ÂM HÍ RẠP HÁT CỔ THƯỢNG HẢI - Chương 7: Sổ Diễn Cũ Và Suất Diễn Dang Dở Năm 1937
Sáng ngày 12 tháng 08 năm 2026, Kiến Văn mở được cánh cửa phòng quản lý cũ của rạp Thiên Lạc. Phòng quản lý nằm ở tầng hai, cuối hành lang phía trên hậu…
Nội dung chương
Sáng ngày 12 tháng 08 năm 2026, Kiến Văn mở được cánh cửa phòng quản lý cũ của rạp Thiên Lạc.
Phòng quản lý nằm ở tầng hai, cuối hành lang phía trên hậu trường. Từ ngày đoàn vào rạp, cửa phòng này vẫn khóa trái. Ông lão cho thuê nói chìa khóa của phòng đã thất lạc từ lâu. Kiến Văn phải nhờ thợ khóa trong phố tới mở. Người thợ loay hoay gần nửa giờ với ổ khóa cổ, vừa làm vừa lắc đầu nói ổ này thuộc loại không còn sản xuất nữa.
Dật Chu và Vân Trang đứng chờ cùng Kiến Văn. Khi cánh cửa mở ra, bụi từ trong phòng ùa ra thành một lớp mỏng. Trong phòng có một bàn làm việc gỗ lớn, hai tủ đựng giấy tờ và một chiếc két sắt nhỏ đã mở trống từ bao giờ. Mọi thứ đều phủ bụi dày. Trên bàn còn nguyên một nghiên mực khô, một cây bút máy rỉ ngòi và chồng vé chưa bán hết đã ngả vàng.
- Phòng này bị bỏ nguyên trạng từ rất lâu rồi. Người cuối cùng rời khỏi đây đã không mang theo thứ gì cả.
Vân Trang nói. Cô đeo găng tay vải, bắt đầu mở từng ngăn tủ theo thứ tự từ trái sang phải. Kiến Văn mở ngăn bàn làm việc. Dật Chu kiểm tra chiếc két trống và chồng giấy trên mặt bàn.
Chồng giấy trên bàn phần lớn là hóa đơn điện nước cũ, giấy phép biểu diễn theo mùa và bản sao hợp đồng thuê rạp của các đời quản lý trước. Năm tháng trên giấy tờ chạy ngược dần theo từng lớp. Lớp trên cùng là những năm gần đây nhất mà rạp còn hoạt động thưa thớt. Lớp dưới là những năm xa hơn. Giấy càng xuống dưới càng vàng và giòn.
Kiến Văn là người tìm thấy cuốn sổ.
Nó nằm trong ngăn kéo giữa của bàn làm việc, dưới một lớp giấy dầu. Cuốn sổ bìa vải xanh đã sờn, gáy sổ khâu chỉ, dày chừng hai trăm trang. Trên bìa có dòng chữ viết tay bằng mực tím đã phai. Sổ diễn của rạp Thiên Lạc. Kiến Văn đặt nó lên bàn rất nhẹ, như đặt một vật dễ vỡ.
- Sổ diễn chính thức của rạp đây rồi. Đoàn nào diễn ở rạp này cũng phải ghi vào đây. Suất nào, vở nào, hồi nào, có sự cố gì cũng ghi hết.
Ba người cùng cúi xuống xem. Vân Trang lật từng trang từ đầu sổ. Những trang đầu tiên ghi các suất diễn từ rất lâu về trước, bằng nhiều nét chữ khác nhau. Mỗi suất ghi ngày tháng, tên vở, số khán giả ước tính và vài dòng nhận xét ngắn của người quản lý rạp. Có suất ghi diễn suôn sẻ. Có suất ghi mưa lớn, khán giả thưa. Có suất ghi diễn viên ốm, phải thay vai giữa chừng. Lịch sử của rạp chạy qua trước mắt họ, bình thường và sống động như bất kỳ rạp hát nào khác.
Càng về sau, các dòng ghi càng thưa. Những năm rạp hoạt động cầm chừng, mỗi tháng chỉ còn vài suất. Rồi tới một năm mà cả ba người đều bất giác đọc chậm lại.
Năm 1937.
