ÂM HÍ RẠP HÁT CỔ THƯỢNG HẢI - Chương 36: Đọc Trọn Sổ Diễn Và Đêm Cháy Năm 1937

Sáng ngày 27 tháng 08 năm 2026, lúc tám giờ, bốn người ngồi quanh chiếc bàn cũ trong phòng quản lý của rạp Thiên Lạc. Đạo sĩ Chu Huyền Thanh ngồi ở ghế…

Nội dung chương

Sáng ngày 27 tháng 08 năm 2026, lúc tám giờ, bốn người ngồi quanh chiếc bàn cũ trong phòng quản lý của rạp Thiên Lạc.

Đạo sĩ Chu Huyền Thanh ngồi ở ghế giữa, trước mặt là cuốn sổ diễn cũ của rạp đã được Kiến Văn lấy ra từ tủ kính. Bà Lục ngồi bên phải ông, đeo cặp kính lão mà bà rất ít khi dùng trước mặt đoàn. Kiến Văn ngồi bên trái, tay giữ một cuốn sổ trắng mới để ghi lại những điều đọc được trong buổi sáng nay. Dật Chu ngồi đối diện đạo sĩ, được giao việc lật trang theo hiệu của ông. Cuốn sổ bìa vải đã ngả màu nằm mở giữa bàn. Mùi giấy cũ và mùi ẩm của gian phòng kín quyện vào nhau trong ánh sáng sớm lọt qua ô cửa nhỏ phủ bụi.

Đạo sĩ dặn trước khi bắt đầu. Buổi sáng nay đoàn đọc trọn cuốn sổ này từ trang đầu tới trang cuối, không bỏ qua một trang nào. Những buổi trước, cả đoàn mới chỉ đọc trang cuối và vài trang lẻ có liên quan tới suất diễn dang dở. Muốn hiểu một món nợ, phải đọc cả phần đời thường trước khi món nợ ấy sinh ra. Ông nói xong thì ra hiệu cho Dật Chu lật trang đầu tiên.

Những trang đầu của sổ ghi các mùa diễn bình thường của rạp trong nhiều năm. Nét chữ thay đổi vài lần qua các đời người quản rạp, nhưng cách ghi thì trước sau như một. Ngày diễn. Tên vở. Số suất trong ngày. Một dòng ngắn về lượng khán giả tới rạp. Thỉnh thoảng có thêm một dòng về thời tiết hoặc một sự cố nhỏ trên sân khấu. Dật Chu đọc thành tiếng từng trang theo lời dặn của đạo sĩ. Anh đọc tới những mùa diễn mà khán phòng đầy kín cả hai buổi trong ngày. Anh đọc tới những đêm mưa mà khán giả vẫn đội mưa tới xem. Rạp Thiên Lạc trong những trang đầu ấy là một nơi sáng đèn và đông người, rất khác với gian rạp vắng mà anh đã sống gần ba tuần nay. Bà Lục thỉnh thoảng lại dừng anh ở một trang nào đó và nói thêm một câu truyền nghề. Bà nói cách ghi sổ ngắn gọn như thế này là lệ của các rạp xưa. Người ghi không viết cảm xúc của mình vào sổ. Sổ chỉ giữ sự việc. Ai đọc sổ sau này phải tự mình hiểu phần nặng nhẹ nằm sau những dòng chữ ngắn ấy.

Càng về cuối sổ, các mùa diễn càng thưa dần. Có những tháng rạp chỉ diễn vài suất. Có những trang bị bỏ trống nhiều ngày liền. Kiến Văn ghi lại nhận xét ấy vào sổ trắng của mình. Anh ta nói riêng một chi tiết làm anh ta chú ý. Dù mùa diễn thưa đi, suất diễn nào cũng được ghi đủ các mục như lệ thường. Người quản rạp cuối cùng của thời ấy giữ sổ rất nghiêm, kể cả trong những ngày rạp vắng khách nhất. Đạo sĩ gật đầu xác nhận điều ấy quan trọng. Ông nói một cuốn sổ được giữ nghiêm tới trang cuối cùng thì trang cuối cùng của nó đáng tin hơn bất cứ lời kể lại nào về sau.

