào kép tuyệt đối không nhìn thẳng xuống hàng ghế trống. Ông quay lại nhìn Dật Chu. Ánh mắt ông dừng trên mặt anh lâu hơn trên mặt những người khác.
- Điều này là điều của con trước nhất. Con nói lại cho ta nghe, con giữ nó bằng cách nào?
Dật Chu bước lên nửa bước. Anh nói lại đúng cách mình đã tập trong buổi tập đêm dưới ánh nến xanh. Khi đứng giữa sân khấu, anh lấy vệt sáng của chiếc đèn lồng cao nhất ở cuối khán phòng làm mốc cho tầm mắt. Mắt anh giữ hướng xiên qua phía trên hàng ghế, không hạ xuống mặt ghế. Khi phải chuyển thế đứng, anh chuyển cả thân người theo hướng xiên ấy. Anh không để mắt mình rơi thẳng xuống khán phòng dù chỉ trong một nhịp hát. Anh nói xong thì Nhạc Sinh đứng bên cạnh khẽ gật đầu xác nhận. Ông là người ngồi ở gian nhạc cụ nhìn lên sân khấu mỗi buổi tập. Ông nói hai tuần nay mắt của Dật Chu chưa từng rơi thẳng xuống hàng ghế trong bất cứ buổi tập nào có người chứng kiến.
Đạo sĩ nghe xong, đầu gậy chuyển xuống dòng thứ hai. Không ngắt quãng hay ngừng diễn dù nhạc cụ đứt dây. Lần này ông gọi tên Nhạc Sinh.
Nhạc Sinh đứng thẳng người, hai tay chắp trước bụng theo thói quen của người giữ nhịp lâu năm. Ông nói phần việc của mình không lẫn một chữ. Nếu dây đàn đứt giữa buổi diễn, ông không cúi xuống thay dây. Ông không ra hiệu cho ai dừng lại. Ông đặt cây đàn xuống và cầm ngay đôi phách lên gõ giữ nhịp. Nhịp phách sẽ đi tiếp cho tới hết suất diễn. Người trên sân khấu nghe phách mà diễn tiếp như không có chuyện gì xảy ra. Ông nói thêm rằng cây đàn dự phòng cũng sẽ để nguyên trong hộp ở đêm diễn. Đàn dự phòng chỉ dùng trong những buổi tập thường. Đêm rằm không có chuyện thay đàn giữa chừng, vì thay đàn là một cách dừng diễn khác mà lệ không cho phép.
- Tốt. - Đạo sĩ nói. - Người giữ nhịp hiểu được như vậy thì người hát mới yên tâm mà hát.
Đầu gậy của ông dừng ở dòng thứ ba. Khi hạ màn, phải cúi đầu lùi dần vào hậu trường, không quay lưng bước thẳng. Ông gọi Kiến Văn nhắc lại. Kiến Văn nói điều này thuộc về người đứng giữa sân khấu lúc tạ màn, tức là Dật Chu, nhưng cả đoàn đều phải thuộc. Người tạ màn cúi đầu thật thấp rồi lùi từng bước vào trong. Màn nhung khép lại sau lưng người ấy. Không ai được quay lưng lại với khán phòng rồi bước thẳng vào cánh gà như những buổi diễn thường. Bà Lục đứng bên cạnh bổ sung thêm một câu. Bà nói ngày bà còn trẻ, người già trong nghề dặn rằng cái cúi đầu lúc tạ màn là cái cúi chào tử tế cuối cùng của một suất diễn. Suất diễn cho người sống hay suất diễn theo lệ Âm Hí đều giữ cái cúi đầu ấy như nhau. Khác nhau chỉ ở chỗ đêm rằm này, cái cúi đầu không được làm qua loa.
Đạo sĩ chuyển sang dòng thứ tư. Cấm cúi nhặt tiền giấy hay vàng mã xuất hiện trên sàn sân khấu trong buổi diễn. Ông nhìn Tiểu Bảo.
Tiểu Bảo giật mình khi bị gọi tên nhưng rồi cậu đứng thẳng lên và nói một mạch. Cậu nói chính cậu là người đã suýt phạm điều này trong buổi tập đêm hôm ấy. Khi ấy một lớp vàng mã lạ rải mỏng trên sàn sân khấu. Cậu theo phản xạ cúi xuống định nhặt và được Dật Chu nắm cổ tay ngăn lại kịp lúc. Từ hôm ấy cậu thuộc điều này bằng chính bàn tay của mình. Trong đêm diễn, dù sàn có xuất hiện thứ gì lạ, cậu cũng không cúi xuống. Việc của cậu ở cánh gà là đưa đạo cụ đúng tay và đúng nhịp. Sàn sân khấu không phải phần việc của cậu trong lúc vở đang diễn. Đạo sĩ nghe cậu nói xong thì gật đầu hai lần. Ông nói người từng suýt ngã ở chỗ nào thì thường nhớ chỗ ấy lâu nhất. Điều ấy không đáng xấu hổ. Đáng xấu hổ là ngã rồi mà vẫn không nhớ mình đã ngã ở đâu.