Các suất diễn của năm ấy ghi dày hơn những năm sau này. Rạp lúc đó còn đang thời thịnh. Vở diễn được nhắc tới nhiều nhất trong các trang của năm ấy chính là Chung Quỳ Tróc Quỷ. Suất nào cũng đông khán giả. Người ghi sổ còn ghi thêm những lời khen ngắn về đoàn diễn và về vai Chung Quỳ của năm ấy. Không một dòng nào ghi tên riêng của diễn viên hay khán giả. Lệ ghi sổ của rạp này từ xưa đã là ghi theo đoàn và theo suất. Đoàn tiền thân được ghi là cả đoàn. Khán giả được ghi là cả khán phòng. Dật Chu đọc tới đâu, anh để ý tới đó. Cả cuốn sổ không có một cái tên cá nhân nào của người diễn lẫn người xem thời ấy.
Trang ghi cuối cùng của cuốn sổ nằm ở gần cuối. Sau trang ấy, toàn bộ sổ là giấy trắng.
Kiến Văn đọc to dòng ghi cuối cùng, giọng anh ta chậm lại từng chữ. Suất diễn cuối cùng của năm 1937. Vở Chung Quỳ Tróc Quỷ. Diễn tới giữa hồi hai thì xảy ra hỏa hoạn. Suất diễn dừng tại đó. Vở không bao giờ được diễn trọn trong rạp này nữa.
Chỉ có vậy. Dòng ghi kết thúc đột ngột giữa trang. Không có trang tổng kết. Không có danh sách thiệt hại. Không có một dòng nào ghi về những con người có mặt trong rạp đêm ấy, ngoài hai tiếng gọi chung là đoàn và khán giả. Nét chữ của dòng cuối cùng khác hẳn các dòng trước. Nó run và nhòe ở nhiều chỗ, như người viết đang vội hoặc đang không cầm được bút cho vững.
Ba người im lặng bên bàn làm việc phủ bụi.
Kẹp giữa trang ghi cuối cùng và trang giấy trắng đầu tiên là một xấp vé mỏng của suất diễn ấy, chưa xé, còn nguyên cuống. Vé in tên rạp, tên vở và hàng ghế theo số. Không một tấm vé nào ghi tên người mua. Vé của thời ấy bán theo ghế, không bán theo tên. Dật Chu cầm một tấm vé lên tay. Giấy vé mỏng và giòn, mép đã quăn. Hàng ghế in trên vé là hàng ghế giữa khán phòng, loại vé tốt nhất của một suất diễn đông.
- Vé bán rồi mà chưa xé cuống. Nghĩa là xấp này là vé dự trữ của quầy, hay là vé của những người chưa kịp vào rạp.
Vân Trang nói. Cô không cầm vé lên. Cô chỉ nhìn xấp vé nằm yên trong sổ như nhìn một bằng chứng im lặng. Kiến Văn nhẹ nhàng lấy tấm vé từ tay Dật Chu, đặt trả lại đúng vị trí kẹp ban đầu. Anh ta làm việc đó cẩn thận tới mức gần như thành kính.
- Để nguyên như cũ. Sổ thế nào thì giữ thế ấy.
Ba người lại im lặng bên bàn làm việc phủ bụi.
- Giữa hồi hai. Đúng đoạn nhà hoang bắt quỷ. Đoạn khó nhất và hay nhất của vở.
Dật Chu nói khẽ. Anh thuộc vở này tới từng câu. Hồi hai là hồi mà Chung Quỳ đơn độc đối mặt với đàn quỷ trong nhà hoang. Là hồi mà khán giả chờ đợi nhất từ đầu vở. Một vở diễn dừng ở giữa hồi hai nghĩa là mọi thứ đều treo lơ lửng. Quỷ chưa bị bắt. Án chưa được khép. Người xem chưa được thấy kết cục. Người diễn chưa được tạ màn.
Vân Trang lật lại vài trang trước, đối chiếu các suất diễn của năm 1937 một lần nữa.
- Từ suất diễn này về sau, sổ trắng trơn. Rạp không còn ghi thêm một suất nào nữa. Nghĩa là sau đêm ấy, rạp này không bao giờ diễn trọn được một vở nào khác, hoặc có diễn cũng không ai ghi sổ nữa.
- Hoặc là sau đêm ấy, rạp đóng cửa một thời gian rất dài. Tới khi mở lại thì lệ ghi sổ cũng mất theo.
Kiến Văn đáp. Anh ta đưa tay vuốt nhẹ lên bìa sổ, rồi làm một việc khiến Dật Chu ngạc nhiên. Anh ta không cất sổ vào túi của mình như mọi giấy tờ quan trọng khác của đoàn. Anh ta đặt sổ lại lên bàn, mở đúng trang ghi cuối cùng, và gọi cả đoàn lên phòng quản lý.