Trang cuối cùng của cuốn sổ tới sau gần một giờ đọc liên tục. Dật Chu lật trang ấy ra và cả bốn người cùng im lặng một lúc trước khi anh bắt đầu đọc. Dòng ghi của trang cuối ngắn hơn mọi trang trước. Suất diễn buổi tối của vở Chung Quỳ Tróc Quỷ. Vở diễn tới giữa hồi hai thì hỏa hoạn xảy ra trong rạp. Suất diễn dừng lại tại đó và không bao giờ được diễn tiếp. Dưới dòng ghi ấy còn một đoạn nữa, nét chữ run và đậm mực hơn hẳn, như được viết thêm vào sau biến cố một thời gian. Đoạn ấy ghi rằng trong đêm hỏa hoạn, cả đoàn diễn của rạp và toàn bộ khán giả có mặt trong suất diễn ấy đều kẹt lại trong rạp và không một ai trở ra. Rạp đóng cửa từ đêm ấy. Sổ diễn khép lại tại trang này.

Đạo sĩ ra hiệu cho mọi người đừng khép sổ vội. Ông cúi xuống rất gần mặt trang cuối và bảo Dật Chu nghiêng cuốn sổ về phía ánh sáng từ ô cửa. Dưới ánh sáng xiên buổi sớm, mép ngoài của những trang cuối hiện ra một vệt ám nâu sẫm, đậm dần về phía trang cuối cùng. Ông lấy đầu ngón tay chạm nhẹ vào mép giấy rồi đưa lên mũi ngửi. Ông nói giấy của những trang cuối có mùi khói rất nhẹ còn lưu lại, khác hẳn mùi ẩm mốc của những trang đầu. Kiến Văn ghé sát vào xem và ghi ngay chi tiết ấy vào sổ trắng. Anh ta nói cuốn sổ này hẳn đã ở ngay trong rạp vào đêm hỏa hoạn và được ai đó mang ra khỏi rạp sau biến cố, nếu không mép giấy đã không ám khói đều theo từng trang như vậy. Bà Lục gật đầu xác nhận thêm một điều từ truyền nghề. Theo lời người xưa kể lại, người giữ sổ của rạp năm ấy là người duy nhất được nhắc tới trong nghề như người đã quay lại gian phòng quản lý sau đêm cháy để lấy cuốn sổ ra. Nghề chỉ truyền lại việc ấy như một hành động, không truyền lại một cái tên. Tới đời bà, câu chuyện vẫn giữ đúng chừng mực ấy.

Dật Chu nhìn vệt ám nâu trên mép giấy mà nhớ tới chiếc mặt nạ Chung Quỳ cũ cháy xém một góc trong kho hậu trường. Hai vật của cùng một đêm xưa nằm ở hai nơi khác nhau trong rạp này suốt gần chín mươi năm. Một vật giữ lại chữ viết về suất diễn dang dở. Một vật giữ lại dấu lửa trên chính hình tượng của vai diễn chính. Anh không nói suy nghĩ ấy thành một kết luận. Anh chỉ ghi nhận nó như một sự trùng khớp của vật chứng mà buổi đối chiếu chiều nay sẽ phải đặt lên bàn cùng những căn cứ khác.

Dật Chu đọc xong mà tay vẫn đặt trên mép trang giấy, không nỡ lật tiếp vì phía sau chỉ còn bìa sổ. Điều làm anh chú ý nhất trong đoạn ghi cuối không nằm ở biến cố. Nó nằm ở cách người xưa ghi lại biến cố ấy. Không một cái tên riêng nào được viết ra. Không một dòng nào kể riêng về một con người cụ thể. Người ghi chỉ viết về đoàn diễn như một tập thể và khán giả như một tập thể. Bà Lục tháo cặp kính lão xuống, nói chậm rãi rằng cách ghi ấy không phải sự cẩu thả của người xưa. Trong những biến cố lớn của một rạp hát, người giữ sổ xưa thường ghi theo tập thể như một lệ tưởng nhớ chung. Họ không muốn biến sổ diễn thành một danh sách tang thương của từng nhà. Điều cả rạp mất trong đêm ấy là một tập thể người đã tới với nhau vì một vở diễn. Sổ giữ họ lại đúng như cách họ đã ở bên nhau trong đêm cuối cùng ấy, không tách một ai ra riêng.