Dòng cuối cùng của tấm bảng là điều thứ năm. Người sống tuyệt đối không ngồi vào hàng ghế đầu tiên. Người trần không vỗ tay tán thưởng khi buổi Âm Hí chưa hạ màn. Đạo sĩ gọi Vân Trang nhắc lại. Vân Trang nói hàng ghế đầu đã được niêm phong bằng dây đỏ từ nhiều ngày trước. Sau lần Tiểu Bảo suýt ngồi xuống ghế đầu, đoàn còn căng thêm một sợi dây vải trắng phía ngoài và đổi lối đi thu dọn đạo cụ vòng qua cánh gà trong. Đêm diễn, không một người sống nào ngồi xem ở khán phòng. Cả đoàn hoặc ở trên sân khấu, hoặc ở hậu trường, hoặc ở gian nhạc cụ. Còn chuyện vỗ tay, cô nói cả đoàn đã dặn nhau kỹ. Trước khi màn khép hẳn, dù lớp diễn có hay tới đâu cũng không ai được vỗ tay. Tiếng vỗ tay của người sống trong một suất diễn như vậy là điều phạm lệ, không phải lời khen.
Đạo sĩ nghe đủ năm người nói xong mới hạ cây gậy xuống. Ông đi lại gần tấm bảng thêm một bước và nhìn kỹ từng dòng chữ một lần nữa. Ông chỉ ra một chỗ rất nhỏ mà cả đoàn chưa từng để ý. Ở dòng thứ hai, chữ mà Dật Chu chép trong buổi đầu bị mờ đi một nét do tay áo quệt phải khi bảng mới treo. Nét mờ ấy không làm sai chữ nhưng ông vẫn bảo anh chép lại dòng ấy cho rõ ngay trong sáng nay. Ông nói bảng quy tắc không chỉ để đọc. Nó là thứ cả đoàn sẽ nhìn vào trong những giờ căng thẳng nhất trước đêm diễn. Một nét chữ mờ cũng có thể làm người đọc chững lại nửa nhịp. Đêm diễn không có nửa nhịp nào để dành cho sự chững lại.
Dật Chu lấy cây bút bảng và chép lại dòng thứ hai ngay trước mặt mọi người. Anh viết chậm hơn lần đầu rất nhiều. Từng chữ hiện lên đều và rõ trên nền bảng trắng. Viết xong, anh lùi lại một bước và đọc thầm lại cả dòng một lượt. Đạo sĩ đứng bên cạnh chờ anh đọc xong mới lên tiếng.
- Năm điều đã đủ. Chữ đã rõ. Người đã thuộc. Ta chỉ còn dặn thêm một điều ngoài bảng. Năm điều này không nằm trên bảng. Chúng nằm trong thân của từng người. Đêm diễn, khi đèn chỉ còn nến xanh và khán phòng lạnh xuống, không ai kịp chạy về hậu trường đọc lại bảng đâu. Ai thuộc bằng thân thì người ấy giữ được. Ai chỉ thuộc bằng mắt thì tới lúc cần sẽ quên. Từ giờ tới đêm rằm, mỗi người tự nhắc phần của mình mỗi ngày một lần. Không cần nhắc thành tiếng. Chỉ cần nhắc trong đầu cho tới khi nó thành phản xạ.
Cả đoàn đồng thanh đáp một tiếng rõ ràng. Kiến Văn ghi buổi kiểm bảng sáng nay vào nhật ký chung. Anh ta ghi rõ giờ giấc, người có mặt và câu dặn cuối cùng của đạo sĩ. Vân Trang đứng bên cạnh đọc lại đoạn ghi ấy một lượt rồi mới để anh ta khép sổ. Bà Lục lúc này mới ngồi xuống chiếc ghế ở góc hậu trường. Bà nói buổi kiểm sáng nay làm bà nhớ lại những ngày mình còn trẻ trong một đoàn hát khác. Trước những suất diễn hệ trọng, người già trong đoàn cũng bắt cả đoàn đứng đọc lại lệ nghề như vậy. Bà nói một đoàn biết đứng yên nghe lại lệ của nghề mình trước giờ diễn là một đoàn còn giữ được nghề.
Trước khi ra về, đạo sĩ dặn thêm về buổi chiều nay. Đoàn sẽ chuẩn bị hương án và đèn nến cho đêm diễn theo phần việc đã chia. Ông nói việc chuẩn bị phải làm vào ban ngày, làm cho xong và cho đúng vị trí. Đêm diễn chỉ có việc diễn. Ai còn phải chạy đi tìm một cây nến hay một chiếc đèn lồng trong đêm ấy là người ấy đã làm hỏng phần chuẩn bị của mình từ ban ngày. Kiến Văn ghi cả lời dặn ấy vào sổ rồi tiễn ông ra cửa rạp. Dật Chu đứng ở hậu trường nhìn theo bóng ông khuất dần ngoài sân nắng. Tấm bảng trắng sau lưng anh mang năm dòng chữ đều và rõ. Ngoài sân, nắng tháng tám đã lên cao trên mái ngói cũ của rạp. Đêm mở màn vẫn còn ở phía trước ba ngày đường, và buổi chiều nay cả đoàn sẽ bắt tay vào phần việc chuẩn bị lặng lẽ nhất của cả mùa diễn.