Mọi người lần lượt lên xem. Nhạc Sinh là người đứng trước cuốn sổ lâu nhất. Ông đọc dòng ghi cuối cùng hai lần. Rồi ông mở cuốn sổ tay của mình, đối chiếu một dòng ghi riêng mà Dật Chu không nhìn rõ. Mặt ông trầm xuống thấy rõ.
- Nhịp phách đêm đầu tiên tôi nghe trong rạp này. Tôi cứ ngờ ngợ từ hôm ấy. Bây giờ nhìn sổ mới dám chắc hơn một chút. Câu nhịp ấy là nhịp mở đầu của hồi hai.
Ông nói rất nhỏ, như nói cho chính mình nghe. Dật Chu đứng ngay bên cạnh nên nghe rõ từng chữ. Anh không hỏi thêm. Nhưng một sợi dây vô hình trong đầu anh đã nối lại. Đêm đầu dọn rạp, tiếng phách vang lên từ dàn nhạc trống, đúng câu nhịp mở màn. Sổ diễn ghi suất diễn cuối cùng của rạp dừng ở giữa hồi hai. Câu nhịp mở đầu hồi hai và điểm dừng giữa hồi hai. Hai đầu của cùng một hồi diễn dang dở.
Vân Trang ghi lại toàn bộ phát hiện vào nhật ký hiện tượng của đoàn, nhưng cô tách riêng một mục mới. Mục này không ghi hiện tượng lạ. Mục này ghi tư liệu của rạp. Cô chép nguyên văn dòng ghi cuối cùng của sổ diễn, ghi rõ ngày tìm thấy, nơi tìm thấy và những người có mặt. Cô còn ghi thêm một dòng quan trọng ở cuối mục. Sổ diễn chỉ ghi tập thể đoàn và khán giả, không ghi riêng tên bất kỳ người nào của đêm diễn năm 1937.
- Ghi rõ thế để sau này ai đọc lại cũng không được suy đoán thêm. Sổ nói đến đâu, mình biết đến đó.
Cô nói. Dật Chu hoàn toàn đồng ý. Anh đã thấy quá nhiều câu chuyện rạp hát bị thêu dệt qua miệng người đời. Một dòng ghi vô danh, nếu rơi vào tay người thích kể chuyện, sẽ biến thành mười cái tên và mười số phận bịa ra. Anh không muốn điều đó xảy ra với cuốn sổ này. Những con người của đêm diễn năm ấy, dù họ là ai, cũng xứng đáng được giữ yên trong sự vô danh mà cuốn sổ đã dành cho họ.
Buổi trưa, Kiến Văn khóa phòng quản lý lại và giữ cuốn sổ diễn trong tủ kính của phòng hóa trang, nơi cả đoàn đều nhìn thấy được. Anh ta tuyên bố rõ ràng trước mọi người.
- Sổ này là tư liệu chung của đoàn từ hôm nay. Ai cần đọc thì đọc tại chỗ, không mang ra khỏi rạp. Chiều nay tôi sẽ kể lại đầu đuôi những gì đoàn đã tìm thấy cho mọi người nghe một lượt.
Dật Chu nhìn bạn mình khi anh ta nói câu đó. Kiến Văn nói rất đường hoàng. Nhưng Dật Chu nhận ra một chi tiết nhỏ. Khi nhắc tới cuốn sổ, Kiến Văn tránh nhìn vào mắt Vân Trang. Và khi mọi người giải tán, anh ta là người cuối cùng rời khỏi phòng quản lý. Anh ta đứng một mình trước cánh cửa đã khóa một lúc, tay đặt trên nắm cửa, đầu cúi thấp.
Dật Chu nhìn theo bóng lưng bạn mình. Anh không gọi lại. Anh chỉ thấy rõ một điều. Từ lúc cuốn sổ được mở ra, Kiến Văn không hề tỏ ra ngạc nhiên như những người khác. Anh ta buồn, anh ta trầm ngâm, nhưng anh ta không bất ngờ. Thái độ của một người nghe lại chuyện mình đã biết từ lâu khác hẳn thái độ của người lần đầu nghe tới. Dật Chu cất quan sát ấy vào lòng, chưa nói với ai, và đi xuống sân khấu chuẩn bị cho buổi tập chiều.