Đạo sĩ đối chiếu đoạn ghi cuối với phần truyền nghề mà bà Lục đã kể cho đoàn từ đầu mùa. Bà Lục nói lại phần của mình một lần nữa cho Kiến Văn ghi vào sổ trắng. Theo lời truyền trong nghề mà bà nghe từ thế hệ thầy của mình, đêm hỏa hoạn ấy lửa bén từ khu vực sau khán phòng trong lúc hồi hai đang diễn. Khán phòng đông người và rạp chỉ có những lối ra hẹp của nhà hát cũ. Vở diễn đang ở đúng lớp cao trào của hồi hai thì phải dừng hẳn. Từ đêm ấy, trong nghề truyền nhau rằng rạp còn nợ những người đã mất một vở diễn chưa trọn. Họ tới rạp để xem một vở kịch. Vở kịch dừng giữa chừng. Cái dang dở ấy, theo lệ truyền nghề, là thứ giữ một nơi chốn không bao giờ yên hẳn được.

Kiến Văn ghi hết phần đối chiếu ấy rồi ngẩng lên hỏi đạo sĩ một câu mà cả đoàn đã giữ trong lòng từ đầu mùa diễn. Anh ta hỏi những điều trong sổ và trong lời truyền nghề này đã đủ để nói chắc về phía bên kia của rạp hay chưa. Đạo sĩ không trả lời ngay. Ông xếp hai tay lên mặt bàn và nói rất chừng mực. Ông nói sổ diễn cho đoàn một sự việc có văn bản rõ ràng. Truyền nghề cho đoàn một cách hiểu đã đi qua nhiều thế hệ người làm nghề. Hai thứ ấy khớp nhau ở mọi điểm quan trọng. Nhưng nói chắc một điều về cõi âm thì cần đối chiếu thêm tất cả những gì đoàn đã tự mình trải qua trong gần ba tuần ở rạp này. Cái lạnh có hướng. Những tiếng gõ nhịp khớp với hồi hai. Lớp vàng mã lạ trên sàn. Cái lạnh riêng ở hàng ghế đầu. Chiều nay, ông sẽ cùng cả đoàn đặt tất cả những thứ ấy cạnh nhau trước mặt mọi người. Tới lúc ấy mới nói được câu nói chắc chắn. Ông dặn Kiến Văn ghi rõ sự phân biệt này vào sổ trắng. Điều gì là văn bản thì ghi là văn bản. Điều gì là truyền nghề thì ghi là truyền nghề. Điều gì là kết luận thì phải chờ tới buổi đối chiếu chiều nay mới được ghi là kết luận.

Buổi đọc sổ khép lại lúc gần chín giờ sáng. Kiến Văn cất cuốn sổ diễn trở lại tủ kính và khóa tủ trước mặt mọi người. Cuốn sổ trắng ghi chép buổi sáng được anh ta kẹp thêm một tờ giấy đánh dấu trang đối chiếu cuối cùng. Dật Chu đứng dậy, hai chân hơi tê sau một giờ ngồi yên đọc sổ. Trong đầu anh, hình ảnh trang cuối cùng của cuốn sổ vẫn còn nguyên. Một suất diễn dừng giữa hồi hai. Một tập thể người không trở ra. Và một cuốn sổ khép lại không thêm một dòng nào trong gần chín mươi năm. Anh chưa gọi tên được điều gì chắc chắn về phía bên kia của những hàng ghế. Anh chỉ biết buổi chiều nay, khi mọi căn cứ được đặt cạnh nhau, đoàn sẽ phải nghe một câu nói mà cả mùa diễn này hướng về.

Anh rời phòng quản lý và đi thẳng ra sân khấu. Vân Trang đã chờ ở đó với vạch phấn mới của buổi tập giám sát thứ hai. Cô cầm trên tay cuốn sổ trực của buổi sáng. Buổi tập giữ mắt cuối cùng của anh trước đêm diễn sẽ bắt đầu trong ít phút nữa, và lần này anh bước lên sân khấu với một sự tỉnh táo khác hẳn buổi trưa hôm qua.

Chương khác

Xem thêm